Người trẻ có nhà, lương cao vẫn ‘nơm nớp’ lo tài chính

“30 tuổi làm sao đầu tư hiệu quả?”, Thu Trang (29 tuổi, TP HCM) đăng bài viết lên diễn đàn, nhận về hàng trăm phản hồi về tư duy xây dựng tài chính cá nhân.

Trong bài viết, Trang cho biết cô học chuyên ngành kinh doanh, sau tốt nghiệp tự mở cửa hàng thời trang. Đến năm 29 tuổi, cô sở hữu hai căn hộ ở ngoại thành và khoản vay ngân hàng khoảng một tỷ đồng. Hai năm gần đây, việc kinh doanh gặp khó khiến Trang phải tạm dừng để đánh giá lại tình hình. Thu nhập chủ động gần như không còn, mọi khoản chi tiêu của gia đình phụ thuộc vào lương của chồng và dòng tiền từ căn hộ cho thuê.

Điều khiến Trang trăn trở không chỉ là thu nhập giảm, mà là cảm giác mất thế chủ động khi toàn bộ tài sản dồn vào một chỗ. Câu hỏi cô đặt ra: làm sao tìm thêm kênh đầu tư để tạo quỹ dự phòng với nguồn vốn nhỏ, mà không tạo thêm áp lực tài chính?

Cùng bài toán ấy nhưng ở một hoàn cảnh khác, Hoàng Nam (37 tuổi, Hà Nội) có tổng thu nhập hai vợ chồng khoảng 70 triệu đồng mỗi tháng. Sau khi trả tiền nhà, học phí cho hai con, sinh hoạt và bảo hiểm, gia đình còn dư khoảng 8 triệu đồng.

Suốt nhiều năm, số này đều đặn chảy vào tài khoản tiết kiệm. Nam từng không ít lần nghĩ đến việc đầu tư, nhưng rồi lại gác lại – phần vì bận rộn với công việc và gia đình, phần vì không tự tin mình đủ hiểu thị trường để bắt đầu.

Mỗi năm nhìn lại, Nam nhận ra chi phí cho con ngày một lớn, kế hoạch mua nhà vẫn dang dở, còn tuổi nghỉ hưu không còn là câu chuyện quá xa. “Gia đình tôi vẫn tích lũy được mỗi tháng, nhưng tôi luôn có cảm giác mình mới chỉ để dành tiền chứ chưa thực sự chuẩn bị cho tương lai. Trong khi đó, mức sinh lời từ tiết kiệm lại khá chậm so với tốc độ lạm phát hiện nay”, Nam nói.

Cả hai bài viết đều nhận được nhiều phản hồi, trong đó phần lớn cùng chung một lời khuyên: hãy phân bổ lại tài chính gia đình, và mỗi tháng trích một khoản – không cần quá lớn, nhưng phải đều đặn – dành cho đầu tư.

Từ để dành tiền đến xây dựng tài sản

Bà Lương Thị Mỹ Hạnh, Giám đốc Quản lý tài sản khối trong nước, công ty quản lý quỹ Dragon Capital, nhận định hai câu chuyện trên không phải số ít mà ngày càng phổ biến, phản ánh cùng một xu hướng đang xuất hiện ở nhiều người trẻ: thu nhập ổn định hay sở hữu tài sản không còn đồng nghĩa với sự an tâm về tài chính. Vấn đề cốt lõi không nằm ở số tiền đang có, mà ở tư duy lựa chọn lớp tài sản để dòng tiền tích lũy thực sự làm việc cho mình.

Góc nhìn này cũng được củng cố bởi các nghiên cứu quốc tế. Trong báo cáo về hành vi tích lũy của OECD (2012), các chuyên gia chỉ ra rằng năng lực tài chính của một cá nhân phụ thuộc lớn vào ba yếu tố: hiểu rõ khẩu vị rủi ro của bản thân, tiết kiệm từ sớm để tận dụng lãi kép, và đa dạng hóa các lớp tài sản để tránh rủi ro tập trung. Nghiên cứu cũng ghi nhận các cơ chế tự động hóa – như tự động trích một phần thu nhập để tích lũy ngay khi nhận lương – là giải pháp hiệu quả giúp con người vượt qua tâm lý trì hoãn và giảm phụ thuộc vào tín dụng tiêu dùng khi biến cố bất ngờ xảy ra.

Dưới góc độ chuyên gia, bà Hạnh cho rằng để xây dựng tài chính gia đình hiệu quả, điều đầu tiên cần thay đổi là tư duy: chuyển từ để dành tiền sang xây dựng tài sản. Để hiểu vì sao, có thể nhìn lại chính hành trình hình thành các lớp tài sản tại Việt Nam trong hơn 50 năm qua.

Bà ví dụ, trước những năm 1990, cơ hội tạo dựng tài sản chủ yếu đến từ kinh doanh xuất nhập khẩu hay một số ngành nghề đặc thù trong giai đoạn nền kinh tế chưa mở cửa. Sau khi Luật Đất đai ra đời, bất động sản nhanh chóng trở thành lớp tài sản tiếp theo và là lựa chọn ưu tiên của đa số người dân trong suốt nhiều năm.

