Mũi tiêm hứa hẹn thay đổi cuộc chiến chống đại dịch HIV


Lenacapavir (LEN), do công ty dược phẩm Gilead Sciences của Mỹ phát triển, là một loại thuốc kháng virus (ARV) dạng tiêm, tác dụng kéo dài, thuộc nhóm “chất ức chế capsid”. “LEN không phải là vaccine”, tiến sĩ Patrick Amoth, Tổng giám đốc y tế Kenya, giải thích với AFP. “Nó là một loại thuốc ARV giúp ngăn ngừa lây nhiễm HIV”.

Không giống như vaccine, vốn “huấn luyện” hệ miễn dịch nhận biết và chống lại mầm bệnh trước khi phơi nhiễm, lenacapavir hoạt động theo một cơ chế khác. Nó được dùng cho những người chưa nhiễm virus để phòng ngừa (gọi là dự phòng trước phơi nhiễm, hay PrEP). Thuốc ngăn chặn virus nhân lên bằng cách can thiệp vào capsid – lớp vỏ protein bao bọc vật chất di truyền của HIV. Bằng cách phá vỡ lớp vỏ này, lenacapavir ngăn chặn virus lắp ráp và tự sao chép, từ đó bảo vệ cơ thể khỏi bị lây nhiễm.

Sự xuất hiện của lenacapavir đến vào một thời điểm then chốt. Sau nhiều thập kỷ nỗ lực, cuộc chiến chống HIV toàn cầu đang có dấu hiệu chững lại. Theo UNAIDS, năm 2023, thế giới ghi nhận 1,3 triệu ca nhiễm mới và khoảng 39 triệu người đang sống chung với HIV. Các phương pháp PrEP hiện tại, như thuốc uống Truvada hàng ngày hoặc thuốc tiêm Cabotegravir mỗi 1-2 tháng, thường đối mặt với rào cản về sự tuân thủ điều trị của người dùng.

Đây chính là lúc lenacapavir tạo ra sự khác biệt, các chuyên gia nhận định. Với phác đồ tiêm 6 tháng một lần, nó gần như loại bỏ gánh nặng tuân thủ hàng ngày. Các thử nghiệm lâm sàng đã chứng minh hiệu quả của thuốc lên tới hơn 99% trong việc ngăn ngừa lây nhiễm HIV qua đường tình dục. “Một mũi tiêm hai lần một năm có thể là sự giải tỏa lớn cho những người đối mặt với sự kỳ thị hoặc gặp khó khăn trong việc uống thuốc mỗi ngày”, bà Astrid Berner-Rodoreda, nhà nghiên cứu tại Viện Y tế Toàn cầu Heidelberg, nhận định.

Sau khi gây tiếng vang tại một hội nghị vào tháng 7/2024, lenacapavir nhanh chóng nhận được sự phê duyệt từ các cơ quan quản lý. Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) cấp phép cho thuốc vào đầu tháng 7. Ngay sau đó, tại Hội nghị Khoa học về HIV của Hiệp hội AIDS Quốc tế (IAS) ở Kigali, Rwanda, WHO đã chính thức ban hành hướng dẫn, khuyến nghị lenacapavir như một lựa chọn PrEP bổ sung.

“Trong khi vaccine HIV vẫn còn xa vời, lenacapavir là điều tốt nhất tiếp theo”, Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus, nói.

Tuy nhiên, rào cản lớn nhất của một liệu pháp đột phá thường là giá cả. Tại Mỹ và châu Âu, Gilead niêm yết mức giá điều trị lên tới 40.000 USD mỗi người mỗi năm. Con số này là không tưởng đối với phần lớn thế giới, đặc biệt là các khu vực bị ảnh hưởng nặng nề nhất như châu Phi cận Sahara.


Thuốc tiêm lenacapavir. Ảnh: AP

Thuốc tiêm lenacapavir. Ảnh: AP

Để giải quyết nghịch lý, một kế hoạch tiếp cận toàn cầu được kích hoạt. Theo Unitaid, cơ quan y tế toàn cầu do WHO bảo trợ, phiên bản generic (thuốc gốc) của lenacapavir sẽ có mặt trên thị trường từ năm 2027 với giá chỉ 40 USD mỗi năm – tương đương chi phí PrEP đường uống hiện tại. Lộ trình này sẽ bắt đầu vào năm 2026, khi Kế hoạch Khẩn cấp Cứu trợ AIDS của Tổng thống Mỹ (PEPFAR) và Quỹ Toàn cầu tài trợ cho việc triển khai ban đầu tại 8-12 quốc gia châu Phi như Kenya, Nigeria, Zambia, Uganda và Nam Phi… Gilead cam kết cung cấp thuốc với giá “phi lợi nhuận” trong giai đoạn này.

Từ năm 2027, Gilead sẽ miễn phí bản quyền cho 6 nhà sản xuất thuốc generic, cho phép họ sản xuất và cung cấp lenacapavir cho 120 quốc gia có thu nhập thấp, trung bình. Dù vậy, các nhà hoạt động chỉ ra một “lỗ hổng đạo đức” trong thỏa thuận: một số quốc gia thu nhập trung bình như Argentina, Brazil và Mexico, những nơi tham gia thử nghiệm lâm sàng, lại không nằm trong danh sách được hưởng giá rẻ. Unitaid cho biết đang nỗ lực tìm giải pháp cho các quốc gia này, đảm bảo rằng cuộc cách mạng mang tên lenacapavir có thể tiếp cận mọi người, ở mọi nơi.

