Nỗi bất an về cam kết an ninh của ông Trump với Đông Á

Việc ông Trump bất ngờ giảm tập trận với Hàn Quốc không chỉ tác động đến quan hệ song phương mà còn khiến các đồng minh của Washington ở Đông Á bất an, theo chuyên gia.

Tổng thống Donald Trump ngày 16/8 gây bất ngờ khi thông báo Mỹ sẽ cắt giảm đáng kể các cuộc tập trận quân sự chung với Hàn Quốc, viện dẫn quan hệ tốt đẹp với lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un và bất bình vì Seoul không hỗ trợ Washington trong cuộc xung đột với Tehran.

Sau thông báo từ Tổng thống Trump, quân đội Mỹ và Hàn Quốc vẫn tiến hành tập trận Lá chắn Tự do Ulchi, nhưng rút ngắn thời gian từ 11 ngày xuống còn 5 ngày, với một số hoạt động thực địa bị thu hẹp. Đây là cuộc tập trận thường niên nhằm rèn luyện khả năng phòng thủ của liên quân Mỹ – Hàn trước Triều Tiên.

Các diễn biến làm dấy lên lo ngại về mức độ ổn định trong cam kết an ninh của Washington với các đồng minh tại Đông Á như Hàn Quốc và Nhật Bản.

Quyết định giảm tập trận với Hàn Quốc được đưa ra trong lúc Mỹ điều tàu sân bay USS George Washington, chiến hạm cuối cùng của nước này hiện diện tại Ấn Độ – Thái Bình Dương, tới Trung Đông để tăng sức ép với Iran. Mỹ trước đó còn điều chuyển một số hệ thống tên lửa phòng không THAAD từ Hàn Quốc tới Trung Đông.

“Động thái của Washington không chỉ khiến Seoul lo ngại mà còn tác động tới các đồng minh trên toàn Ấn Độ – Thái Bình Dương, khiến họ hoài nghi về độ ổn định trong quan hệ với Mỹ”, Ian Brzezinski, cựu thứ trưởng quốc phòng phụ trách chính sách châu Âu và NATO, nói với Politico.

Zack Cooper, chuyên gia an ninh châu Á tại Viện Doanh nghiệp Mỹ, cho rằng những động thái điều chuyển lực lượng, khí tài khỏi châu Á, cắt giảm tập trận với Hàn Quốc đi ngược lại cam kết “kiên trì tăng cường năng lực răn đe” mà chính quyền ông Trump đưa ra với khu vực.

Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth nhiều lần khẳng định Mỹ coi an ninh Ấn Độ – Thái Bình Dương là ưu tiên. Thứ trưởng Quốc phòng phụ trách chính sách Elbridge Colby hồi đầu tháng 8 thậm chí còn nói Mỹ “chắc chắn không rút khỏi châu Á”, mà đang củng cố các cam kết an ninh tại khu vực.

Nhưng Washington gần đây hầu như không có biện pháp nào thể hiện điều đó, Cooper nói, thêm rằng ông đã nghe những quan ngại từ các quan chức châu Á về tác động của việc giảm quy mô tập trận.

Theo David Silbey, giáo sư lịch sử quân sự và chính sách quốc phòng tại Đại học Cornell ở Mỹ, việc giảm mức độ tham gia các cuộc tập trận với Hàn Quốc có lẽ phản ánh “đà cắt giảm khó tránh khỏi” trong tính toán an ninh của Tổng thống Trump.

“Việc Washington đề nghị đàm phán với lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un cũng cho thấy các đồng minh của Mỹ tiếp tục bị xem nhẹ”, ông Silbey nói với DW.

Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa các đồng minh châu Á quay lưng với Mỹ. Hàn Quốc và Nhật Bản vẫn tiếp tục tăng chi tiêu quốc phòng, mở rộng năng lực quân sự và duy trì hợp tác với Mỹ, nhưng họ có thể bắt đầu chuẩn bị cho kịch bản tự đảm nhận nhiều hơn trách nhiệm về an ninh quốc gia.

“Các nước sẽ tập trung nhiều hơn vào khả năng tự lực”, một nhà ngoại giao châu Á nói.

Theo quan chức này, việc thay thế hoàn toàn công nghệ và vũ khí Mỹ là không thực tế, nhưng các nước có điều kiện vẫn sẽ tăng đầu tư vào năng lực tự vệ để giảm phụ thuộc vào Mỹ trong dài hạn.

Hàn Quốc và Nhật Bản đều đã đi theo hướng này. Seoul dành khoảng 47,8 tỷ USD cho quốc phòng, tương đương 2,6% GDP, trong khi Tokyo chi khoảng 62,2 tỷ USD, tương đương 1,4% GDP. Hai nước cũng tăng cường năng lực tên lửa, phòng không và phối hợp tác chiến, trong bối cảnh Triều Tiên tiếp tục phát triển tên lửa đạn đạo và Trung Quốc mở rộng sức mạnh quân sự.

Xu hướng mở rộng quan hệ quốc phòng ngoài khuôn khổ với Mỹ cũng ngày càng rõ nét. Nhật Bản và Philippines tăng cường hợp tác quân sự, trong khi Australia, Hàn Quốc, Nhật Bản cùng một số nước châu Âu mở rộng hợp tác trong huấn luyện, phát triển và sản xuất quốc phòng.

Theo Richard Fontaine, giám đốc điều hành Trung tâm An ninh Mỹ mới, chính sách của chính quyền Tổng thống Trump tại châu Á đang có “nhiều mâu thuẫn và thiếu nhất quán”, khiến các đồng minh khó xác định Washington thực sự muốn đi theo hướng nào.

“Có thể những tuyên bố của ông Trump không phải là chiến lược lâu dài, nhưng lời nói mà Tổng thống Mỹ đưa ra vẫn có sức nặng nhất định, bởi rốt cuộc ngoại giao được xây dựng trên chính những ngôn từ đó”, ông Fontaine cho biết.

Như Tâm (Theo Politico, AFP, SMH)