Nhựa sinh học tìm chỗ đứng

Nhựa sinh học thường dùng để đúc muỗng nĩa, ống hút và dần phổ biến nhưng vẫn gặp rào cản về giá và hạ tầng xử lý sau sử dụng.

Tại phòng thí nghiệm của CJ Biomaterials ở Woburn, Massachusetts (Mỹ), các kỹ thuật viên lên men đường để tạo ra polyhydroxyalkanoate (PHA). Đây là loại polymer nguồn gốc thực vật, có thể phân hủy sinh học.

Công ty thu lấy PHA rồi chế biến thành dạng hạt polymer, dùng thay thế hạt nhựa truyền thống sản xuất từ nguyên liệu hóa thạch. Đây là nguyên liệu đúc thành các vật dụng như nĩa nhựa, ống hút, màng bọc thực phẩm.

CJ Biomaterials thuộc CJ Group (Hàn Quốc). Tập đoàn này đã sản xuất PHA tại một nhà máy ở Pasuruan (Indonesia) từ năm 2022. Bà Leah Ford, Giám đốc tiếp thị CJ Biomaterials cho rằng loại nhựa này là “ẩn số” mới trên thị trường, nơi mối lo ngại về vi nhựa nguồn gốc hóa thạch tăng lên.

“Tôi đã làm công việc này từ lâu và khả năng phân hủy bằng phương pháp ủ compost luôn là động lực lớn. Khi hiểu biết về vi nhựa ngày càng sâu rộng, tôi nghĩ điều đó sẽ thay đổi cách mọi người nhìn nhận về vật liệu”, bà nói.

Nhựa truyền thống tồn tại hàng chục đến trăm năm. Suốt quá trình đó, nó phân mảnh thành các hạt vi nhựa có hại và những hạt nano nhựa kích thước rất nhỏ. Vi nhựa đã được phát hiện trong đại dương, không khí, thực phẩm và nước uống, cũng như trong nhiều loại mô của cơ thể người.

Nhựa sinh học làm từ vật liệu nguồn gốc sinh học hoặc có khả năng phân hủy sinh học. Chúng cũng có thể đồng thời sở hữu cả hai đặc tính này, như các polymer do CJ Biomaterials sản xuất. Theo bà Ford, các sản phẩm nhựa làm từ PHA của công ty có thể phân hủy trong vòng sáu tháng bằng cách ủ compost.

Trên toàn cầu, nhựa có nguồn gốc sinh học chiếm khoảng 0,5% trong hơn 400 triệu tấn nhựa được sản xuất mỗi năm, theo tổ chức ngành European Bioplastics. Trung Quốc, Thụy Điển và Mỹ là những nhà cung cấp hàng đầu.

Vào năm 2023, Viện 5 Gyres – tổ chức phi lợi nhuận trụ sở tại California, công bố một kết quả thử nghiệm về nhựa sinh học. Họ đặt 22 sản phẩm như ống hút, dụng cụ ăn uống … làm từ nhựa truyền thống, nhựa nguồn gốc sinh học và có khả năng phân hủy sinh học vào các môi trường khác nhau tại Florida, California và Maine.

Sau 64 tuần, các chuyên gia của viện nhận thấy nhiều sản phẩm nhựa phân hủy sinh học đã biến mất hoặc xuất hiện các vết rỗ và nứt khi chúng phân rã. Trong khi đó, đồ nhựa truyền thống vẫn tồn tại.

Ông Marcus Eriksen, Đồng sáng lập kiêm nhà nghiên cứu 5 Gyres, cho biết chiếc thìa nhựa tổng hợp gần như không thay đổi so với lúc ông lần đầu đặt nó xuống đại dương, trong khi những chiếc thìa làm từ vật liệu phân hủy sinh học còn rất ít.

Viện đang lặp lại nghiên cứu để đánh giá thế hệ bao bì nhựa sinh học mới. Ông Marcus khuyến nghị nên ưu tiên vật liệu này, đặc biệt đối với bao bì, nếu không muốn toàn bộ sinh quyển ngập trong vi nhựa.

Bà Erin Simon, Phó chủ tịch Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên (WWF) cũng xem nhựa có nguồn gốc sinh học là một phần trong nhóm giải pháp giúp thế giới giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, sau đó tiến tới giảm sản xuất nhựa.

European Bioplastics dự báo sản lượng nhựa sinh học tăng gấp đôi vào 2030 nhờ nhu cầu gia tăng cùng sự xuất hiện của các ứng dụng và sản phẩm tiên tiến hơn. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều trở ngại để nhân rộng. Loại vật liệu này thường đắt hơn nhựa truyền thống. Các thành phố lớn tại Mỹ có chương trình ủ phân hữu cơ cấp đô thị, nhưng hệ thống này còn hạn chế ở nơi khác.

Ngày càng nhiều cơ sở ủ compost chấp nhận các sản phẩm nhựa sinh học có thể phân hủy, dù một số nơi từ chối do lo ngại chất lượng đất sau xử lý bị suy giảm. Ngoài ra, do nhựa sinh học và nhựa truyền thống thường có hình thức và cảm giác tương tự nên chúng có thể bị lẫn vào nhau, gây khó khăn cho các cơ sở ủ compost.

Một số tổ chức môi trường, trong đó có Liên minh Toàn cầu về các Giải pháp Thay thế Đốt rác, cho rằng nhựa sinh học vẫn duy trì mô hình sản phẩm dùng một lần và khiến sự chú ý bị phân tán khỏi các giải pháp thực sự. Theo họ, đất nông nghiệp nên được sử dụng để trồng cây làm lương thực chứ không phải sản xuất nhựa.

Phiên An (theo AP)