Người đầu tiên ‘thuần hóa’ thủy tiên trên đất Việt


Sáng 19/1 (mùng 1 tháng Chạp), không gian đền Núi Sưa trong Công viên Bách Thảo tĩnh lặng hơn thường lệ. Gần trăm người, từ các nghệ nhân cao tuổi đến người yêu hoa trẻ tuổi, tề tựu quanh những bát thủy tiên đang độ hàm tiếu.

Thượng tọa Thích Trí Minh, trụ trì đền Núi Sưa, dừng lại rất lâu trước bát hoa dáng “thác đổ”. Cánh hoa trắng muốt ôm lấy nhụy vàng, toát lên vẻ thanh tao. Chơi hoa gần nửa đời người, đây là lần đầu tiên vị thượng tọa thấy xúc động mạnh khi được dâng lên Tam Bảo bát hoa kết tinh từ chính lòng đất Việt.

Suốt hơn một thế kỷ qua, dù là biểu tượng văn hóa Tết của người Hà thành, toàn bộ củ giống thủy tiên đều phải nhập khẩu từ Trung Quốc.

“Đây là sự kiện người yêu hoa đã chờ đợi cả thế kỷ”, Thượng tọa Thích Trí Minh nói. Tác giả của những bát hoa lịch sử ấy là anh Nguyễn Phúc Bính, 49 tuổi, một công chức tại Hà Nội.


Anh Nguyễn Phúc Bích, 49 tuổi (cầm mic) ra mắt giới yêu hoa thủy tiên Hà Nội những bát hoa được trồng từ chính củ Việt, cuối tháng 1/2026. Ảnh: Phan Dương

Anh Nguyễn Phúc Bính, 49 tuổi (cầm mic) ra mắt giới yêu hoa thủy tiên Hà Nội những bát hoa được trồng từ chính củ giống Việt, cuối tháng 1/2026. Ảnh: Phan Dương,.

Đầu thế kỷ 20, nhà canh nông Nguyễn Công Tiễu từng lập “Thủy Tiên Trang” tại làng Ngọc Hà với tham vọng tự chủ giống, nhưng thất bại vì củ chỉ tốt lá, không có hoa.

Nỗi trăn trở ấy chảy đến thời bình. Cụ Đoàn Đỗ – nhân chứng Hội nghị Genève – nối tiếp truyền thống chơi thủy tiên dịp Tết của cha ông. Nay ở tuổi 100, cụ vẫn nhớ những ngày mang củ giống lên Vĩnh Phúc, mượn khí trời vùng cao ép cây ra hoa. Đất lạ, người cần mẫn, cây cũng chỉ nở được vài bông.

Sau này, nhiều đơn vị như Công ty Cây xanh Hà Nội cũng thử nghiệm tại Công viên Thống Nhất nhưng đều chung kết cục: Củ teo tóp, thui chột sau năm đầu tiên. Chuỗi thất bại kéo dài cả thế kỷ khiến lời nguyền “thủy tiên không thể trồng ở xứ nóng” dường như đã đóng đinh vào tâm thức người chơi loài hoa này.

Anh Bính đến với thủy tiên từ mùa dịch Covid. Nổi danh với đôi tay gọt hoa điêu luyện, mỗi vụ làm cả nghìn bát, nhưng anh luôn mang nỗi tự ái nghề nghiệp. “Người Việt chơi hoa mà 100% củ giống vẫn phải nhập từ Trung Quốc. Có những lô hàng về hỏng đến quá nửa, mình hoàn toàn bị động”, anh nói.

Năm 2024, anh sang Chương Châu (Phúc Kiến, Trung Quốc) – thủ phủ thủy tiên thế giới để học nghề. Các chuyên gia nước bạn lắc đầu: “Nước các anh quá nóng, không trồng được đâu”. Không bỏ cuộc, anh đi tiếp đến đảo Sùng Minh để đối chiếu khí hậu. Trở về, anh Bính quyết định “chia trứng nhiều giỏ”, trồng thử nghiệm từ vườn nhà ở Thanh Hà (tỉnh Hải Dương cũ) đến bãi sông Hồng và lên cả Sa Pa và vùng núi phía Bắc để đo lường thổ nhưỡng, khí hậu. Cứ ba ngày anh giải phẫu củ giống để “bắt mạch” thời tiết, sau đó ngày nào cũng trồng và ghi chép, căn chỉnh thời tiết nhằm tìm ra thời điểm phù hợp để xuống giống.

Đúng như cảnh báo, củ giống trồng xuống đất Việt gặp khuẩn nhiệt đới, thối nhũn chỉ sau một đêm sương muối. Thuốc bảo vệ thực vật hóa học không cứu được cây mà còn làm đất bạc màu.

