Lời mời cơm ở miền Bắc khiến khách miền Nam bối rối


Hoài Anh, du khách Đắk Lắk, lần đầu du lịch Hà Nội 5 năm trước, vẫn nhớ bữa cơm với gia đình một người bạn. Khi mâm cơm được dọn ra, bạn cô đã nói “Mời ông bà, bố mẹ xơi cơm”. Cô thấy vậy cũng nói theo nhưng không hiểu tại sao phải làm vậy vì ở nhà mình, mọi người chỉ ngồi ăn và không mời nhau. Sau này, cô mới hiểu đó là văn hóa ở nhiều tỉnh thành phía bắc khi người nhỏ tuổi hơn cần mời cơm những người lớn tuổi hơn khi cùng dùng bữa.

“Khi người bạn đó đến nhà tôi và mời cơm trong bữa ăn, mọi người cười lớn vì không hiểu sao lại làm vậy”, cô kể.

Theo nhà nghiên cứu văn hóa Nguyễn Hùng Vĩ, hành động mời cơm trước bữa ăn không phải thói quen, mà là nghi thức mang tính giáo dục gia đình. Tục lệ này đã xuất hiện từ lâu và dân gian cũng có câu “Ăn thì có mời, làm thì có mượn”. Ông cho biết mâm cơm của người Việt là “mâm cơm cộng đồng”, nơi cả gia đình cùng ăn chung. Điều này dẫn đến sự chú trọng về vị trí và cách ứng xử.

Người Việt, đặc biệt người miền Bắc, luôn nhớ rõ câu “Ăn trông nồi, ngồi trông hướng” – nhắc mỗi người khi ăn uống phải biết ý, giữ chừng mực và tôn trọng trật tự, vai vế trong gia đình – như một cách giáo dục về ứng xử trong gia đình. Chuyên gia nói thêm vào thời xưa đói kém, người dân đa số không đủ ăn nên bữa cơm rất quan trọng. Do đó, mọi người phải biết kính những người già và quan tâm tới trẻ em.


Nghệ nhân Ánh Tuyết làm mâm cỗ Tết truyền thống của Hà Nội. Ảnh: Giang Huy

Nghệ nhân Ánh Tuyết làm mâm cỗ Tết truyền thống của Hà Nội. Ảnh: Giang Huy

Về nghi thức mời, ông Vĩ cho biết trong gia đình thường thực hiện theo thứ tự từ trên xuống dưới. Người nhỏ nhất trong nhà thường được nhắc nhở mời trước, sau đó lần lượt mời ông bà, bố mẹ và anh chị. Nghi thức này tạo ra một sự rành rẽ, chu đáo và kính cẩn.

Theo truyền thống, sau khi con cháu mời xong, thường phải đợi ông bà nhấc đũa thì mới được ăn. Trong đời sống hiện nay, sau lời mời, người lớn tuổi thường đáp lại bằng lời cho phép “Thôi ăn đi con, ăn đi cháu”. Hành động mời, vì thế, mang ý nghĩa là lời xin phép người bề trên.

Giải thích về việc một số vùng miền, đặc biệt là miền Nam, không mời cơm chặt chẽ như miền Bắc, nhà nghiên cứu Nguyễn Hùng Vĩ cho rằng nguyên nhân nằm ở cấu trúc gia đình và điều kiện sống.

Tại Bắc Bộ, cuộc sống nông nghiệp ổn định nên tổ chức gia đình rất chặt chẽ, phải đủ người mới ăn cơm. Trong khi đó, ở miền Nam, lối sống sông nước và miệt vườn khiến thói quen sinh hoạt trở nên linh hoạt hơn. Ông dẫn chứng hình ảnh trẻ con ở các miệt vườn thường chạy chơi từ nhà này sang nhà khác, gặp đâu ăn đó, tối đâu ngủ đó. Do tính chất này, lời mời cơm ở miền Nam thường không đọc theo danh sách từ trên xuống dưới mà chỉ là lời mời chung như “Xin mời” hay “Ăn thôi”.

“Lời mời không có nghĩa nơi nào giáo dục tốt hơn, đó đơn giản chỉ là sự khác biệt văn hóa”, ông nói. Ngoài ra, người Bắc cũng thường có lời mời cơm khi khách bất ngờ ghé nhà. Ông cho biết đây giống một lời chào lịch sự thay vì thực sự mời khách ăn cơm.

Chuyên gia nhấn mạnh việc mời cơm không phải “thủ tục rườm rà”, bất kể xã hội ngày nay đã thay đổi sao. Theo ông, qua lời mời, con người học được cách kính trên nhường dưới, sống ý thức, quy củ và điều đó luôn cần thiết vào bất kỳ thời điểm nào.

Tú Nguyễn

Ngày xuất bản:

25 THÁNG 02, 2026

Tin cập nhật 24H

Hơn 162.000 tỷ đồng xây ba tuyến cao tốc

Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư ba tuyến cao tốc dài hơn 430 km, tổng vốn gần 162.400 tỷ đồng, kết nối các khu vực Tây Bắc, Trung Bộ và Tây Nguyên.

