‘Lệch sóng’ văn hóa vợ chồng Nam – Bắc

Sự khác biệt về phương ngữ, khẩu vị và nếp sống khiến nhiều cặp vợ chồng khác vùng miền gặp trở ngại trong những ngày đầu chung sống.

Trong bữa cơm ra mắt nhà chồng tương lai tại Hà Nội năm 2023, Tiểu Quyên, 26 tuổi, quê Đà Lạt, Lâm Đồng được mẹ người yêu giục “ăn vã đi con”. Thấy thái độ mọi người niềm nở, cô cử nhân Ngôn ngữ học biết mình không bị trách mắng nhưng vẫn không hiểu ý nghĩa cụm từ này, thậm chí còn ngỡ là “ăn tát” (ăn vả). Khi về phòng, bạn trai giải thích “ăn vã” là ăn thức ăn trực tiếp, không kèm với cơm. “Lúc nghe anh giải thích xong kể lại cho cả nhà, ai cũng cười”, Quyên nhớ lại.

Đó là cú sốc văn hóa đầu tiên của cô gái miền Nam làm dâu gia đình Hà Nội. Hôm sau được bạn trai rủ đi ăn nem, Quyên tưởng là nem nướng Đà Lạt hay nem chua nên đồng ý ngay. Đến nơi cô mới biết đó là món nem rán, người miền Nam gọi là chả giò, món mình không thích.

Không chỉ ngôn từ hay món ăn, âm lượng lời nói khi giao tiếp cũng từng khiến cô gái Đà Lạt bối rối. Thời gian đầu, cô nhiều lần giận dỗi vì nghĩ chồng vô cớ quát mắng. Chồng cô, anh Tuấn Anh, 28 tuổi, cho biết anh chỉ nói chuyện bình thường. Sống chung một thời gian, Quyên nhận ra không phải chồng gắt gỏng, mà do thói quen nói to, phát âm nhấn nhá đặc trưng của người miền Bắc.

Dù cùng sống trên dải đất hình chữ S, mỗi vùng miền lại có đặc trưng ngôn ngữ, ẩm thực và nếp sống riêng. Sự khác biệt này tạo nên những tình huống “dở khóc dở cười”, đòi hỏi các cặp vợ chồng Nam – Bắc phải thích nghi.

Nghiên cứu “Giá trị gia đình có sự biến thiên theo các vùng kinh tế xã hội” năm 2021 của Bộ Văn hóa, thể thao du lịch đã phác họa nên bức tranh đa dạng trong các giá trị gia đình của mỗi vùng miền.

Theo đó, gia đình ở Đồng bằng sông Hồng chịu ảnh hưởng đậm nét của Nho giáo, luôn coi trọng gia phong, sự gắn kết dòng họ, giá trị của con cái trong việc duy trì hôn nhân và lưu giữ nhiều lễ nghi truyền thống.

Tại khu vực Tây Nguyên, cộng đồng coi trọng hôn nhân với người cùng địa phương hoặc cùng dân tộc, đồng thời đánh giá cao vai trò của con cái và sự gắn kết cộng đồng.

Trái lại, Đông Nam Bộ lại là khu vực cởi mở nhất với các giá trị gia đình hiện đại, ủng hộ bình đẳng giới, đề cao sự chia sẻ trong hôn nhân và dễ dàng chấp nhận sự đa dạng của các mô hình gia đình hơn các vùng khác.

Sinh ra ở Tây Nguyên, gia đình Quyên chịu ảnh hưởng sâu sắc của nếp nghĩ bao đời. Cha mẹ chỉ muốn con kết hôn với người trong vùng. Khi biết Quyên yêu một chàng trai Hà Nội, bố cô đã quyết liệt phản đối vì sợ sự bất đồng văn hóa và định kiến “trai Bắc gia trưởng” sẽ làm con gái khổ.

Bất chấp rào cản, cả hai vẫn nắm tay nhau bước vào hôn nhân.

 

 

Muôn kiểu va chạm văn hóa của những đôi vợ chồng Nam – Bắc

Đám cưới của họ mang đậm dấu ấn tục lệ hai miền. Phía nhà gái ở Đà Lạt chỉ làm đám hỏi rồi gộp cưới, đón dâu đúng theo số cặp, số chẵn. Trong khi đó, phía nhà trai ở Hà Nội tổ chức đủ ba lễ: dạm ngõ, ăn hỏi và lễ cưới, thuê khách sạn rộn ràng với đoàn người đón dâu đông đúc.