Trong lúc bế tắc, anh tình cờ nhìn thấy thùng mồi câu cá chép bỏ quên góc nhà suốt hai năm vẫn không hỏng. “Tôi chợt nghĩ, trong mồi chắc chắn có thành phần kháng khuẩn cực mạnh”, anh nhớ lại. Đánh liều, anh dùng loại mồi phối trộn từ 14 vị thuốc Bắc để xử lý đất. Kết quả bất ngờ: Các vị thảo dược đã ức chế nấm khuẩn, giúp cây thủy tiên sống sót và sinh trưởng khỏe mạnh.


Anh Nguyễn Phúc Bính, 49 tuổi thu hoạch những củ giống thủy tiên ba năm trên cánh đồng ở Hải Dương. Ảnh: Nhân vật cung cấp

Anh Nguyễn Phúc Bính, 49 tuổi thu hoạch những củ giống thủy tiên ba năm trên cánh đồng ở Hải Dương. Ảnh: Nhân vật cung cấp

Vượt qua được bệnh tật, anh tiếp tục đối mặt với bài toán “mù hoa”. Qua những chuyến thực địa ở Phúc Kiến, anh Bính cũng phát hiện quy luật của thủy tiên: Trồng năm đầu không hoa, năm thứ hai chỉ một mầm hoa duy nhất, và đến năm thứ ba – dù củ đại – cũng chỉ khiêm tốn từ một đến ba mầm.

Người Trung Quốc có kỹ thuật “thổi hoa” bí truyền, giúp tăng năng suất vượt trội, nhưng họ kiên quyết giữ kín như một “bí mật trăm năm không thể tiết lộ”.. Anh Bính phải thức trắng nhiều đêm, chia nhỏ củ để làm kỹ thuật biến đổi mô.

Sau ba năm, những lứa củ Việt Nam đầu tiên đã ra đời. Tại lễ ra mắt ở đền Núi Sưa, anh Bính cho biết củ hoa Việt có sức sống mãnh liệt hơn do phải chống chọi với nắng gió khắc nghiệt. Hoa nở cánh căng mọng, hương thơm đậm và dai hơn hẳn dòng nhập khẩu.


Một bát hoa thủy tiên kép được anh Bính trồng và gọi tỉa, trưng bày tại đền Núi Sưa, Hà Nội cuối tháng 1/2026. Ảnh: Phan Dương

Một bát hoa thủy tiên kép được anh Bính trồng và gọi tỉa, trưng bày tại đền Núi Sưa, Hà Nội cuối tháng 1/2026. Ảnh: Phan Dương

Cầm trên tay củ hoa “nội địa”, nghệ nhân Nguyễn Phú Cường, 81 tuổi, xúc động nhớ lại giai đoạn thú chơi này gần như thất truyền (1962–1990). “Dù thú chơi có rực rỡ đến đâu, chúng tôi vẫn canh cánh nỗi buồn chơi hoa trên củ giống người khác. Thành quả của anh Bính là bước đầu để chúng ta tự chủ trong việc duy trì một nét văn hóa”, ông Cường nói.

Hiện tại, vườn của anh Bính đã cho thu hoạch khoảng 300 bó hoa cắt cành phục vụ Tết Bính Ngọ 2026. Mục tiêu tiếp theo của anh là giải bài toán năng suất để đưa thủy tiên Việt trở thành thú chơi phổ biến với giá thành hợp lý cho mọi gia đình. Như lời Thượng tọa Thích Trí Minh, việc thuần hóa thành công loài hoa này không chỉ là một thành tựu nông nghiệp, còn là “sự nối dài một giấc mơ văn hóa từng bị đứt gãy suốt trăm năm”.

Xem thêm ảnh: Lễ trưng bày hoa thủy tiên Việt ở đền Núi Sưa, Hà Nội

Phan Dương

Ngày xuất bản:

20 THÁNG 02, 2026

Tin cập nhật 24H

Tổng thống Azerbaijan đến Hà Nội, bắt đầu thăm Việt Nam

Tổng thống Azerbaijan Ilham Aliyev và phu nhân đến Hà Nội tối nay, bắt đầu chuyến thăm chính thức Việt Nam.

20 THÁNG 11, 2026

Bộ Nội vụ muốn giữ cách hoán đổi ngày nghỉ lễ, Tết linh hoạt

Trước đề xuất luật hóa nguyên tắc hoán đổi ngày nghỉ lễ, Tết để áp dụng hàng năm, Bộ Nội vụ cho rằng cách này khó phù hợp với doanh nghiệp làm việc theo ca, kíp, sản xuất liên tục.

