Rủi ro khi Mỹ rút 900 thiết bị giám sát đại dương

Cuối tháng trước, Quỹ Khoa học Quốc gia Mỹ (NSF) thông báo bắt đầu tháo dỡ các thiết bị của Sáng kiến Quan sát Đại dương (OOI) – mạng lưới trị giá 368 triệu USD giúp thu thập dữ liệu về tình trạng đại dương, bao gồm sự thay đổi hải lưu, dao động khí hậu và đa dạng sinh học biển. Giới chuyên gia lo ngại Mỹ “lơ là” đại dương đúng vào giai đoạn nguy hiểm, khi nhiệt độ nước biển ở mức cao kỷ lục, siêu El Nino có thể sắp xảy ra và hệ thống hải lưu trọng yếu AMOC đứng trước nguy cơ sụp đổ, dẫn đến hỗn loạn toàn cầu.

Theo New York Times, OOI triển khai năm 2016, gồm khoảng 900 thiết bị cả cố định lẫn di động như phao nổi, cáp neo cảm ứng, hộp kết nối đáy biển, máy đo đạc theo độ sâu, tàu lượn ngầm và phương tiện tự hành dưới nước (AUV). Chúng đặt tại nhiều địa điểm thuộc Thái Bình Dương, Đại Tây Dương và liên tục thu thập dữ liệu theo thời gian thực

Các thiết bị cũng được thiết kế đặc biệt nhằm chống chọi với áp suất khổng lồ và độ mặn cao gây mòn dưới biển sâu. Nhà khí tượng biển Jim Edson, đứng đầu OOI, gọi đây là “mạng lưới quan sát đại dương liên tục tiên tiến nhất thế giới”.

OOI dự kiến hoạt động ba thập kỷ, nhưng NSF, đơn vị tài trợ mạng lưới, thông báo sẽ thu hẹp đáng kể quy mô. Trong 15 tháng tới, hạ tầng ngoài khơi Alaska, Washington, Oregon, Bắc Carolina, đông nam Greenland sẽ bị tháo dỡ.

Theo Mike England, người đứng đầu bộ phận truyền thông của NSF, sáng kiến không bị hủy bỏ hoàn toàn. England nói với Guardian: “Quyết định thu hẹp phù hợp với chiến lược rộng hơn của NSF nhằm sử dụng cách tiếp cận linh hoạt hơn, qua đó hỗ trợ các ưu tiên khoa học đang thay đổi và công nghệ mới, cũng như quản lý hiệu quả vòng đời của các cơ sở hạ tầng nghiên cứu”.

Đây là một bước đi khác trong quá trình Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump thu hẹp các sáng kiến khoa học và khí hậu. Động thái này diễn ra sau khi ông Trump thúc đẩy mở rộng hoạt động khai thác khoáng sản biển sâu và nới lỏng quy định về đánh bắt cá, khiến các nhà khoa học biển và chuyên gia khí hậu lo ngại.

Các đại dương trên toàn cầu đang trải qua thời kỳ biến đổi to lớn, nhiều quá trình trong đó vẫn chưa được giải thích đầy đủ. Nhiệt độ đại dương tăng vọt ở một số nơi, khiến bão mạnh hơn, mực nước biển dâng cao và san hô bị tẩy trắng hàng loạt.

Helen Findlay, nhà hải dương học tại Phòng thí nghiệm Biển Plymouth (Anh), nói với CNN: “Việc giám sát đại dương liên tục giúp chúng ta phát hiện rủi ro mới theo thời gian thực. Nếu thiếu điều đó, chúng ta giống như đang lựa chọn tiến bước trong một đại dương ngày càng biến động với tầm nhìn giảm dần”.

Hilary Palevsky, giáo sư sinh hóa biển và hải dương tại Đại học Boston, chỉ ra tầm quan trọng của lượng dữ liệu sẽ tổn thất. “Một trong những điểm mạnh thực sự của OOI và nhiều hệ thống thu thập dữ liệu tự động là các nhà khoa học như tôi không cần chuyên môn hay nguồn lực để triển khai chúng. Việc có các thiết bị hoạt động trên bề mặt đại dương cũng như trong điều kiện pha trộn nước sâu và sóng mạnh dưới biển vô cùng giá trị”, bà nói với Guardian, đồng thời cho biết “rất thất vọng” khi chuỗi dữ liệu quan trọng này không thể duy trì.

Palevsky cũng cảnh báo, việc xây dựng lại mạng lưới như vậy trong tương lai sẽ rất khó khăn. “Nếu muốn đưa các thiết bị trở lại hoạt động, chúng ta cần những người biết cách làm, trong khi nhóm chuyên gia và chính chương trình đang bị giải tán. Chúng ta có nguy cơ thiếu khả năng lấy lại chuyên môn để thực hiện những việc mà trước đây chúng ta từng làm được”, bà giải thích.

Với Palevsky và các sinh viên của bà, dữ liệu OOI đã giúp làm sáng tỏ hoạt động sản xuất sinh học trong đại dương và vai trò của nó trong việc cô lập carbon – quá trình thu giữ CO2 – cũng như các quá trình diễn ra với đại dương sâu, hệ sinh thái biển, nguồn thủy sản.

Dữ liệu từ OOI cũng đóng góp vào nghiên cứu về Vòng tuần hoàn đảo chiều kinh tuyến Đại Tây Dương (AMOC) – hệ thống hải lưu đóng vai trò quan trọng trong việc điều tiết khí hậu Trái Đất nhưng đang đứng trước nguy cơ sụp đổ do ấm lên toàn cầu. Theo Smithsonian, AMOC sụp đổ có thể mang đến hậu quả thảm khốc. Mực nước dọc theo bờ biển phía Đông nước Mỹ sẽ dâng cao, nhiệt độ ở châu Âu giảm, quy luật mưa thay đổi, gây hạn hán cho châu Âu và châu Phi.

Theo Palevsky, hậu quả của việc phá bỏ OOI không chỉ giới hạn trong phạm vi nghiên cứu hải dương, đặc biệt khi biến đổi khí hậu làm gia tăng hiện tượng thời tiết cực đoan trên khắp thế giới. Bà nói: “Khi bị giảm lượng dữ liệu, quan sát và thông tin khoa học tổng quát – vốn giúp hiểu điều gì đang xảy ra trong hệ thống khí hậu – chúng ta sẽ khó nắm được những gì đang đối mặt và những thứ cần làm để lập kế hoạch và thích ứng”.

Thu Thảo tổng hợp