Sự va chạm văn hóa càng rõ nét hơn vào dịp Tết. Ở miền Nam, gia đình Quyên chủ yếu thờ Phật, ngày Tết đi du lịch hoặc chỉ đi chùa vào ngày mùng 1. Nhưng khi ra Hà Nội đón Tết cùng gia đình chồng, nơi cả bên nội lẫn bên ngoại đều là đại gia đình đông anh chị em, cô ngỡ ngàng khi thấy bố mẹ chồng đi chùa từ đêm Giao thừa, mâm cúng gia tiên được chuẩn bị cầu kỳ và việc thắp hương tổ tiên là nghi thức không thể thiếu mỗi khi con cháu đi xa về.

Ban đầu có những bất đồng về khẩu vị khi cô vợ thích ăn ngọt còn chồng quen vị thanh. Nhưng thay vì bắt đối phương phải thay đổi, họ chọn cách học nấu ăn cho nhau. ”Tôi tập làm thịt rang cháy cạnh, rau muống luộc, còn anh tập ăn mâm cơm miền Nam”, Quyên chia sẻ.

Ở chiều ngược lại, anh Hoàng Văn Thiệu, 43 tuổi, gốc Hà Tĩnh, lớn lên ở Đồng Nai, cũng trải qua giai đoạn “lệch sóng” khi kết hôn với chị Trần Thị Yến, quê Lào Cai.

Lần đầu về ra mắt nhà vợ dịp Tết năm 2012, anh Thiệu chưa quen với thời tiết giá rét, sáng dậy không thể đánh răng vì nước quá lạnh. Cả kỳ nghỉ, gia đình vợ quây quần bên bếp lửa thay vì đi du lịch như thói quen của người miền Nam. Ngày đầu sống chung, bữa cơm gia đình luôn có hai bát nước chấm: mắm tỏi ớt ngọt cho chồng và mắm nguyên chất cắt ớt cho vợ.

Chị Yến tự nhận mình là người “gia trưởng”, sống có nguyên tắc, yêu cầu giặt đồ phải giũ thẳng, quét nhà sạch và ra ngoài ăn mặc chỉn chu.

“Vợ nói gì cũng có đầu có đuôi, lý lẽ chặt chẽ. Tôi hay trêu ‘Em mà học luật sư chắc người xung quanh chết hết’. Nhưng nhờ tính vun vén của cô ấy, gia đình tôi mới tích góp và lo chu toàn được cho cả hai bên nội ngoại”, anh Thiệu tâm sự.

Ngược lại, anh chồng miền Nam nói năng vụng về, ăn mặc xuề xòa nên hay bị vợ trách. ”Nhưng anh rất thật thà, nghĩ gì nói đó và hay giúp đỡ người khác”, chị kể.

Sau 12 năm gắn bó và cùng nuôi dạy hai con (9 tuổi và 3 tuổi), va chạm ban đầu dần nhường chỗ cho sự thấu hiểu. Anh Thiệu chủ động chiều theo vợ, tập ăn theo khẩu vị miền Bắc, còn chị Yến cũng dần cởi mở và quen thuộc hơn với các món ăn miền Nam.

Tiến sĩ tâm lý Nguyễn Thị Minh, giảng viên Học viện Chính trị khu vực II (TP HCM) cho biết sự khác biệt vùng miền bắt nguồn từ môi trường sống và văn hóa gia đình. Bà khuyên các cặp đôi trước khi kết hôn cần tìm hiểu về nền tảng gia đình của nhau. “Quan trọng nhất là không được đánh đồng một hành vi hay thói quen với bản chất con người đối phương”, tiến sĩ Minh nói.

Chuyên gia cho biết trở ngại lớn nhất là tâm lý coi văn hóa của mình là chuẩn mực. Để vượt qua, các cặp đôi nên rèn luyện kỹ năng giao tiếp, bày tỏ cảm xúc thay vì chỉ trích, đồng thời bước vào hôn nhân với tâm thế sẵn sàng học hỏi, đặt câu hỏi tìm hiểu vì sao đối phương lại sống như vậy thay vì mặc định họ sai.

Nhìn lại cuộc hôn nhân, Tiểu Quyên nói cô may mắn khi là người thích khám phá nên dễ cởi mở với những điều mới mẻ ở quê chồng. Theo cô, khi nảy sinh vấn đề từ sự khác biệt văn hóa, mỗi người chỉ cần cảm thông cho đối phương.

”Bởi khi có đủ yêu thương, mọi khác biệt văn hóa đều sẽ trở thành gia vị ngọt ngào cho tình yêu”, cô nói.

Phạm Nga