Oman – Iran có thể hợp tác thu phí ở Hormuz thế nào


Oman – Iran có thể hợp tác thu phí ở Hormuz thế nào

Iran và Oman đang nghiên cứu cơ chế thu “phí dịch vụ hàng hải” tại eo biển Hormuz, làm dấy lên tranh luận về cách diễn giải luật biển quốc tế.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi ngày 25/6 cho biết nước này và Oman trong thời gian tới sẽ tiến hành các cuộc thảo luận “nhằm xác định cơ chế quản lý tương lai và dịch vụ hàng hải ở eo biển Hormuz”, sau tuyên bố chung của hai bên ở Muscat hôm 23/6.

Trong tuyên bố chung, Iran và Oman thông báo sẽ nghiên cứu cơ chế thu các khoản “phí dịch vụ hàng hải” liên quan đến hoạt động quản lý eo biển Hormuz, đồng thời nhấn mạnh quyền chủ quyền đối với lãnh hải tại khu vực này. Hai bên dự kiến lập nhóm công tác chung để thảo luận kỹ hơn về ý tưởng.

Eo biển Hormuz là nơi khoảng 20% lượng dầu thô và khí đốt hóa lỏng của thế giới đi qua. Tuyến đường thủy trọng yếu này bị đóng cửa sau khi xung đột giữa Mỹ – Israel với Iran bùng phát vào cuối tháng 2. Iran dỡ phong tỏa Hormuz theo bản ghi nhớ chung ký với Mỹ ngày 17/6.

Washington phản đối mạnh mẽ mọi hình thức thu phí đối với tàu thuyền qua lại Hormuz, trong khi Tehran và Muscat lại nhấn mạnh đến khái niệm “phí dịch vụ hàng hải” thay vì “phí quá cảnh”. Sự khác biệt về cách gọi này đang trở thành tâm điểm tranh luận liên quan đến luật pháp quốc tế.


Tàu thuyền đang neo đậu trên eo biển Hormuz ngoài khơi thành phố Bandar Abbas, Iran, ngày 17/6. Ảnh: AP

Tàu thuyền đang neo đậu trên eo biển Hormuz ngoài khơi thành phố Bandar Abbas, Iran, ngày 17/6. Ảnh: AP

Eo biển Hormuz nằm giữa Iran và Oman, nối vịnh Ba Tư với vịnh Oman và Ấn Độ Dương. Phần hẹp nhất Hormuz nằm trong lãnh hải Iran và Oman. Tuy nhiên, vì đây là tuyến kết nối hai vùng biển quốc tế lớn nên Hormuz được xếp vào nhóm “eo biển sử dụng cho hoạt động hàng hải quốc tế”.

Theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982, có hiệu lực từ năm 1994, tàu thuyền được phép quá cảnh liên tục và không bị cản trở qua các eo biển quốc tế. Iran đã ký UNCLOS trong năm 1982, nhưng chưa phê chuẩn. Mỹ cũng không phải thành viên của công ước này.

Giới chức Iran cho rằng điều này đồng nghĩa Tehran không bị ràng buộc bởi các quy định về quyền quá cảnh trong UNCLOS, vốn là nền tảng cho nguyên tắc tự do hàng hải. Thay vào đó, Iran cho rằng họ chỉ phải tuân thủ luật pháp quốc tế tập quán, trong đó áp dụng quyền “đi qua vô hại” với phạm vi hẹp và hạn chế hơn.

Iran lập luận ngay cả trong trường hợp UNCLOS được áp dụng, quyền quá cảnh không phải là tuyệt đối. Quyền này có thể bị hạn chế nếu xuất hiện các hành động hoặc mối đe dọa sử dụng vũ lực nhằm vào “chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ hoặc độc lập chính trị” của quốc gia ven biển.

UNCLOS quy định các quốc gia ven biển có quyền ban hành quy định liên quan đến an toàn hàng hải, bảo vệ môi trường hoặc phân luồng giao thông. Công ước cho phép quốc gia ven biển thu phí với những dịch vụ cung cấp cho hoạt động hàng hải, nhưng không được yêu cầu phải xin phép hoặc trả phí mới được đi qua.

Đây là các luận điểm mà Tehran đang tập trung viện dẫn.

“Chúng tôi đang trong trạng thái chiến tranh và không thể áp dụng quy định thời bình cho thời chiến”, Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi ngày 18/6 nêu lập trường của Tehran.

Giới chức Iran gần đây sử dụng thuật ngữ “phí dịch vụ hàng hải” nhiều hơn, lý giải khoản thu này nhằm trang trải chi phí cho hoạt động quản lý giao thông, bảo đảm an toàn hàng hải.

Một số trang tin vận tải biển trước đó cho biết Iran từng giới thiệu cơ chế thu phí, trong đó tàu thuyền được hướng dẫn đi theo một hành lang hàng hải gần bờ biển Iran và được Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đảm bảo an toàn trong quá trình di chuyển.

