Loạt nhà máy điện hạt nhân châu Âu chao đảo giữa nắng nóng cực đoan

Pháp, Hungary đóng cửa một số lò phản ứng hạt nhân, còn Romania thực hiện giải pháp chưa từng có để duy trì điện từng ngày, khi mực nước sông làm mát xuống thấp kỷ lục.

Tại nhiều nước châu Âu, nắng nóng đỉnh điểm đẩy lượng điện sử dụng lên cao do nhu cầu dùng điều hòa tăng mạnh. Trong khi đó, nguồn cung điện (nhất là điện hạt nhân) sụt giảm, buộc chính phủ nhiều nước xoay xở ứng phó.

Tuần trước, Romania phải kích hoạt khối thuốc nổ 180 kg và đổ 4 sà lan đá xuống sông Danube nhằm nắn dòng chảy sang lò phản ứng hạt nhân duy nhất còn hoạt động của nước này. Theo Bloomberg, giải pháp chưa từng có của chính phủ nước này giúp dòng nước dâng thêm 4 cm, kéo dài thời gian hoạt động của nhà máy điện hạt nhân Cernavoda thêm 9 ngày.

Romania là thành viên của Liên minh châu Âu (EU). Điện hạt nhân chiếm một phần năm nguồn cung điện nước này. Mực nước giảm cũng ảnh hưởng tới thủy điện, buộc nước này ban bố tình trạng khẩn cấp từ tháng 8.

Danube là sông lớn thứ hai châu Âu, chảy qua 10 quốc gia. Nhà máy điện hạt nhân Paks của Hungary cũng đặt bên bờ sông này, có giai đoạn mực nước cách ngưỡng tối thiểu vận hành chỉ vài mm, khiến cơ sở sản xuất điện đứng trước nguy cơ ngừng hoạt động.

Tại Pháp, ba trong số 57 lò phản ứng đã ngưng vận hành, 7 lò khác giảm công suất làm sản lượng điện toàn quốc sụt 9%. Thụy Sĩ cũng phải dừng một nhà máy điện hạt nhân vì nhiệt độ nước sông tăng cao.

Nước đóng vai trò quan trọng trong một chu trình vận hành của lò phản ứng hạt nhân, thường thiết kế với cơ chế làm mát trực tiếp. Chu trình thông thường gồm phản ứng phân hạch tạo nhiệt, đun sôi nước sinh hơi, quay turbine phát điện. Sau đó, nước tiếp tục giúp làm mát hệ thống và ngưng tụ hơi trong chu trình trước, xả nước nóng hơn trở lại môi trường.

Với cách vận hành trên, khi nhiệt độ tăng cao do El Nino, nước sẽ ảnh hưởng đến nguồn cung điện hạt nhân theo hai cách. Theo đó, lượng nước ấm hơn sẽ làm giảm hiệu suất của lò phản ứng. Ví dụ, nhiệt độ tăng thêm 15 độ C, sản lượng điện hạt nhân giảm 6%. Bên cạnh đó, nhiệt độ nước xả cao hơn cũng ảnh hưởng lên hệ sinh thái sông, biển.

Henry Preston, người phát ngôn của Hiệp hội Hạt nhân Thế giới, cho biết việc ngừng hoạt động các lò phản ứng do nhiệt độ nước sông cao “thường là phản ứng mang tính tuân thủ các quy định nhằm bảo vệ hệ sinh thái địa phương”. Tức là, về mặt kỹ thuật, nhà máy vẫn có thể vận hành.

Ông lưu ý trong một số đợt nắng nóng cực đoan, quy định nhiệt độ xả được miễn trừ do “nhu cầu thiết yếu về điện và cân đối cách tiếp cận tương xứng với rủi ro khí hậu”.

Ảnh hưởng lớn hơn của nắng nóng cực đoan lên sản xuất điện hạt nhân là tình trạng khô hạn, khiến mực nước sông giảm xuống ngưỡng tối thiểu để vận hành. Tình trạng này ảnh hưởng tới các nước phụ thuộc nhiều vào điện hạt nhân và thủy điện.

Theo dữ liệu từ công ty phân tích thị trường năng lượng Montel, ngày 3/8, số lò phản ứng hạt nhân phải ngừng hoạt động do tình trạng hạn hán sông Danube tương ứng khoảng 2,44 GW, tương đương 40% công suất điện hạt nhân. Còn tại Pháp, 12% công suất điện hạt nhân suy giảm do vấn đề nhiệt độ.

Nghiên cứu tương quan giữa nắng nóng và điện hạt nhân của Đại học McMaster (Canada) đầu năm nay cho thấy, các đợt nắng nóng trung bình làm giảm sản lượng điện hàng năm khoảng 0,6% trong giai đoạn 2003-2022. Trong đó, 70% năng lượng của Pháp phụ thuộc vào hạt nhân, khiến nước này dễ bị tổn thương trước nắng nóng cực đoan. Chuyên trang về biến đổi khí hậu Carbon Brief thống kê nước này buộc phải giảm sản lượng điện trong suốt 7 năm diễn ra nắng nóng (2003-2025).

Việc đóng cửa các lò phản ứng hạt nhân đẩy chênh lệch cung – cầu điện các nước tăng cao. Hungary buộc phải tắt đèn trang trí và thiết bị không cần thiết tại tất cả cơ quan Nhà nước vào ban đêm để tiết kiệm điện. Romania giảm độ sáng đèn đường xuống một phần ba và tắt đèn vào ban đêm tại các tòa nhà nổi tiếng, bảo tàng. Để giảm áp lực lên hệ thống điện, các nhà máy ôtô thuộc tập đoàn Renault và Ford tại nước này tự nguyện ngừng sản xuất đến ngày 19/8, giúp giảm 200 MW nhu cầu điện.

Tại Moldova, Thủ tướng Vasile Tofan kêu gọi toàn dân giảm sử dụng điện, hoặc phải đối mặt với tình trạng cắt điện luân phiên. Quốc gia này nhập khẩu điện từ hai nước láng giềng, là Ukraine và Romania. Tuy nhiên, tình trạng cung ứng điện hiện tại khiến nguồn điện nhập khẩu không đáp ứng nhu cầu tiêu dùng vào giờ cao điểm. “Chúng ta cần tiêu thụ điện bằng lý trí và tắt đèn đi. Lúc này, thủ đô Chisinau không thể sáng rực rỡ như Las Vegas”, Thủ tướng Vasile Tofan nói.

Bảo Bảo (theo Carbon Brief, Reuters, Bloomberg)