Lý do Campuchia chưa thể triệt phá các ổ lừa đảo

Campuchia suốt nhiều năm qua bị coi là một trong những điểm nóng của hoạt động lừa đảo trực tuyến ở Đông Nam Á. Thủ tướng Hun Manet cho rằng mạng lưới lừa đảo đang phá hủy nền kinh tế của Campuchia, gây tiếng xấu cho Phnom Penh và cam kết xử lý triệt để vấn đề này.

Giới chức Campuchia trong năm qua đã liên tiếp phát động các chiến dịch truy quét quy mô lớn, bắt hàng nghìn nghi phạm, trục xuất nhiều người làm việc trong các ổ nhóm lừa đảo trực tuyến.

Tuy nhiên, đằng sau những kết quả ban đầu, Campuchia đang đối mặt thách thức mới. Khi bị truy quét mạnh, các mạng lưới lừa đảo không biến mất mà thay đổi cách thức hoạt động, phân tán thành các nhóm nhỏ ẩn mình giữa khu dân cư, khiến việc phát hiện và triệt phá trở nên khó khăn hơn.

Cảnh sát thành phố Battambang ngày 1/6 đột kích căn biệt thự của một tướng quân đội và bắt gần 30 người nước ngoài bị cáo buộc tham gia hoạt động lừa đảo trực tuyến. Trong số này có 23 người Philippines, hai người Myanmar, một người Nigeria và một người Sierra Leone.

Cảnh sát cho hay các nghi phạm này chuyển đến hoạt động tại căn biệt thự từ ngày 11/5, sau khi chạy khỏi địa điểm cũ vì chiến dịch truy quét của giới chức. Danh tính của tướng quân đội sở hữu căn biệt thự chưa được công bố.

Các tổ chức nghiên cứu ước tính lợi nhuận từ hoạt động lừa đảo trực tuyến tại Campuchia lên tới 12,5-19 tỷ USD mỗi năm, tương đương khoảng 40-60% GDP nước này. Nguồn thu phi pháp đó đến từ nhiều hình thức lừa đảo, như đầu tư tài chính giả mạo, cờ bạc trực tuyến và lợi dụng tình cảm để chiếm đoạt tài sản.

Theo các chuyên gia, Campuchia có một số điều kiện để loại hình tội phạm này phát triển mạnh, như có nhiều khu sòng bạc, kinh tế vùng biên và những tuyến buôn lậu đã tồn tại từ lâu.

“Những kẻ lừa đảo luôn nhắm vào mắt xích yếu nhất. Chúng tìm đến những quốc gia dễ bị tổn thương và tác động nhất”, Ou Virak, chủ tịch viện chính sách độc lập Future Forum, trụ sở Phnom Penh, nói.

Trong thời kỳ đại dịch Covid-19, khi hoạt động du lịch sòng bạc suy giảm mạnh, nhiều casion ở Campuchia đã chuyển hướng sang hoạt động đánh bạc trực tuyến, rồi dần biến tấu thành lừa đảo trên mạng. Từ đó, các khu phức hợp lừa đảo quy mô lớn xuất hiện ngày càng nhiều.

Jason Tower, chuyên gia cao cấp của tổ chức Sáng kiến Toàn cầu chống Tội phạm có tổ chức đa quốc gia, cho rằng các nhóm tội phạm đã biến khu vực thành trung tâm lừa đảo trực tuyến toàn cầu. Đây cũng là nơi xuất hiện tình trạng buôn người và nạn nhân bị ép tham gia hoạt động phạm pháp.

Trước áp lực ngày càng gia tăng từ trong nước và quốc tế, chính phủ Campuchia đã mạnh tay hơn trong trấn áp tội phạm.

Kể từ tháng 7/2025, lực lượng an ninh Campuchia đã đột kích khoảng 300 cơ sở, trong đó có hàng chục sòng bạc, Chhay Sinarith, Chủ tịch Ủy ban Chống lừa đảo trực tuyến của Campuchia, nói với Channel News Asia. Khoảng 1.500 người, bao gồm cả “đối tượng cầm đầu”, bị bắt giam với cáo buộc liên quan đến lừa đảo.