Trong bối cảnh đó, Iran có thể viện dẫn các dịch vụ hàng hải như lai dắt tàu thuyền, bảo đảm an ninh từ IRGC, hoặc đảm bảo vệ sinh môi trường biển để thu phí dịch vụ với tàu bè qua lại.

Trong tuyên bố chung, Iran và Oman cũng không đề cập đến “phí quá cảnh”, mà thông báo nghiên cứu “các dịch vụ sẽ được cung cấp” và “chi phí liên quan”.

“Iran và Oman có thể ban hành những quy định giới hạn về an toàn, hàng hải, ô nhiễm và luồng tàu, nhưng không thể biến eo biển thành một hành lang phải xin phép mới được đi qua”, giáo sư luật hàng hải Sanjeet Ruhal, Viện Luật Hàng hải Quốc tế ở Malta, nói với TRT World.

Oman ở vị thế khó xử hơn, vì Muscat đã phê chuẩn UNCLOS. Do đó, Muscat phải cân bằng giữa quan hệ với Tehran và các nghĩa vụ quốc tế của mình.

Trong khi tuyên bố chung với Iran nhấn mạnh quyền chủ quyền của hai nước đối với lãnh hải, Ngoại trưởng Oman Albusaidi sau cuộc gặp lại khẳng định hai bên cam kết tuân thủ luật pháp quốc tế và bảo đảm “việc đi lại an toàn không thu phí”. Phát biểu này cho thấy Oman chưa công khai ủng hộ bất kỳ cơ chế thu phí quá cảnh nào tại Hormuz.

Tuy nhiên, việc Muscat đồng ý tiếp tục thảo luận về các dịch vụ hàng hải và chi phí liên quan cho thấy cánh cửa đối thoại vẫn để mở.

Theo Reuters, hiện không tồn tại cơ chế chính thức nào để buộc các nước phải tuân thủ UNCLOS. Tòa án Quốc tế về Luật Biển (ITLOS) tại Hamburg, Đức cũng như Tòa án Công lý Quốc tế tại The Hague, Hà Lan, có thể đưa ra phán quyết, nhưng không có thẩm quyền trực tiếp thực thi các phán quyết đó.


Vị trí eo biển Hormuz. Đồ họa: Al Jazeera

Vị trí eo biển Hormuz. Đồ họa: Al Jazeera

Các chuyên gia cảnh báo bất kỳ hình thức thu phí bắt buộc nào ở Hormuz cũng có thể tạo ra tiền lệ nguy hiểm, dẫn đến những yêu sách tương tự với những tuyến đường biển chiến lược khác trên thế giới.

“Nếu các quốc gia áp đặt hệ thống thu phí trên những tuyến đường biển chiến lược, nền tảng thương mại toàn cầu sẽ thay đổi. Chi phí, sự bất ổn và sức ép chính trị đều sẽ gia tăng”, giáo sư Reza Khanzadeh, Đại học George Mason, Mỹ nhận định tác động của vấn đề vượt xa khu vực Trung Đông, cảnh báo.

Giáo sư Ruhal chung quan điểm, cho rằng những nguyên tắc tự do đi lại cần tiếp tục được bảo vệ. “Việc cho phép thu phí hoặc hạn chế quyền tiếp cận tại Hormuz có thể làm xói mòn luật biển quốc tế”, ông Ruhal cảnh báo.

Sau khi thỏa thuận ngừng bắn được ký, IRGC yêu cầu tàu thuyền phải đi qua eo biển Hormuz theo tuyến đường sát bờ biển Iran do lực lượng này vạch ra, cảnh báo sẽ xử lý phương tiện vi phạm.

Trong khi đó, Cơ quan Điều hành Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO) do hải quân Anh điều hành cũng công bố một lộ trình thay thế ở phía nam eo biển, men theo bờ biển Oman. Tuy nhiên, IRGC cảnh báo luồng di chuyển mới này là “không thể chấp nhận”.

Mỹ sau đó cho biết tàu hàng Ever Lovely treo cờ Singapore đã trúng vật thể nghi là UAV khi di chuyển theo luồng hàng hải mới gần bờ biển Oman. CENTCOM cáo buộc Iran đã thực hiện vụ “tấn công vô cớ” vào tàu hàng này và tiến hành đòn tập kích đáp trả nhiều mục tiêu ở Iran ngày 26/6, khiến thỏa thuận ngừng bắn một lần nữa trở nên mong manh.

Như Tâm (Theo Reuters, TRT World, AFP)

Ngày xuất bản:

28 THÁNG 06, 2026

Tin cập nhật 24H

Than nghèo kể khổ để cầm cố 22 xe máy đi thuê

Đà NẵngGiang Thị Quỳnh Anh thuê 22 xe máy tự lái, sau đó nói dối đây là tài sản của gia đình, viện hoàn cảnh khó khăn để mang đi cầm cố lấy tiền trả nợ.