22 THÁNG 11, 2026

Xóa nợ lệ phí môn bài cho hơn 2,5 triệu người nộp thuế

Từ 21/11, hơn 2,5 triệu người nộp thuế được xóa nợ lệ phí môn bài và tiền chậm nộp phát sinh để hoàn tất thủ tục chấm dứt hoạt động.

22 THÁNG 11, 2026

Người đàn ông tử vong khi cứu phụ nữ đuối nước ở biển Nha Trang

Khánh HòaNgười đàn ông bơi ra cứu phụ nữ gặp nạn giữa sóng lớn ở biển Nha Trang, nhưng bị đuối sức, tử vong; một nhân viên cứu hộ cũng phải nhập viện.

22 THÁNG 11, 2026

Đồng bào dân tộc ít người nhất Việt Nam diễu hành trên phố

Lai ChâuNgười Mảng, La Hủ, Si La… những dân tộc có dân số ít nhất Việt Nam, cùng xuống đường nhảy múa trong ngày hội văn hóa tại xã Bum Tở.

22 THÁNG 11, 2026

Alcaraz toàn thắng vòng bảng ATP Finals 2026

ItalyCarlos Alcaraz thắng Flavio Cobolli 6-4, 6-1 trong 65 phút ngày 20/11, nối dài mạch thắng lên 12 trận và hẹn Ben Shelton ở bán kết ATP Finals.

22 THÁNG 11, 2026

‘Nghệ thuật’ thắng 1-0 của Arsenal

AnhArsenal thắng cả 16 trận Ngoại hạng Anh gần nhất khi ghi bàn trước nhờ cách Mikel Arteta điều chỉnh thế trận để giữ lợi thế.

22 THÁNG 11, 2026

Quang Liêm trở lại top 15 thế giới

HungaryLê Quang Liêm đánh bại Ian Nepomniachtchi ở ván tiêu chuẩn nhanh cuối cùng tại giải cờ vua toàn năng thế giới 2026, trở lại top 15 thế giới và nuôi hy vọng dự chuỗi giải năm sau.

22 THÁNG 11, 2026

Haaland bị khước từ bàn tranh cãi trong trận hòa của Man City

AnhTiền đạo Erling Haaland không được công nhận bàn do lỗi đá bóng trong tay thủ môn, khi Man City hòa Fulham 1-1 ở vòng 11 Ngoại hạng Anh.

22 THÁNG 11, 2026

Đại hội Thể thao toàn quốc 2026 khai mạc bên sông Sài Gòn

TP HCMĐại hội Thể thao toàn quốc lần thứ X chính thức bắt đầu bằng lễ khai mạc giàu màu sắc hiện đại kết hợp những câu chuyện về vùng đất, con người TP HCM tối 21/11.

22 THÁNG 11, 2026

Thâm Quyến – ‘thiên đường điện thoại cũ’ của Trung Quốc

Người Trung Quốc thải loại hơn 400 triệu điện thoại mỗi năm, phần lớn đổ về chợ Hoa Cường Bắc ở Thâm Quyến, nơi các thương nhân đưa chúng tới Nam Á, châu Phi.

22 THÁNG 11, 2026

Bài viết liên quan

Cô gái Việt 32 tuổi đi du lịch một mình qua hơn 20 quốc gia

Đan Phương thích đi du lịch một mình dù từng thấy tên lửa bay qua đầu hay bị 5 người đàn ông vây quanh định tống tiền.

22 THÁNG 11, 2026

Chàng trai Anh đi bộ tiếp 8.500 km tới Việt Nam sau 5 tháng nghỉ

Sau khoảng 5 tháng tạm dừng chân tại biên giới Kazakhstan – Uzbekistan để tránh nắng nóng, Luke Deakin tiếp tục đi bộ 8.500 km còn lại để tới Việt Nam.

22 THÁNG 11, 2026

Quốc hội thông qua loạt chính sách đặc thù phát triển du lịch

Quốc hội hôm nay thông qua nghị quyết đặc thù phát triển du lịch Việt Nam, định hướng mở rộng miễn thị thực, ưu đãi thuế và thí điểm giải trí 24/7.

22 THÁNG 11, 2026

Bên trong sơn trang đón lãnh đạo Mỹ, Nga, Trung Quốc

Nằm bên hồ Tây Lệ ở Thâm Quyến, Kỳ Lân Sơn Trang có các biệt thự giữa vườn cây, phòng họp lớn và khu lưu trú, từng đón nhiều lãnh đạo cấp cao trước cuộc gặp Mỹ – Nga – Trung ngày 19/11.

21 THÁNG 11, 2026

Vợ chồng Nhật tái hiện quán vỉa hè Hà Nội ‘để cảm ơn người Việt’

Từng sống ở Hà Nội 5 năm, ông Ishiguro trở về Nhật mở quán vỉa hè kiểu Việt, mong tạo điểm hẹn cho người Việt xa quê, gửi gắm lòng biết ơn những người từng giúp đỡ ông.

21 THÁNG 11, 2026