20 THÁNG 11, 2026

Thủ tướng: Giảm áp lực để việc học mang lại cả niềm vui và tri thức

Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh cần chung tay khắc phục bệnh thành tích, giảm áp lực để việc học thực sự mang lại niềm vui, tri thức và giá trị tốt đẹp.

20 THÁNG 11, 2026

Đà Nẵng hủy quy hoạch khu biệt thự 25,6 ha trên bán đảo Sơn Trà

Đà Nẵng hủy hai quyết định quy hoạch khu biệt thự rộng hơn 25,6 ha trên bán đảo Sơn Trà, từng được ông Văn Hữu Chiến ký phê duyệt vào năm 2011 và 2014.

20 THÁNG 11, 2026

Việt Nam có thể gặp Indonesia ở vòng loại hai World Cup 2030

Việt Nam nằm ở nhóm hai, còn Indonesia ở nhóm ba trước lễ bốc thăm chia bảng vòng loại hai World Cup 2030 – khu vực châu Á.

20 THÁNG 11, 2026

Việt Nam trong nhóm thấp nhất U17 World Cup 2026

Với chiều cao trung bình 1,7505 m, Việt Nam đứng thứ 45 trong 48 đội tuyển dự U17 World Cup 2026, và thấp nhất bảng G.

20 THÁNG 11, 2026

Cầu thủ bị cấm 8 năm vì ném đá vào trọng tài

LĐBĐ Ecuador cấm John Michel Perlaza Salas tham gia mọi hoạt động liên quan đến bóng đá trong 8 năm, vì ném đá gây thương tích cho trọng tài biên Lenin Giovanni Ojeda Núñez.

20 THÁNG 11, 2026

Thầy dạy cờ vua trên YouTube nổi tiếng hơn cả Carlsen

Từng bị bạn bè bắt nạt vì đam mê cờ vua, Levy Rozman đang có hơn 8,6 triệu người đăng ký YouTube, nổi tiếng hơn nhiều kỳ thủ hàng đầu thế giới và được chơi cờ với những ngôi sao bóng đá như Harry Kane.

20 THÁNG 11, 2026

Công an Hà Nội thua ngược CLB mạnh nhất Malaysia

Hà NộiCông an Hà Nội sớm mở tỷ số, nhưng thua ngược Johor Darul Tazim 1-3 ở lượt hai bảng B Cup CLB Đông Nam Á 2026-2027.

20 THÁNG 11, 2026

Mỹ truy tố người phá hủy vận tải cơ 60 triệu USD

O’Corrain bị cáo buộc thực hiện cuộc tấn công được lên kế hoạch kỹ lưỡng nhằm vào chiếc C-130H Mỹ tại Ireland, khiến vận tải cơ này bị phá hủy.

20 THÁNG 11, 2026

Bài viết liên quan

Mục đích chung giúp Abbott vào ‘100 nơi làm việc tốt nhất Đông Nam Á’

Hơn 2.000 nhân viên gắn kết bởi mục đích chung vì cộng đồng, tạo thành nền tảng văn hóa doanh nghiệp, đưa Abbott Việt Nam vào danh sách “100 nơi làm việc xuất sắc nhất Đông Nam Á 2026”.

20 THÁNG 11, 2026

Điện mặt trời, nước sạch đến điểm trường vùng biên Quảng Trị

Sau khi có phòng học kiên cố, 22 học sinh ở điểm trường A Ky, xã Thượng Trạch được sử dụng điện và nước sạch, cải thiện điều kiện học tập, sinh hoạt.

20 THÁNG 11, 2026

Chuyện phía sau ảnh chế ‘bạn trai mất tập trung’

Tây Ban NhaBức ảnh “bạn trai mất tập trung” lan khắp mạng xã hội thực chất là ảnh thương mại chụp năm 2015.

20 THÁNG 11, 2026

Nữ học viên 66 tuổi khóc trên sân thi bằng lái ôtô

Tuyên QuangBa năm sau khi chồng qua đời, cựu giáo viên toán Hà Thị Hoài đi học lái ôtô để hoàn thành tâm nguyện của ông và thi đỗ sau 7 lần trượt.

20 THÁNG 11, 2026

Lý do nhà Nhật tách riêng nhà tắm và bồn cầu

Nhà ở Nhật chia khu vệ sinh thành 3 phần riêng biệt nhằm giữ sạch nước ngâm bồn dùng chung và giúp nhiều người sử dụng cùng lúc.

20 THÁNG 11, 2026