Kinh tế Nga ngày càng xuất hiện nhiều vết nứt

Nga vẫn tăng trưởng, nhưng rào cản cũng đang nhiều lên, từ lạm phát cao, thâm hụt ngân sách phình to đến nguồn thu dầu khí giảm.

Theo số liệu chính thức công bố tuần này, GDP quý II của Nga tăng 1,3% so với cùng kỳ năm ngoái. Tốc độ này cao hơn dự báo của chính phủ và ngân hàng trung ương. Tính chung 6 tháng đầu năm, GDP tăng 0,6%. Kinh tế Nga đã tăng trưởng trở lại, sau khi giảm 0,3% quý I – quý đầu tiên đi xuống kể từ đầu năm 2023.

TASS trích số liệu cho thấy chi tiêu của chính phủ cho công nghiệp – quân sự cùng đợt tăng gần đây của giá dầu, khí đã góp phần nâng đỡ nền kinh tế. Các lĩnh vực chính thúc đẩy GDP là bán lẻ, dịch vụ thực phẩm, giao hàng, bán buôn và sản xuất.

Sau hơn 4 năm mở chiến dịch quân sự tại Ukraine và chịu thêm hàng loạt lệnh trừng phạt của phương Tây, kinh tế Nga vẫn trụ vững, không sụp đổ như các dự báo ban đầu. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng nền kinh tế này đang ngày càng xuất hiện nhiều vết nứt.

Charles Lichfield – Giám đốc Dự báo và phân tích kinh tế tại Trung tâm GeoEconomics thuộc Atlantic Council, nêu hai chỉ số hữu ích nhất để đánh giá kinh tế Nga hiện tại là thâm hụt ngân sách và lạm phát.

Theo Lichfield, mức thâm hụt ngân sách của Nga năm nay có thể gấp tới 4 lần 2024, sau khi đã tăng gấp đôi vào năm ngoái. Ông nhấn mạnh nguồn thu từ năng lượng của Nga đang suy giảm, bất chấp giá nhiên liệu hóa thạch tăng trong những tháng gần đây.

Nửa đầu năm nay, nguồn thu từ dầu khí của Nga chỉ bằng 64% cùng kỳ 2 năm trước. Các cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái liên tục của Ukraine đã đánh trúng các nhà máy lọc dầu của Nga. Việc này khiến một số khu vực thiếu xăng, dầu, buộc họ cấm xuất khẩu dầu diesel trong tháng 7 và nhập khẩu nhiên liệu.

Những biện pháp trừng phạt cứng rắn hơn của phương Tây cũng bắt đầu phát huy tác động. Đặc biệt là việc Liên minh châu Âu (EU) hạ trần giá dầu và siết biện pháp nhằm vào những bên hỗ trợ “đội tàu bóng tối” của Nga.

Moskva cũng đã bán lượng lớn vàng dự trữ trong 6 tháng qua. Ngân hàng Trung ương Nga gần đây cho biết dự trữ vàng của nước này đầu tháng 7 là 73,4 triệu ounce, tương đương 2.282 tấn. Con số này giảm khoảng 43,5 tấn so với hồi đầu năm. Điều này đồng nghĩa dự trữ vàng của Nga hiện xuống mức thấp nhất gần 5 năm qua.

Việc bán vàng diễn ra trong bối cảnh giá đầu năm nay liên tiếp lập đỉnh mới, có thời điểm cao hơn hiện tại khoảng 20%. Trên DW hồi đầu tháng, Elina Ribakova – nhà nghiên cứu tại Viện Kinh tế Quốc tế Peterson, cho rằng Điện Kremlin tìm cách huy động tiền để bù đắp khoản thâm hụt ngân sách lớn.

“Việc bán vàng phản ánh các tài sản có tính thanh khoản cao của Nga đang dần cạn kiệt, gia tăng áp lực tìm nguồn bù đắp thâm hụt ngân sách”, Ribakova giải thích.

Ngân sách Nga chịu áp lực lớn những năm gần đây do chi tiêu quốc phòng tăng mạnh. Đầu năm nay, Financial Times đưa tin Bộ Tài chính Nga cảnh báo khoản chi cho chiến sự sẽ tiếp tục vượt kế hoạch trong cả năm nay lẫn 2 năm tới. Chi tiêu quốc phòng của nước này đã tăng hơn gấp 4 lần kể từ năm 2021, đạt khoảng 16.000 tỷ ruble (204 tỷ USD) năm 2025.

Cuối năm ngoái, Moskva đã đưa được lạm phát về gần mục tiêu 4%. Lichfield nhận định: “Đây là một thành tựu lớn, trong bối cảnh áp lực lạm phát trong và ngoài nước. Nhưng có vẻ kết quả này sẽ không kéo dài”. Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) trong tháng 7 tăng tới 5,98%, dù đã giảm nhẹ so với 6,02% tháng trước đó.

Đầu năm nay, X5 Group – hãng bán lẻ lớn nhất Nga cho biết người dân ngày càng chuyển sang các loại thực phẩm giá rẻ và sản phẩm mang thương hiệu riêng của các hãng bán lẻ. “Gần đây, chúng tôi nhận thấy lượng bánh quy tiêu thụ đã tăng gần 2,5 lần. Sản phẩm này vẫn là đồ ngọt, nhưng rẻ hơn chocolate và các loại bánh kẹo khác”, Chủ tịch X5 Group Yekaterina Lobacheva cho biết trên RBC News hồi tháng 4.

Khi được hỏi Điện Kremlin có thể sử dụng những công cụ nào để giảm bớt thách thức, Lichfield cho biết Chính phủ Nga có thể tăng thuế với các công ty dầu khí, tìm cách vay vốn trên thị trường quốc tế hoặc huy động một nửa dự trữ của ngân hàng trung ương hiện vẫn nằm ngoài phạm vi trừng phạt của phương Tây.

Ngoài 300 tỷ USD dự trữ bị đóng băng sau khi chiến sự nổ ra, Ngân hàng Trung ương Nga có thể còn khoảng 300 tỷ USD nữa trong nước hoặc tại những khu vực không chịu trừng phạt. Theo Lichfield, về mặt kỹ thuật, số tiền này có thể được dùng để bù đắp một phần thâm hụt ngân sách. Tuy nhiên, việc này sẽ làm suy giảm niềm tin vào cam kết chống lạm phát của ngân hàng trung ương.

Chris Weafer, nhà phân tích tài chính tại hãng tư vấn Macro-Advisory, cũng cho rằng dù việc Nga bán vàng đáng chú ý, đây không phải là sự bán tháo trong hoảng loạn. Bên cạnh đó, “kể cả khi tiếp tục thâm hụt ngân sách ở mức hiện tại, Moskva vẫn có thể tìm được nguồn tiền và sẽ không rơi vào khủng hoảng tài chính hay suy yếu vị thế địa chính trị trong 12-24 tháng tới”, Weafer nói.

Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo tình hình kéo dài gây ra thiệt hại kinh tế dài hạn cho Nga, khiến nước này đối mặt với nhiều rắc rối hơn trong tương lai. “Nền kinh tế sẽ bị bóp méo nghiêm trọng. Cách tiếp cận này không bền vững nếu muốn nền kinh tế quay về quỹ đạo bình thường sau chiến sự”, ông kết luận.

Hà Thu (theo CNBC, Reuters, TASS)