Số phận những tử tù sống sót sau hành quyết ở Mỹ

Sau một cuộc hành quyết thất bại, tử tù không nghiễm nhiên được thoát án, có người bị đưa trở lại buồng hành quyết, cũng có người đạt thỏa thuận không bị xử tử lần hai.

Ngày 30/9, nữ tử tù 50 tuổi Christa Pike nằm trên giường tiêm thuốc độc tại nhà tù an ninh tối đa ở bang Tennessee.

Pike được tiêm hai liều pentobarbital, song vẫn còn dấu hiệu sống trong hơn một giờ sau đó. Các nhân chứng nghe thấy bà thở, phát ra tiếng ngáy và phản ứng trong quá trình hành quyết. Cuối cùng, Pike được đưa tới một cơ sở y tế bên ngoài nhà tù trong tình trạng nguy kịch.

Bộ Cải huấn Tennessee cho biết nhân viên đã tuân thủ mọi bước trong quy trình hành quyết được phê duyệt, đồng thời nói hóa chất sử dụng trong quy trình trước đây luôn có hiệu quả. Cơ quan này chưa đưa ra lời giải thích vì sao lần hành quyết thất bại.

Thống đốc Bill Lee đã yêu cầu rà soát độc lập sự cố.

Trong lịch sử tư pháp Mỹ, sau một cuộc hành quyết thất bại, số phận của tử tù có thể rẽ theo nhiều hướng.

Ngày 3/5/1946, Willie Francis, thiếu niên da màu 16 tuổi ở Louisiana, bị đưa lên ghế điện để thi hành án tử hình. Công tắc đã được bật, nhưng Francis sống sót.

Hồ sơ Tòa Tối cao Mỹ ghi nhận nguyên nhân là một trục trặc cơ học trong thiết bị. Các nhân chứng kể rằng cơ thể Francis co giật, chiếc ghế rung lên và cậu thiếu niên kêu yêu cầu được tháo ra. Sau đó, Francis được đưa khỏi ghế và trở lại nhà tù.

Bang Louisiana không coi sự cố đó là kết thúc án tử mà ban lệnh hành quyết mới. Francis tìm cách ngăn lần hành hình thứ hai, lập luận rằng việc đưa mình trở lại ghế điện sau trải nghiệm đầu tiên vi phạm các quyền được Hiến pháp bảo vệ.

Vụ án được đệ lên Tòa án Tối cao Mỹ với tên “Louisiana ex rel. Francis v. Resweber”. Ngày 13/1/1947, tòa phán quyết rằng việc bang Louisiana thực hiện lần hành quyết thứ hai không vi phạm các điều khoản của Hiến pháp về double jeopardy (nguyên tắc cấm xét xử hoặc truy tố một người hai lần về cùng một tội danh) hay hình phạt tàn bạo, bất thường, do hồ sơ lúc đó cho thấy lần đầu thất bại do sự cố ngoài ý muốn.

Gần một năm sau ngày lần hành quyết đầu tiên thất bại, Francis trở lại ghế điện. Lần này không có sự cố nào.

Gần tám thập niên sau, vụ Francis v. Resweber vẫn là tiền lệ quan trọng khi tòa án Mỹ phải xem xét liệu một bang có thể hành quyết lần thứ hai sau lần đầu thất bại hay không.

Số phận khác biệt

Tỷ lệ các vụ hành quyết thất bại tăng lên kể từ đầu thế kỷ 21. Từ năm 2009 đến tháng 5/2026, sáu người đã sống sót sau những nỗ lực tiêm thuốc độc bất thành.

Romell Broom trở thành tử tù đầu tiên trong thế kỷ 21 sống sót khi bang Ohio phải dừng cuộc hành quyết sau hai giờ cố gắng tìm đường truyền tĩnh mạch nhưng không thành công.

Trong trường hợp của Broom, Tòa án Tối cao Ohio, dựa trên tiền lệ Francis, nhận định rằng “việc đặt đường truyền tĩnh mạch chỉ là một bước chuẩn bị cho hành quyết”. Theo quan điểm của tòa, hình phạt đối với Broom trên thực tế chưa bắt đầu được thi hành. Vì vậy, lần hành quyết thứ hai sẽ không vi phạm nguyên tắc double jeopardy, cũng không vi phạm lệnh cấm áp dụng hình phạt tàn bạo.

Tuy nhiên, khi lần hành quyết thứ hai liên tục bị trì hoãn, Broom qua đời tại khu tử tù vào tháng 12/2020 sau khi mắc Covid-19. Tử tù Alva Campbell cũng qua đời khi đang chờ thi hành án lần hai.

Năm 2018, Doyle Hamm, trường hợp sống sót khác, đạt thỏa thuận với bang Alabama để không phải đối mặt với lần hành quyết thứ hai, sau khi các nhân viên thi hành án không thể tìm được tĩnh mạch để tiêm thuốc. Hamm qua đời vì ung thư vào năm 2021.

Tuy nhiên, Alabama đã thực hiện thành công án tử hình đối với hai tử tù khác từng sống sót sau hành quyết, Alan Miller và Kenneth Smith, đều vào năm 2024. Cả hai đều từng trải qua những lần hành quyết bằng tiêm thuốc thất bại, sau đó chính quyền bang chuyển sang dùng nitrogen hypoxia, tức phương pháp gây thiếu oxy bằng nitơ.

Ba tử tù vẫn chờ kết cục

Với Thomas Creech, Tony Von Carruthers và Christa Pike, số phận tiếp theo vẫn chưa được xác định sau lần hành quyết bất thành.

Tại bang Idaho, Thomas Creech sống sót sau nỗ lực hành quyết bằng tiêm thuốc hồi tháng 2/2024, khi nhân viên thi hành án không thể thiết lập đường truyền tĩnh mạch phù hợp. Đến nay, bang chưa thực hiện lại án tử hình đối với Creech. Nếu lần hành quyết thứ hai diễn ra, Idaho sẽ sử dụng đội xử bắn – phương thức hành quyết chủ yếu của bang kể từ ngày 1/7.

Tại Tennessee, Tony Von Carruthers cũng sống sót sau một nỗ lực hành quyết bằng tiêm thuốc vào tháng 5/2026. Cuộc hành quyết bị dừng sau khi đội thi hành án không thể thiết lập đường truyền tĩnh mạch thứ hai. Thống đốc Bill Lee sau đó ban hành lệnh hoãn thi hành án có thời hạn đối với Carruthers. Chưa rõ bang sẽ xử lý án tử hình của ông ra sao sau khi lệnh hoãn kết thúc.

Trường hợp mới nhất là Christa Pike – người phụ nữ đầu tiên bị hành quyết ở Tennessee trong 200 năm. Theo Austin Sarat, giáo sư tại Đại học Amherst và tác giả của một số cuốn sách về án tử hình và tiêm thuốc độc, trường hợp của Pike có thể được xem là chưa từng có tiền lệ, và Pike là “người đầu tiên sống sót sau một cuộc hành quyết bằng tiêm thuốc trong khi các loại thuốc đã thực sự được đưa vào cơ thể”.

Nguyên nhân khiến cuộc hành quyết ngày 30/9 thất bại vẫn chưa được xác định. Cũng chưa rõ Pike sẽ phải đối mặt với một lần hành quyết khác hay một bước pháp lý nào tiếp theo.

Tuệ Anh (theo Independent, Death Penalty Info)