Mỹ sáng chế loại nhựa ‘hẹn giờ’ tự hủy


Nhóm nghiên cứu từ Đại học Rutgers (bang New Jersey) – một trong những trường công lâu đời và danh tiếng nhất nước Mỹ – công bố chế tạo thành công nhựa tự hủy với tốc độ được lập trình. Nghiên cứu này được Yuwei Gu, Phó giáo sư tại Khoa Sinh hóa, cùng cộng sự công bố trên tạp chí khoa học Nature cuối tuần trước.

Gu nói họ học hỏi cấu trúc từ tự nhiên, hướng tới mục tiêu cuối cùng là nhựa phải biến mất sau khi hết vòng đời sử dụng.

Cơ chế “hẹn giờ” được thiết lập dựa trên vị trí tích hợp hóa chất hỗ trợ phá vỡ liên kết nhựa. Một mặt, họ tái cấu trúc nhựa giúp phơi bày nhóm liên kết yếu. Mặt khác, hóa chất phụ trợ được “cài” gần mối liên kết này, chờ tác nhân kích hoạt xoay nó khớp đúng vị trí để phá vỡ, tạo ra phản ứng phân hủy nhựa.


Mẫu nhựa poly (dicyclopentadiene), một vật liệu ứng dụng trong linh kiện xe hơi, được tái cấu trúc để tự phân hủy trong vòng vài ngày ở điều kiện phòng. Bên trái là mẫu ban đầu, bên phải là cùng mẫu sau 18 giờ ngoài trời. Ảnh: Gu Lab

Mẫu nhựa poly (dicyclopentadiene), một vật liệu ứng dụng trong linh kiện xe hơi, được tái cấu trúc để tự phân hủy trong vòng vài ngày ở điều kiện phòng. Ảnh: Gu Lab

“Chúng tôi phát hiện việc thay đổi vị trí hóa chất tác động đáng kể tới tốc độ phân hủy”, Gu nói. Tức là, bằng việc kiểm soát vị trí cài hóa chất, nhóm nhà hóa học có thể tạo ra một loại nhựa có tốc độ phân hủy khác nhau, theo ngày, tháng, hoặc nhiều năm. Vị trí cài hóa chất càng gần liên kết yếu, sản phẩm càng nhanh phân hủy.

Khả năng tinh chỉnh này cho phép sản phẩm nhựa có tuổi thọ phù hợp với mục đích sử dụng. Ví dụ, túi nilon chỉ cần tồn tại một ngày trước khi phân hủy, trong khi các linh kiện ôtô phải có độ bền trong nhiều năm. Nhóm nghiên cứu chứng minh có thể tích hợp sẵn khả năng phân hủy cho vật liệu bằng phụ gia, hoặc chủ động kích hoạt tính năng này qua tia cực tím và ion kim loại để tăng khả năng kiểm soát.

Quá trình tái cấu trúc nhựa, Gu giải thích giống như gấp một tờ giấy, việc rạch giấy sẽ dễ và nhanh hơn. Việc “gấp trước” cấu trúc khi chế tạo nhựa khiến vật liệu này phân hủy nhanh hơn hàng nghìn lần nếu được kích hoạt. Nhưng ở điều kiện bình thường, nó vẫn bền và hữu ích, bởi giữ nguyên thành phần hóa học.

Các xét nghiệm ban đầu trong phòng thí nghiệm cho thấy chất lỏng tạo ra từ quá trình phân hủy không độc hại. Nhóm nhà khoa học nói cần nghiên cứu thêm để đảm bảo chúng không ảnh hưởng tới hệ sinh thái, giúp vật liệu an toàn trong suốt vòng đời.


Nhà hóa học Yuwei Gu (trái) và nghiên cứu sinh Shaozheng Yin (phải) sử dụng máy đo kích thước polymer và cách chúng phân hủy. Ảnh: Gu Lab

Nhà hóa học Yuwei Gu (trái) và nghiên cứu sinh Shaozheng Yin (phải) sử dụng máy đo kích thước polymer và cách chúng phân hủy. Ảnh: Gu Lab

Gu nảy ra sáng kiến trên khi đi bộ qua Công viên Bear Mountain (New York), chứng kiến chai nhựa vương vãi trên đường và mặt hồ ở mức độ “kinh hoàng”. Cùng hình thành từ các chuỗi polymer, nhưng nhựa tồn tại hàng thế kỷ, còn protein, DNA trong tự nhiên không gặp tình trạng tích tụ rác thải.

Polymer là một chuỗi liên kết dài cấu thành từ nhiều thành tố cơ bản lặp lại, giống như hạt cườm trên một sợi dây. Trong tự nhiên, thành tố cơ bản trong polymer của DNA và RNA là hợp chất hữu cơ nucleotide, ở protein là các axit amin. Trong quá trình phân hủy, bên cạnh sự hỗ trợ từ vi khuẩn, bản thân các chuỗi polymer tự nhiên tích hợp sẵn các nhóm hỗ trợ nhỏ, bẻ vỡ liên kết hóa học vào thời điểm thích hợp.

Nghiên cứu của Gu và cộng sự bổ sung loại nhựa thân thiện môi trường, và mở ra bộ công cụ để thiết kế vật liệu gốc polymer thông minh, đáp ứng nhu cầu phân hủy trong nhiều lĩnh vực.

Đến nay, vật liệu mới này mới được tạo ra và thử nghiệm trong điều kiện phòng thí nghiệm. Nhiều thử nghiệm cần được nhóm nghiên cứu tiến hành hơn nữa, nhằm đảm bảo tính an toàn trong sử dụng, trước khi đưa vật liệu mới ra thị trường.