Bình Minh (Theo WHO, AFP, DW, Africa Cinical Research Network, Euro News)

Ngày xuất bản:

21 THÁNG 10, 2025

Tin cập nhật 24H

Hơn 162.000 tỷ đồng xây ba tuyến cao tốc

Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư ba tuyến cao tốc dài hơn 430 km, tổng vốn gần 162.400 tỷ đồng, kết nối các khu vực Tây Bắc, Trung Bộ và Tây Nguyên.

22 THÁNG 11, 2026

Xóa nợ lệ phí môn bài cho hơn 2,5 triệu người nộp thuế

Từ 21/11, hơn 2,5 triệu người nộp thuế được xóa nợ lệ phí môn bài và tiền chậm nộp phát sinh để hoàn tất thủ tục chấm dứt hoạt động.

22 THÁNG 11, 2026

Người đàn ông tử vong khi cứu phụ nữ đuối nước ở biển Nha Trang

Khánh HòaNgười đàn ông bơi ra cứu phụ nữ gặp nạn giữa sóng lớn ở biển Nha Trang, nhưng bị đuối sức, tử vong; một nhân viên cứu hộ cũng phải nhập viện.

22 THÁNG 11, 2026

Đồng bào dân tộc ít người nhất Việt Nam diễu hành trên phố

Lai ChâuNgười Mảng, La Hủ, Si La… những dân tộc có dân số ít nhất Việt Nam, cùng xuống đường nhảy múa trong ngày hội văn hóa tại xã Bum Tở.

22 THÁNG 11, 2026

Alcaraz toàn thắng vòng bảng ATP Finals 2026

ItalyCarlos Alcaraz thắng Flavio Cobolli 6-4, 6-1 trong 65 phút ngày 20/11, nối dài mạch thắng lên 12 trận và hẹn Ben Shelton ở bán kết ATP Finals.

22 THÁNG 11, 2026

‘Nghệ thuật’ thắng 1-0 của Arsenal

AnhArsenal thắng cả 16 trận Ngoại hạng Anh gần nhất khi ghi bàn trước nhờ cách Mikel Arteta điều chỉnh thế trận để giữ lợi thế.

22 THÁNG 11, 2026

Quang Liêm trở lại top 15 thế giới

HungaryLê Quang Liêm đánh bại Ian Nepomniachtchi ở ván tiêu chuẩn nhanh cuối cùng tại giải cờ vua toàn năng thế giới 2026, trở lại top 15 thế giới và nuôi hy vọng dự chuỗi giải năm sau.

22 THÁNG 11, 2026

Haaland bị khước từ bàn tranh cãi trong trận hòa của Man City

AnhTiền đạo Erling Haaland không được công nhận bàn do lỗi đá bóng trong tay thủ môn, khi Man City hòa Fulham 1-1 ở vòng 11 Ngoại hạng Anh.

22 THÁNG 11, 2026

Đại hội Thể thao toàn quốc 2026 khai mạc bên sông Sài Gòn

TP HCMĐại hội Thể thao toàn quốc lần thứ X chính thức bắt đầu bằng lễ khai mạc giàu màu sắc hiện đại kết hợp những câu chuyện về vùng đất, con người TP HCM tối 21/11.

22 THÁNG 11, 2026

Thâm Quyến – ‘thiên đường điện thoại cũ’ của Trung Quốc

Người Trung Quốc thải loại hơn 400 triệu điện thoại mỗi năm, phần lớn đổ về chợ Hoa Cường Bắc ở Thâm Quyến, nơi các thương nhân đưa chúng tới Nam Á, châu Phi.

22 THÁNG 11, 2026

Bài viết liên quan

Bí quyết giúp người phụ nữ 60 tuổi sở hữu ‘tuổi sinh học 43’

Hưng YênSau ba năm điều chỉnh cách ăn uống và tập luyện tại nhà, bà Ngô Thị Quế Anh, 60 tuổi, giảm 12,5 kg mỡ, đưa chỉ số gan nhiễm mỡ và mỡ máu về ngưỡng an toàn.

22 THÁNG 11, 2026

Chạy 7 giải marathon khi mang bầu, cán đích chặng cuối ở tuần thai 34

Phát hiện mang thai giữa hành trình chinh phục hệ thống giải chạy danh giá World Marathon Majors, nữ điều dưỡng 38 tuổi tại Mỹ vẫn cán đích chặng cuối New York ở tuần thai thứ 34.

22 THÁNG 11, 2026

Thu hồi 6 loại mỹ phẩm do công thức không đúng hồ sơ công bố

Cục Quản lý Dược thu hồi 6 lô mỹ phẩm gồm mặt nạ, tinh chất dưỡng da, dung dịch vệ sinh của doanh nghiệp Giang’s Care và IDOCTOR do thành phần không đúng với hồ sơ công bố.

22 THÁNG 11, 2026

Hàng loạt mảnh xương mọc trong tử cung người phụ nữ hiếm muộn

Trung QuốcSiêu âm tử cung cho người phụ nữ 35 tuổi tới khám tắc vòi trứng, các bác sĩ tại Bệnh viện Liên kết số 4, Đại học Chiết Giang, phát hiện hàng loạt mẩu mô xương bám chặt vào lớp niêm mạc.

22 THÁNG 11, 2026

Nội soi khâu phục hồi sụn sợi cổ tay

TP HuếBác sĩ Bệnh viện Trường Đại học Y – Dược Huế lần đầu triển khai thành công kỹ thuật nội soi khâu phục hồi phức hợp sụn sợi tam giác, điều trị tổn thương cổ tay.

22 THÁNG 11, 2026