Lời mời cơm ở miền Bắc khiến khách miền Nam bối rối


Hoài Anh, du khách Đắk Lắk, lần đầu du lịch Hà Nội 5 năm trước, vẫn nhớ bữa cơm với gia đình một người bạn. Khi mâm cơm được dọn ra, bạn cô đã nói “Mời ông bà, bố mẹ xơi cơm”. Cô thấy vậy cũng nói theo nhưng không hiểu tại sao phải làm vậy vì ở nhà mình, mọi người chỉ ngồi ăn và không mời nhau. Sau này, cô mới hiểu đó là văn hóa ở nhiều tỉnh thành phía bắc khi người nhỏ tuổi hơn cần mời cơm những người lớn tuổi hơn khi cùng dùng bữa.

“Khi người bạn đó đến nhà tôi và mời cơm trong bữa ăn, mọi người cười lớn vì không hiểu sao lại làm vậy”, cô kể.

Theo nhà nghiên cứu văn hóa Nguyễn Hùng Vĩ, hành động mời cơm trước bữa ăn không phải thói quen, mà là nghi thức mang tính giáo dục gia đình. Tục lệ này đã xuất hiện từ lâu và dân gian cũng có câu “Ăn thì có mời, làm thì có mượn”. Ông cho biết mâm cơm của người Việt là “mâm cơm cộng đồng”, nơi cả gia đình cùng ăn chung. Điều này dẫn đến sự chú trọng về vị trí và cách ứng xử.

Người Việt, đặc biệt người miền Bắc, luôn nhớ rõ câu “Ăn trông nồi, ngồi trông hướng” – nhắc mỗi người khi ăn uống phải biết ý, giữ chừng mực và tôn trọng trật tự, vai vế trong gia đình – như một cách giáo dục về ứng xử trong gia đình. Chuyên gia nói thêm vào thời xưa đói kém, người dân đa số không đủ ăn nên bữa cơm rất quan trọng. Do đó, mọi người phải biết kính những người già và quan tâm tới trẻ em.


Nghệ nhân Ánh Tuyết làm mâm cỗ Tết truyền thống của Hà Nội. Ảnh: Giang Huy

Nghệ nhân Ánh Tuyết làm mâm cỗ Tết truyền thống của Hà Nội. Ảnh: Giang Huy

Về nghi thức mời, ông Vĩ cho biết trong gia đình thường thực hiện theo thứ tự từ trên xuống dưới. Người nhỏ nhất trong nhà thường được nhắc nhở mời trước, sau đó lần lượt mời ông bà, bố mẹ và anh chị. Nghi thức này tạo ra một sự rành rẽ, chu đáo và kính cẩn.

Theo truyền thống, sau khi con cháu mời xong, thường phải đợi ông bà nhấc đũa thì mới được ăn. Trong đời sống hiện nay, sau lời mời, người lớn tuổi thường đáp lại bằng lời cho phép “Thôi ăn đi con, ăn đi cháu”. Hành động mời, vì thế, mang ý nghĩa là lời xin phép người bề trên.

Giải thích về việc một số vùng miền, đặc biệt là miền Nam, không mời cơm chặt chẽ như miền Bắc, nhà nghiên cứu Nguyễn Hùng Vĩ cho rằng nguyên nhân nằm ở cấu trúc gia đình và điều kiện sống.

Tại Bắc Bộ, cuộc sống nông nghiệp ổn định nên tổ chức gia đình rất chặt chẽ, phải đủ người mới ăn cơm. Trong khi đó, ở miền Nam, lối sống sông nước và miệt vườn khiến thói quen sinh hoạt trở nên linh hoạt hơn. Ông dẫn chứng hình ảnh trẻ con ở các miệt vườn thường chạy chơi từ nhà này sang nhà khác, gặp đâu ăn đó, tối đâu ngủ đó. Do tính chất này, lời mời cơm ở miền Nam thường không đọc theo danh sách từ trên xuống dưới mà chỉ là lời mời chung như “Xin mời” hay “Ăn thôi”.

“Lời mời không có nghĩa nơi nào giáo dục tốt hơn, đó đơn giản chỉ là sự khác biệt văn hóa”, ông nói. Ngoài ra, người Bắc cũng thường có lời mời cơm khi khách bất ngờ ghé nhà. Ông cho biết đây giống một lời chào lịch sự thay vì thực sự mời khách ăn cơm.

Chuyên gia nhấn mạnh việc mời cơm không phải “thủ tục rườm rà”, bất kể xã hội ngày nay đã thay đổi sao. Theo ông, qua lời mời, con người học được cách kính trên nhường dưới, sống ý thức, quy củ và điều đó luôn cần thiết vào bất kỳ thời điểm nào.

Tú Nguyễn

Ngày xuất bản:

25 THÁNG 02, 2026

Tin cập nhật 24H

Tổng thống Azerbaijan đến Hà Nội, bắt đầu thăm Việt Nam

Tổng thống Azerbaijan Ilham Aliyev và phu nhân đến Hà Nội tối nay, bắt đầu chuyến thăm chính thức Việt Nam.