Nhóm nghiên cứu cũng đang xem xét cách thức tích hợp quy trình của họ với nhựa thông thường và các phương pháp sản xuất hiện tại. Đồng thời, dựa trên nghiên cứu với nhựa, họ sản xuất thử nghiệm viên nang giải phóng thuốc theo thời gian lập trình.

Bảo Bảo (theo Rutgers, Interesting Engineering)

Ngày xuất bản:

2 THÁNG 12, 2025

Tin cập nhật 24H

Đề xuất con nuôi được biết thông tin về cha mẹ đẻ

Bộ Tư pháp dự kiến bổ sung quy định lưu trữ vĩnh viễn hồ sơ nuôi con nuôi, tạo điều kiện để người được nhận nuôi tìm hiểu thông tin về cha mẹ đẻ.

19 THÁNG 11, 2026

Bộ Y tế lý giải việc chưa đề xuất cấm thuốc lá theo thế hệ

Bộ Y tế cho rằng chưa đủ bằng chứng về hiệu quả và điều kiện thực thi để cấm người sinh từ ngày 1/1/2010 trở đi mua, sử dụng thuốc lá.

19 THÁNG 11, 2026

Bị phạt từ 5 triệu đồng trở xuống có thể thay bằng lao động công ích

Chính phủ dự kiến bổ sung quy định người bị phạt tiền từ 5 triệu đồng trở xuống có thể làm công việc phục vụ cộng đồng thay cho nộp phạt nếu nhận lỗi và tự nguyện đề nghị.

19 THÁNG 11, 2026

Nhà hàng tiệc cưới đang xây ở TP HCM bốc cháy

Nhà hàng tiệc cưới đang xây ở xã Long Hải bốc cháy khi công nhân đang thi công hệ thống phòng cháy chữa cháy, chiều 18/11.

19 THÁNG 11, 2026

Đội tuyển Việt Nam quá phụ thuộc Đình Bắc?

Ghi 12 bàn sau 28 trận, có khả năng tạo đột biến và hỗ trợ phòng ngự, tiền đạo Nguyễn Đình Bắc ngày càng quan trọng với ĐTQG, nhưng cũng đặt ra bài toán về sự phụ thuộc vào một cá nhân.

19 THÁNG 11, 2026

Pochettino: ‘Cầu thủ Man Utd phải chạy hiệu quả’

Theo HLV Mauricio Pochettino, cầu thủ Man Utd cần chạy có mục đích, phối hợp với đồng đội và phát huy tài năng, thay vì chỉ chú trọng quãng đường di chuyển.

19 THÁNG 11, 2026

Ronaldo vắng mặt trong đề cử ‘Quả Bóng Vàng Dubai’

Lionel Messi góp mặt trong danh sách 26 ứng viên Cầu thủ nam hay nhất năm của Globe Soccer Awards 2026, trong khi Cristiano Ronaldo chỉ được đề cử ở hạng mục Cầu thủ hay nhất Trung Đông.

19 THÁNG 11, 2026

Công an TP HCM hạ CLB mạnh nhất Thái Lan

TP HCMCA TP HCM thắng Buriram United 1-0 nhờ màn tỏa sáng của những tuyển thủ Việt Nam, ở lượt hai bảng A Cup CLB Đông Nam Á 2026-2027 tối 18/11.

19 THÁNG 11, 2026

Đình Bắc nghỉ thi đấu hết năm 2026

Tiền đạo Nguyễn Đình Bắc cần ít nhất sáu tuần điều trị chấn thương đầu gối, khiến Công an Hà Nội mất một phương án tấn công trong giai đoạn lịch đấu dày đặc.

19 THÁNG 11, 2026

ASEAN – Trung Quốc kỳ vọng đàm phán xong COC năm 2027

ASEAN và Trung Quốc kỳ vọng kết thúc đàm phán gần 20% còn lại của Bộ Quy tắc ứng xử của các bên ở Biển Đông (COC) trong năm 2027.

19 THÁNG 11, 2026

Bài viết liên quan

Các siêu trung tâm dữ liệu Mỹ tăng phát thải gấp ba lần sau 8 năm

Hơn 400 siêu trung tâm dữ liệu tại Mỹ phát thải khoảng 25,7 triệu tấn CO2 một năm, cao gấp ba lần năm 2018, theo Đại học Harvard.

19 THÁNG 11, 2026

APEC 2026: Kỳ vọng gác lại bất đồng thương mại

Dù các thành viên còn nhiều bất đồng, quan chức APEC và giới phân tích hy vọng họ gác lại khác biệt để thống nhất các mục tiêu chung.

19 THÁNG 11, 2026

15 người cùng trúng giải Jackpot trong một đợt quay số Vietlott

Jackpot 2 – giải thưởng có xác suất trúng một trên 4,8 triệu – cùng lúc ghi nhận 15 người trúng trong kỳ quay số tối 17/11.

19 THÁNG 11, 2026

Đề xuất thí điểm trung tâm công nghiệp – năng lượng quốc gia

Chuyên gia đề xuất chọn một trung tâm công nghiệp – năng lượng để thí điểm, xác định doanh nghiệp dẫn dắt và giao quyền tương xứng cho người đứng đầu.

19 THÁNG 11, 2026

Gần 2,5% vốn LPBank sang tay thỏa thuận trong một phiên

Hơn 74 triệu cổ phiếu LPBank, tương đương 2,5% vốn nhà băng, vừa được sang tay bằng phương thức thỏa thuận tại gần giá sàn.

18 THÁNG 11, 2026