Lợi ích của việc để con nếm mùi thất bại

Thời mới làm quản lý giáo dục, ông Russell Shaw – hiệu trưởng trường Georgetown Day School ở Washington, Mỹ từng tiếp một phụ huynh đến phàn nàn về điểm Toán của con gái. Nữ sinh đạt điểm B, nhưng người mẹ lại coi đó là “vết nhơ” trên bảng điểm.

“Tôi lo điều này sẽ ảnh hưởng đến hồ sơ vào đại học. Cháu có thể làm thêm bài tập để lấy điểm cộng không?”, bà gặng hỏi.

Khi ông Shaw giải thích điểm B ở một môn khó là bình thường và khuyên hãy xem đây là bài học, người mẹ ngạc nhiên: “Con bé chưa bao giờ bị điểm B, tôi không biết nó sẽ vượt qua cú sốc này thế nào”.

Theo ông Shaw, cuộc trao đổi trên phản ánh chính xác nghịch lý của việc nuôi dạy con hiện đại: Càng cố bảo vệ con khỏi mọi dấu hiệu thất bại, cha mẹ càng khiến chúng trở nên mỏng manh, dễ vỡ.

Khái niệm “miễn dịch với thất bại”

Trong xã hội áp lực, nhiều phụ huynh đang đẩy việc nuôi dạy con lên mức cực đoan. Họ can thiệp xin điểm, đấu tranh để con có vai diễn trong kịch trường nhằm “bảo vệ lòng tự trọng”, hay thiết kế sẵn một lộ trình hoàn hảo. Tuy nhiên, việc trải nghiệm thất bại và tự đứng lên mới là điều kiện tiên quyết cho sức khỏe tinh thần của trẻ.

Ông Shaw ví điều này với chứng dị ứng đậu phộng trong y học. Trước đây, bác sĩ khuyên cách ly trẻ sơ sinh khỏi đậu phộng, dẫn đến tỷ lệ dị ứng trầm trọng tăng vọt. Khi y học đổi hướng, cho trẻ tiếp xúc sớm với lượng nhỏ, cơ thể tự học được cách dung nạp.

Thất bại cũng vậy. Việc cho trẻ sớm đối mặt với những vấp ngã trong tầm kiểm soát sẽ tạo ra “kháng thể tâm lý”, giúp trẻ không suy sụp trước những cú sốc lớn hơn lúc trưởng thành. Nhà tâm lý học phát triển Ann S. Masten (Đại học Minnesota Twin Cities) gọi khả năng phục hồi này là “phép màu bình thường”, được hình thành qua quá trình tự đối phó với căng thẳng.

Hậu quả của việc “chưa từng vấp ngã” thể hiện rõ nhất qua sức khỏe tâm thần. Nhiều người trẻ ngày nay mang áp lực phải hoàn hảo, chỉ một bài kiểm tra kém cũng khiến các em sụp đổ. Khi tước đi cơ hội thất bại, cha mẹ đã lấy mất bài học quý giá: Sự thất vọng có thể vượt qua và những bất hạnh chỉ là tạm thời.

3 cách giúp con xây dựng sức bật

Kiềm chế “bản năng giải cứu”: Khi con chật vật với bài tập, đừng vội đưa đáp án. Khi con bị phạt, đừng vội gọi điện đôi co với giáo viên. Mỗi lần can thiệp, bạn đang gửi đi một thông điệp ngầm làm tổn thương trẻ: “Con không đủ khả năng tự giải quyết”.

Hỗ trợ nhưng để con chịu áp lực: Không can thiệp không có nghĩa là bỏ mặc. Ông Shaw kể, con gái ông từng khóc lóc, thức trắng đêm vì bài luận tiếng Anh. Dù xót con, ông chọn cách đứng ngoài quan sát. Sau này, chính cô bé thừa nhận quá trình “tự hành hạ” đó đã rèn cho cô kỹ năng viết vững vàng khi lên đại học.

Bình thường hóa sự thất bại: Hãy kể cho con nghe về những lần bạn xin việc trượt, dự án đổ bể hay mắc sai lầm. Theo nhà tâm lý học Albert Bandura (Đại học Stanford, Mỹ), trẻ em học chiến lược đối phó nghịch cảnh bằng cách quan sát cha mẹ. Nếu bạn dám thừa nhận thất bại và bình tĩnh giải quyết, con cũng sẽ học được kỹ năng tương tự.

Cuối cùng, phụ huynh cần nhìn nhận lại nỗi sợ của chính mình. Sự lo lắng thường bắt nguồn từ tâm lý sợ một điểm kém sẽ phá hỏng tương lai của con. Nhưng thực tế, một đứa trẻ đạt điểm A tuyệt đối suốt thời phổ thông có thể gục ngã ở đại học nhanh hơn một đứa trẻ từng sa sút năm lớp 9 nhưng biết tự tìm ra lỗi sai để làm lại.

“Sự tự tin vào khả năng phục hồi của bản thân mới là thứ tài sản mạnh mẽ và bền vững hơn bất kỳ bảng điểm hoàn hảo nào”, hiệu trưởng Shaw nhấn mạnh.

Bảo Nhiên (Theo Atlantic)