Món cá cứng như gỗ nhưng người Nhật nhìn là thèm


Joe Tanaka, chuyên gia ẩm thực đến từ Osaka, sở hữu một chiếc máy bào katsuobushi – cá ngừ vằn khô – tại nhà. Lưỡi dao sắc bén, đủ sức bào mỏng con cá cứng như gỗ. Khi bào xong, hương thơm của miếng katsuobushi khiến ông không thể cưỡng lại.

Thoạt nhìn, katsuobushi thường bị nhầm là gỗ nhưng thực tế, nó lại là nguyên liệu nền tảng của ẩm thực Nhật Bản. Nó xuất hiện trong rất nhiều món Nhật như takoyaki, udon, súp miso hay còn dùng để rắc cơm.

“Tôi chảy nước miếng khi nhìn miếng katsuobushi”, ông nói, cho biết đây là phản ứng chỉ có ở người Nhật Bản. Miếng cá trông như khối gỗ dường như kích hoạt phản ứng tiết nước bọt của họ. Tanaka muốn bào nó ngay để thưởng thức hương vị umami sâu lắng không thể tìm ở bất kỳ đâu.

Hương thơm lan toả khi dao chạm cá khiến người ta say lòng. Vị gỗ, khói đầy phức tạp, phủ khắp bếp khiến ông cảm thấy đói.

Umami là vị thứ năm – sau bốn vị truyền thống ngọt, mặn, chua, đắng – mang lại cảm giác ngon miệng, đậm đà và thỏa mãn. Nó đến từ các hợp chất như axit glutamic – xuất hiện trong kombu, phô mai và axit inosinic – có trong thịt cá.


Món katsuobushi trước khi bào. Ảnh: Medium

Món katsuobushi trước khi bào. Ảnh: Medium

Katsuobushi cũng là cá tươi nhưng sau khi chế biến trở nên cứng như hóa thạch. Quy trình cơ bản gồm cắt phi lê và luộc cá, sau đó gỡ xương tỉ mỉ. Tiếp theo là hun khói nhiều lần trong nhiều ngày hoặc tuần. Sau đó, người Nhật đem cá ra phơi nắng để nó cứng như đá rồi lên men với nấm mốc aspergillus glaucus. Chu kỳ lên men và phơi khô lặp lại nhiều lần và katsuobushi tốt nhất cần hơn sáu tháng để sản xuất.

Người Nhật đã làm katsuobushi hơn một nghìn năm. Tài liệu sớm nhất về nó xuất hiện từ thời Heian (794–1185). Quy trình ban đầu đơn giản chỉ là cá phơi khô. Phiên bản phức tạp với lên men nấm mốc ra đời sau vào thời Edo (1603–1867). Đến lúc đó, các nghệ nhân chuyên làm katsuobushi – gọi là katsuobushi-ya – đã xuất hiện.

Điều khiến Tanaka kinh ngạc là cách đó hàng thế kỷ, người ta đã tạo ra hương umami phức tạp dù không hiểu nguyên lý khoa học đằng sau. Mãi đến năm 1908, nhà khoa học Kikunae Ikeda mới xác định umami là vị thứ năm. Người Nhật đã phát hiện umami hàng thế kỷ trước khi khoa học phương Tây đặt tên cho nó.

Katsuobushi chứa lượng lớn axit inosinic, hợp chất umami chính, biến nó thành “bom umami” tự nhiên. Một chút lát cá khô bào mỏng cũng đủ làm thực khách thỏa mãn. Khi đặt lên món nóng, những lát mỏng như giấy “biểu diễn” điệu nhảy hương vị mê hoặc trong khi uốn cong vì nhiệt. Chúng là dụng cụ trang trí lẫn nguyên liệu tăng cường hương vị.

Ngoài ra, katsuobushi có lượng protein chiếm 77% trọng lượng – cao hơn hầu hết nguồn thực phẩm khác – cung cấp vitamin B12, D đáng kể cùng khoáng như sắt và kẽm.

Katsuobushi được chia làm hai loại arabushi – luộc, hun, phơi khô nhưng không lên men nấm mốc, hợp dùng trong nấu ăn gia đình. Loại còn lại là honkarebushi – trải qua toàn bộ lên men, và phơi nắng – tạo hợp chất hương vị sâu hơn và phức tạp hơn. Đó là lựa chọn cao cấp các tín đồ tìm kiếm.

Các sản phẩm lên men khác sẽ mềm đi nhưng katsuobushi càng đặc chắc theo thời gian. Đôi khi, Tanaka chỉ uống súp katsuobushi không thêm gì. Trong cuộc sống bận rộn, đó là khoảnh khắc ông cảm thấy an lành.


Katsuobushi sau khi bào trở thành những lát mỏng, được dùng trong nhiều món nóng. Ảnh: Medium

Katsuobushi sau khi bào trở thành những lát mỏng, được dùng trong nhiều món nóng. Ảnh: Medium

Ông có chú chó Shiba Inu cũng yêu katsuobushi. Khi rắc lên thức ăn, nó ăn ngon lành. Ông cẩn thận chọn loại không muối dành riêng cho thú cưng. Đôi mắt chú chó luôn tìm katsuobushi mỗi bữa ăn, điều Tanaka nhận xét “xứng danh giống chó truyền thống Nhật Bản”.

Trong thế giới vội vã hiện nay, katsuobushi như lời nhắc nhở về sự bình tĩnh. Thời gian chờ đợi sản xuất dài đại diện triết lý shokunin Nhật Bản khi nghệ nhân phải tận tụy và đạt đến sự kiên nhẫn hoàn hảo. Tanaka đôi khi tự hỏi thế hệ sau liệu có thể tiếp tục truyền thống không? Con cái tương lai của ông có kiên nhẫn tự bào khi lát đóng gói tiện lợi sẵn có được bán ngoài siêu thị?