Khoảng hơn 20 năm trở lại đây, một lớp tài sản thứ ba đã hình thành và ngày càng lớn mạnh: thị trường chứng khoán. Khác với bất động sản, chứng khoán có lợi thế về tính thanh khoản – có thể mua bán linh hoạt với số vốn nhỏ và phản ánh trực tiếp sự tăng trưởng của nền kinh tế thông qua kết quả kinh doanh của các doanh nghiệp, trong đó các doanh nghiệp niêm yết quy mô lớn thường có tốc độ tăng trưởng cao ít nhất gấp đôi mức tăng trưởng GDP của quốc gia. “Tuy nhiên, hiện mới chỉ có một tỷ lệ nhỏ người dân thực sự tham gia đầu tư, nghĩa là phần lớn cộng đồng vẫn đang đứng ngoài câu chuyện tăng trưởng và tích lũy tài sản này”, bà Hạnh nói.

Kỷ luật quan trọng hơn dự đoán

Dẫn về câu chuyện hai bạn trẻ nêu trên, bà Hạnh phân tích ở trường hợp của Trang, trở ngại lớn nhất là tìm được kênh phù hợp để bắt đầu từ số vốn nhỏ mà không tạo thêm áp lực tài chính. Còn với Nam, vấn đề nằm ở việc đã có khoản tiền tích lũy đều đặn nhưng chưa biết nên đầu tư thế nào khi không có nhiều thời gian theo dõi thị trường.

Điểm chung của cả hai không phải là thiếu khả năng tiết kiệm, mà là thiếu một cách đầu tư đủ đơn giản để có thể duy trì lâu dài. Từ đây, câu hỏi đặt ra không còn là làm sao chọn đúng thời điểm mua, mà là làm thế nào để bắt đầu với số tiền hiện có và giữ được kỷ luật qua những giai đoạn thị trường biến động.

Bà Hạnh nói thêm, rào cản lớn nhất của người mới là tâm lý sợ thua lỗ (loss aversion), khiến nhiều người dễ đưa ra quyết định rút vốn cảm tính trước những biến động ngắn hạn. Để hóa giải đồng thời áp lực tâm lý lẫn hạn chế về kiến thức, sự kết hợp giữa mô hình quỹ mở và chiến lược đầu tư định kỳ (DCA) là công cụ phù hợp. Với quỹ mở, nhà đầu tư không chuyên ủy thác vốn cho đội ngũ chuyên gia quản lý quỹ chủ động đầu tư và đa dạng hóa danh mục, giúp phân tán rủi ro. Khi đầu tư định kỳ, việc duy trì trích một khoản cố định hàng tháng – như trường hợp của anh Nam hay chị Trang – giúp tự động bình quân giá vốn theo thời gian, mà không cần liên tục theo dõi thị trường.

Bà Hạnh cho biết thêm, sức mạnh của sự đều đặn được minh họa bằng số liệu thực tế từ 22 năm hoạt động (tính đến tháng 6) của quỹ cổ phiếu DCDS – một trong những quỹ đại chúng lâu đời tại Việt Nam. Với giả định đầu tư 10 triệu đồng mỗi tháng, một nhà đầu tư luôn mua đúng mức giá thấp nhất trong từng tháng có thể tích lũy khoảng 11,7 tỷ đồng. Trong khi đó, một người bình thường không có thông tin thị trường, không theo sát diễn biến, chỉ đều đặn mỗi tháng tự động mua chứng chỉ quỹ, cuối cùng vẫn đạt 11,4 tỷ đồng. Khoảng cách giữa “thiên tài luôn đoán đúng đáy” và người mua tự động, sau 22 năm, chỉ vỏn vẹn 2,7%. Nhưng trên thực tế, việc dự đoán hoàn toàn chính xác đáy thị trường là không khả thi về xác suất.

“Dữ liệu này cho thấy trong dài hạn, việc ở lại thị trường đủ lâu và giữ vững kỷ luật quan trọng hơn rất nhiều so với cố gắng chọn thời điểm”, bà Hạnh nhấn mạnh. Bà cho biết bản thân cũng duy trì việc trích một phần thu nhập để đầu tư tự động vào quỹ trong nhiều năm.

Với những trường hợp như Trang và Nam, bước đầu tiên vì vậy không nhất thiết là chờ tích lũy đủ kiến thức chuyên sâu hoặc tìm được thời điểm tốt nhất. Mỗi người có thể bắt đầu từ việc xác định khoản tiền nhàn rỗi phù hợp, lựa chọn sản phẩm tương ứng với mục tiêu và duy trì đầu tư đều đặn mà không ảnh hưởng đến quỹ dự phòng hay chi phí thiết yếu.

Hoàng Đan

Lời khuyên đầu tư từ Dragon Capital
– An toàn tài chính là khả năng duy trì cuộc sống và các mục tiêu dài hạn ngay cả khi thu nhập thay đổi hoặc phát sinh những biến cố ngoài kế hoạch.
– Tài sản cần đáp ứng ba yếu tố: được tích lũy đều đặn, tăng trưởng bền vững và hạn chế tác động của rủi ro ngắn hạn.
– Khi việc đầu tư được thực hiện theo kế hoạch cố định, các quyết định sẽ ít bị chi phối bởi cảm xúc trước những nhịp tăng giảm của thị trường.