Campuchia hồi tháng 4 thông qua đạo luật chuyên biệt đầu tiên nhằm chống lừa đảo công nghệ, trong đó hình sự hóa hành vi gian lận dựa trên công nghệ, tuyển dụng người cho các trung tâm lừa đảo và hỗ trợ hoạt động của các cơ sở này. Mức án có thể lên tới tù chung thân đối với những trường hợp nghiêm trọng nhất.

“Để bảo vệ phẩm giá và danh dự, Campuchia sẽ không cho phép lãnh thổ của mình trở thành nơi trú ẩn cho những kẻ lừa đảo”, ông Sinarith tuyên bố.

Những cuộc truy quét liên tiếp này đã buộc nhiều tổ chức tội phạm phải thay đổi cách thức hoạt động. Thay vì tập trung trong những khu phức hợp lớn với hệ thống bảo vệ, giám sát và quản lý riêng như trước, ngày càng có nhiều dấu hiệu cho thấy các nhóm lừa đảo đang phân tán thành những ổ nhỏ hơn, ẩn mình trong các tòa nhà chung cư và nhà phố thương mại, đặc biệt tại Phnom Penh.

Nathan Southern, giám đốc điều hành tổ chức Eyewitness Project chuyên điều tra các vụ phạm tội, xung đột và tham nhũng tại khu vực, cho rằng đây là xu hướng đáng lo ngại. Một khu phức hợp lừa đảo quy mô lớn với những dãy nhà được rào kín dễ bị phát hiện hơn, trong khi các nhóm nhỏ vài chục người có thể ẩn mình tốt hơn trong khu dân cư, như tại căn biệt thự ở Battambang.

“Nếu mỗi chung cư, nhà hàng hay mặt bằng kinh doanh ở Phnom Penh đều tiềm ẩn vài căn hộ do các nhóm lừa đảo vận hành, chúng ta sẽ không biết chúng ở đâu, quy mô thế nào và những gì đang xảy ra bên trong”, ông Southern nói.

Chuyên gia Ou Virak cho rằng các mạng lưới tội phạm có thể đang đa dạng hóa và phi tập trung hóa hoạt động. Việc xử lý những mục tiêu lớn có thể giải quyết đáng kể vấn đề, nhưng giai đoạn tiếp theo sẽ khó khăn hơn rất nhiều.

Một trong những dấu hiệu cho thấy nạn lừa đảo chưa bị triệt phá là các quảng cáo tuyển dụng “việc nhẹ lương cao” vẫn xuất hiện trên mạng xã hội. Các nhóm này không chỉ tìm kiếm người nói tiếng Trung Quốc mà còn mở rộng sang nhiều ngôn ngữ khác như tiếng Nhật, tiếng Hebrew hay tiếng Bồ Đào Nha.

Lindsey Kennedy, giám đốc nghiên cứu của Eyewitness Project, cho biết xu hướng này cho thấy sự thay đổi trong chiến lược của các tổ chức lừa đảo, chuyển hướng sang các thị trường lừa đảo mới.

“Đang có một sự dịch chuyển lớn sang các ngôn ngữ khác và những quốc gia bị chúng nhắm tới thường không thể ứng phó kịp. Do đó, chúng vẫn còn rất nhiều khoảng trống để khai thác”, theo bà Kennedy. Các quảng cáo tuyển dụng cũng cho thấy quy mô của hệ sinh thái xung quanh hoạt động lừa đảo.

Nhiều chuyên gia cho rằng thách thức lớn nhất hiện nay của Campuchia không chỉ nằm ở việc phát hiện các cơ sở lừa đảo mới, mà còn ở việc ngăn chặn các mạng lưới tội phạm liên tục thay đổi phương thức hoạt động và mở rộng sang những địa bàn, hình thức mới.

Nhà báo tự do Huang Yang, người nhiều năm theo dõi vấn đề này tại Campuchia, cho rằng ranh giới giữa các hoạt động kinh tế hợp pháp và bất hợp pháp đôi khi rất khó xác định.

“Tất cả đan xen với nhau, thực sự không thể phân biệt rõ ràng. Vì thế rất khó để loại bỏ toàn bộ hệ thống đó”, ông Huang nói.

Như Tâm (Theo Channel News Asia, AFP, Reuters)