“Mỗi lần bào khúc cá gỗ ấy, tôi như được kết nối với đầu bếp Nhật hàng thế kỷ trước. Những lát cá nhảy múa ấy mang phép màu không vị nhân tạo nào sánh kịp”, ông nói.

Hoài Anh (Theo Medium)

Ngày xuất bản:

9 THÁNG 11, 2025

Tin cập nhật 24H

Jensen Huang sẽ trình diện trước các ủy ban Hạ viện Mỹ

Cựu CEO Nvidia đồng ý tham gia các buổi làm việc với một số ủy ban Hạ viện Mỹ, trong đó nội dung trao đổi được ghi lại.

18 THÁNG 11, 2026

PGS Nguyễn Viết Nhung: Việt Nam cần xây dựng thế hệ không thuốc lá

Nguyên giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương Nguyễn Viết Nhung cho rằng đề xuất cấm bán thuốc lá vĩnh viễn cho người sinh từ năm 2010 có cơ sở khoa học, cần đánh giá kỹ tác động và khả năng thực thi.

18 THÁNG 11, 2026

PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Đô thị đáng sống phải có nơi để người dân rèn luyện sức khỏe

Phó ban Tuyên giáo Trung ương Bùi Hoài Sơn cho rằng đô thị đáng sống không chỉ có những tòa nhà hiện đại, mà phải có sân chơi cho trẻ em, nơi đi bộ cho người cao tuổi và không gian vận động gần nhà.

18 THÁNG 11, 2026

Đề xuất cảnh cáo hoặc trừ điểm giấy phép lái xe với lỗi ít nghiêm trọng

Cục CSGT đang nghiên cứu xây dựng nghị định mới theo hướng phân hóa tính chất hành vi và số lần vi phạm, tránh phạt lỗi ít nghiêm trọng, phạm lỗi lần đầu.

18 THÁNG 11, 2026

Hà Nội chốt hạn di dời cư dân tại 12 dự án Mường Thanh

Hà Nội yêu cầu hoàn thành di dời cư dân khỏi các căn hộ phải phá dỡ hoặc hoàn trả công năng công cộng tại 12 dự án liên quan Tập đoàn Mường Thanh trước 31/12/2027.

18 THÁNG 11, 2026

Pochettino khuyên Guardiola nhận lời dẫn dắt tuyển Mỹ

HLV Mauricio Pochettino cho rằng Pep Guardiola nên nhận công việc ở tuyển Mỹ nếu được mời, bởi đội đang đi đúng hướng và sở hữu những cầu thủ phù hợp với triết lý của ông.

18 THÁNG 11, 2026

Vinicius giúp Brazil thắng đậm nhất sau 14 năm

Vinicius lập hat-trick trong 21 phút, khi Brazil hạ chủ nhà Singapore 7-0 ở trận giao hữu tối 17/11.

18 THÁNG 11, 2026

HLV Kim Sang-sik: ‘Bàn thua không chỉ là lỗi của thủ môn Trung Kiên’

Ninh BìnhHLV Kim Sang-sik bảo vệ thủ môn Trần Trung Kiên sau bàn thua quyết định 1-2 trước Kyrgyzstan, đồng thời tiếc nuối khi Việt Nam không thể kết thúc năm 2026 bằng chiến thắng.

18 THÁNG 11, 2026

Việt Nam sẵn sàng cung ứng gạo ổn định, tin cậy cho Philippines

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn gặp Chủ tịch Thượng viện Philippines, đề nghị chú trọng hợp tác về thương mại, đầu tư, bảo đảm an ninh lương thực.

18 THÁNG 11, 2026

Quá trình Thâm Quyến từ làng chài tới thành phố công nghệ

Trung QuốcTừ một làng chài, Thâm Quyến lột xác, trở thành thành phố hiện đại với taxi tự lái, drone giao hàng và các tòa nhà chọc trời.

18 THÁNG 11, 2026

Bài viết liên quan

Doanh nghiệp du lịch kỳ vọng gì từ đề xuất mở rộng miễn visa?

Doanh nghiệp kỳ vọng mở rộng miễn visa giúp thu hút thêm khách quốc tế, phát triển sản phẩm mới, trong khi chuyên gia cho rằng cần đánh giá hiệu quả kinh tế thay vì chỉ chú trọng lượng khách.

18 THÁNG 11, 2026

Thực đơn Việt – Philippines qua màn ‘bắt tay’ của hai đầu bếp Michelin

Chả giò gan ngỗng, chè kết hợp hương vị Việt – Philippines, được hai đầu bếp sao Michelin từ Việt Nam và Philippines đưa vào thực đơn giới hạn cho bữa tiệc riêng tư tổ chức tại TP HCM.

18 THÁNG 11, 2026

Bên trong không gian lần đầu mở đón khách của Nhà tù Hỏa Lò

Hà NộiKhông gian tầng hai lần đầu mở cửa đón khách của Nhà tù Hỏa Lò đem đến 6 câu chuyện tình yêu thời chiến và những trải nghiệm tương tác công nghệ mới.

18 THÁNG 11, 2026

Khách du lịch ‘mỏi mắt’ tìm thùng rác ở Seoul

Nhiều du khách phải mang theo cốc nước, que xiên, bao bì thức ăn hàng giờ khi dạo phố Seoul vì khó tìm được thùng rác công cộng.

18 THÁNG 11, 2026

‘Trải nghiệm khác biệt quyết định sức hấp dẫn du lịch’

Bản sắc và trải nghiệm khác biệt tạo nên sự cạnh tranh cho du lịch Việt Nam trong giai đoạn mới, theo Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam Nguyễn Trùng Khánh.

18 THÁNG 11, 2026