20 THÁNG 11, 2026

Bộ Nội vụ muốn giữ cách hoán đổi ngày nghỉ lễ, Tết linh hoạt

Trước đề xuất luật hóa nguyên tắc hoán đổi ngày nghỉ lễ, Tết để áp dụng hàng năm, Bộ Nội vụ cho rằng cách này khó phù hợp với doanh nghiệp làm việc theo ca, kíp, sản xuất liên tục.

20 THÁNG 11, 2026

Thủ tướng: Giảm áp lực để việc học mang lại cả niềm vui và tri thức

Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh cần chung tay khắc phục bệnh thành tích, giảm áp lực để việc học thực sự mang lại niềm vui, tri thức và giá trị tốt đẹp.

20 THÁNG 11, 2026

Đà Nẵng hủy quy hoạch khu biệt thự 25,6 ha trên bán đảo Sơn Trà

Đà Nẵng hủy hai quyết định quy hoạch khu biệt thự rộng hơn 25,6 ha trên bán đảo Sơn Trà, từng được ông Văn Hữu Chiến ký phê duyệt vào năm 2011 và 2014.

20 THÁNG 11, 2026

Việt Nam có thể gặp Indonesia ở vòng loại hai World Cup 2030

Việt Nam nằm ở nhóm hai, còn Indonesia ở nhóm ba trước lễ bốc thăm chia bảng vòng loại hai World Cup 2030 – khu vực châu Á.

20 THÁNG 11, 2026

Việt Nam trong nhóm thấp nhất U17 World Cup 2026

Với chiều cao trung bình 1,7505 m, Việt Nam đứng thứ 45 trong 48 đội tuyển dự U17 World Cup 2026, và thấp nhất bảng G.

20 THÁNG 11, 2026

Cầu thủ bị cấm 8 năm vì ném đá vào trọng tài

LĐBĐ Ecuador cấm John Michel Perlaza Salas tham gia mọi hoạt động liên quan đến bóng đá trong 8 năm, vì ném đá gây thương tích cho trọng tài biên Lenin Giovanni Ojeda Núñez.

20 THÁNG 11, 2026

Thầy dạy cờ vua trên YouTube nổi tiếng hơn cả Carlsen

Từng bị bạn bè bắt nạt vì đam mê cờ vua, Levy Rozman đang có hơn 8,6 triệu người đăng ký YouTube, nổi tiếng hơn nhiều kỳ thủ hàng đầu thế giới và được chơi cờ với những ngôi sao bóng đá như Harry Kane.

20 THÁNG 11, 2026

Công an Hà Nội thua ngược CLB mạnh nhất Malaysia

Hà NộiCông an Hà Nội sớm mở tỷ số, nhưng thua ngược Johor Darul Tazim 1-3 ở lượt hai bảng B Cup CLB Đông Nam Á 2026-2027.

20 THÁNG 11, 2026

Mỹ truy tố người phá hủy vận tải cơ 60 triệu USD

O’Corrain bị cáo buộc thực hiện cuộc tấn công được lên kế hoạch kỹ lưỡng nhằm vào chiếc C-130H Mỹ tại Ireland, khiến vận tải cơ này bị phá hủy.

20 THÁNG 11, 2026

Bài viết liên quan

Nhóm người sống biệt lập ở Amazon ra khỏi rừng xin thức ăn

Khoảng 20 người Awá sống biệt lập trong rừng Amazon ở Brazil tới gần một trạm kiểm soát của chính quyền, xin khoai rồi mang về rừng.

20 THÁNG 11, 2026

Mắc kẹt vì lệnh dừng bay toàn nước Mỹ, người phụ nữ mua ôtô lái về nhà

Bỏ 48.000 USD mua một chiếc SUV mới, Harding giải quyết được vấn đề đi lại giữa lệnh cấm bay, đồng thời có xe mới để du lịch khắp nước Mỹ.

20 THÁNG 11, 2026

Ngôi đền hơn 400 năm trước cửa động Phong Nha

Quảng TrịNằm trước cửa động Phong Nha, ngôi đền cổ thờ thần động được xây dựng từ thế kỷ XVI, lưu giữ nhiều sắc phong của các vua triều Nguyễn.

20 THÁNG 11, 2026

Đồi cỏ Đà Lạt lấp lánh như phủ tuyết hồng

Sau mùa mưa, cỏ non trên các triền đồi Đà Lạt trổ bông li ti màu hồng tím, kết thành những thảm phớt hồng trải dài giữa rừng thông.

20 THÁNG 11, 2026

Đường bích họa ở trung tâm Đà Lạt gây tranh luận

Đoạn đường bích họa rộng 550 m2 ở trung tâm Đà Lạt gây chú ý với diện mạo mới rực rỡ, song vấp phải ý kiến trái chiều về màu sắc và sự hài hòa với cảnh quan đô thị.

20 THÁNG 11, 2026