Tại sao có phiên tòa HĐXX 3 người, một số phiên lại 5 người?

Tham dự một số phiên tòa tôi thấy thành phần HĐXX không giống nhau, có phiên có 3 người, song có phiên tới 5 người.

Xin hỏi vì sao có sự khác biệt về số lượng thành viên HĐXX ở các phiên tòa?

Nếu thấy vụ án của mình phải nhiều người xét xử mới đủ, tôi có thể làm đơn xin tăng số lượng thành viên HĐXX lên không và có thể chọn thẩm phán xét xử vụ án của mình được không?

Tôi xin cảm ơn.

Độc giả Tùng Giang

Luật sư tư vấn:

Tố tụng là toàn bộ trình tự, thủ tục pháp lý do pháp luật quy định để các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền (như Tòa án, Viện kiểm sát, Cơ quan điều tra) phối hợp cùng người tham gia tố tụng tiến hành giải quyết, xử lý các vụ việc, vụ án.

Về mô hình xét xử, pháp luật về tố tụng (Hình sự, dân sự, hành chính) của Việt Nam được thực hiện theo mô hình hai cấp gồm sơ thẩm và phúc thẩm. Khi bản án, quyết định sơ thẩm bị kháng cáo, kháng nghị thì bắt buộc phải được tòa án cấp trên xét xử lại theo trình tự phúc thẩm.

Về quyền của các thành viên HĐXX (thẩm phán và hội thẩm), pháp luật quy định khi biểu quyết về quyết định giải quyết vụ án, hội thẩm ngang quyền với thẩm phán và quyết định theo đa số.

Tại sao số lượng thành viên HĐXX các vụ án có sự khác nhau?

Đối với phiên tòa sơ thẩm, thành phần HĐXX gồm một thẩm phán (ngồi giữa, đồng thời là chủ tọa phiên tòa và mặc áo choàng của thẩm phán) và hai Hội thẩm (ngồi hai bên và mặc trang phục công sở).

Đối với các phiên tòa áp dụng theo trình tự rút gọn (áp dụng cho các vụ án đơn giản, tình tiết rõ ràng…) thì khi xét xử Hội đồng chỉ có một thẩm phán, không có hội thẩm tham gia.

Đối với án hình sự, trường hợp vụ án có tính chất nghiêm trọng, phức tạp thì HĐXX sơ thẩm có thể gồm hai thẩm phán và ba hội thẩm, tổng 5 người.

Cụ thể, vụ án có bị cáo bị xét xử về tội mà Bộ luật Hình sự quy định mức cao nhất của khung hình phạt là tù chung thân, tử hình thì Hội đồng xét xử sơ thẩm gồm hai thẩm phán và ba hội thẩm (Điều 254 Bộ luật Tố tụng hình sự).

Đối với phiên tòa phúc thẩm (áp dụng cho cả hình sự, dân sự, hành chính), thành phần hội đồng xét xử chỉ có ba thẩm phán, không có sự tham gia của hội thẩm nhân dân.

Việc xét xử phúc thẩm vụ án theo thủ tục rút gọn thì cũng chỉ do một thẩm phán tiến hành.

Pháp luật tố tụng không quy định đương sự có quyền lựa chọn thẩm phán hoặc yêu cầu thay đổi số lượng thành viên hội đồng xét xử.

Do vậy, các yêu cầu này sẽ không được chấp nhận.

Luật sư Vũ Tiến Vinh
Công ty Luật Bảo An, Hà Nội