21 THÁNG 11, 2026

Thu thuế 0,2% với đất bỏ hoang từ 1/7/2027

Đất bỏ hoang sẽ bị thu thuế 0,2% và không áp dụng hạn mức với đất bỏ hoang, chậm đưa vào sử dụng, gấp gần 7 lần đất ở trong hạn mức.

21 THÁNG 11, 2026

Cho phép lao động công ích thay tiền phạt từ 5 triệu đồng trở xuống

Cá nhân bị phạt hành chính từ 5 triệu đồng trở xuống, đã nhận lỗi và tự nguyện đề nghị, có thể thực hiện công việc phục vụ cộng đồng thay cho nộp tiền phạt.

21 THÁNG 11, 2026

Người dân giao nộp gấu ngựa nuôi 26 năm

Nghệ AnÔng Hoàng Văn Phụng ở xã Vạn An bàn giao con gấu ngựa nặng hơn 100 kg cho Trung tâm Cứu hộ gấu Việt Nam, sau 26 năm nuôi tại nhà.

21 THÁNG 11, 2026

Hơn 45.000 tỷ đồng phòng chống ma túy và tội phạm đến 2030

Việt Nam sẽ huy động 45.300 tỷ đồng để phòng chống ma túy và tội phạm trong 5 năm, hướng tới mục tiêu ít nhất 50% xã và 20% tỉnh thành không có ma túy vào năm 2030.

21 THÁNG 11, 2026

Từ thầy trò thành đồng đội ở giải chạy danh giá Nhật Bản

Nhật BảnTạm nghỉ dạy, trở lại đại học để theo đuổi giấc mơ chạy Hakone Ekiden, Takao Imai không ngờ có ngày được trao dải băng tiếp sức cho chính học trò cũ.

21 THÁNG 11, 2026

Đề xuất luật việt vị mới của Wenger trước nguy cơ bị bác bỏ

Ngay cả cựu HLV Arsene Wenger cũng không cảm thấy bị thuyết phục sau đợt thử nghiệm luật việt vị mới ở giải đấu của Canada, trong khi các nhà làm luật của bóng đá giờ đây được kỳ vọng sẽ bác bỏ nó.

21 THÁNG 11, 2026

Messi săn chức vô địch MLS Cup thứ hai liên tiếp

Sau khi giành Chiếc Giày Vàng mùa thứ hai liên tiếp, Lionel Messi cùng Inter Miami hướng đến mục tiêu trở thành đội đầu tiên bảo vệ thành công chức vô địch MLS Cup kể từ LA Galaxy năm 2012.

21 THÁNG 11, 2026

Bàn thắng đầu tiên của Việt Nam trong lịch sử World Cup 11 người

QatarPha đánh gót đẹp mắt của Lê Sỹ Bách vào lưới Bỉ ở giải U17 World Cup tối nay giúp Việt Nam có bàn đầu tiên ở sân chơi 11 người cấp độ thế giới.

21 THÁNG 11, 2026

Chuyên cơ ông Trump lập kỷ lục khi trở về từ Trung Quốc

Chuyên cơ đưa ông Trump từ Trung Quốc về Mỹ sau APEC đã thực hiện hành trình liên tục dài nhất trong lịch sử đội bay Không lực Một.

21 THÁNG 11, 2026

Bài viết liên quan

Chuyên cơ ông Trump lập kỷ lục khi trở về từ Trung Quốc

Chuyên cơ đưa ông Trump từ Trung Quốc về Mỹ sau APEC đã thực hiện hành trình liên tục dài nhất trong lịch sử đội bay Không lực Một.

21 THÁNG 11, 2026

4 ngày Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm công du Trung Quốc

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm công tác Trung Quốc ngày 17-20/11, tham dự hội nghị APEC và các hoạt động song phương cũng như thăm tỉnh Vân Nam.

21 THÁNG 11, 2026

Nga phản đối ý tưởng đảm bảo an ninh kiểu NATO cho Ukraine

Nga tuyên bố không chấp nhận để Ukraine làm “thành viên tượng trưng” của NATO, sau khi Mỹ đề cập khả năng đảm bảo an ninh tương tự Điều 5.

21 THÁNG 11, 2026

Mỹ truy tố người phá hủy vận tải cơ 60 triệu USD

O’Corrain bị cáo buộc thực hiện cuộc tấn công được lên kế hoạch kỹ lưỡng nhằm vào chiếc C-130H Mỹ tại Ireland, khiến vận tải cơ này bị phá hủy.

20 THÁNG 11, 2026

Bà Bành Lệ Viên ấn tượng với tà áo dài của bà Ngô Phương Ly tại APEC

Bà Bành Lệ Viên bày tỏ ấn tượng với trang phục áo dài của bà Ngô Phương Ly, phu nhân Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, trong tiệc chiêu đãi nhân hội nghị APEC.

20 THÁNG 11, 2026