Thách thức nào đang chờ đợi ứng viên Chủ tịch Fed?

Ngày 30/1, Tổng thống Mỹ Donald Trump đề cử ông Kevin Warsh làm Chủ tịch Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) tiếp theo, sau khi ông Jerome Powell hết nhiệm kỳ vào tháng 5. Kevin Warsh từng được ông Trump cân nhắc cho chức Chủ tịch Fed trong nhiệm kỳ đầu cách đây gần một thập kỷ. Giờ đây, khi đứng trước cơ hội đảm nhiệm vị trí này, thách thức phía trước với ông càng trở nên rõ ràng.

Để điều hành Fed hiệu quả, Warsh phải giành được sự tin tưởng của ít nhất ba nhóm. Một là các quan chức Fed – những người ông cần thuyết phục bỏ phiếu nếu muốn điều chỉnh lãi suất. Hai là các thị trường tài chính – vốn có thể làm chệch hướng nỗ lực giảm lãi nếu cho rằng ông có động cơ chính trị. Thứ ba là Tổng thống Trump – cựu doanh nhân bất động sản biết rất rõ việc giảm hay tăng lãi suất có thể tạo ra tác động thế nào với bên đi vay, dù là doanh nghiệp, hộ gia đình hay chính phủ.

“Ông ấy như đang đi trên dây. Nếu bị coi là quá mềm mỏng với chính quyền, ông ấy sẽ đánh mất sự ủng hộ của các quan chức Fed và khó tạo ra sự đồng thuận”, Raghuram Rajan – nhà kinh tế học tại Đại học Chicago, cựu Thống đốc Ngân hàng Trung ương Ấn Độ cho biết.

Tuy nhiên, nếu làm phật lòng Nhà Trắng, Warsh cũng có nguy cơ đưa Fed trở lại tầm ngắm của chính quyền. Trong nhiệm kỳ của ông Trump, Chủ tịch Fed Jerome Powell liên tiếp bị chỉ trích vì không hạ lãi suất nhanh như Tổng thống mong muốn. Ông còn đang bị Bộ Tư pháp Mỹ điều tra hình sự vì cuộc điều trần liên quan đến dự án cải tạo trụ sở Fed. Powell gọi cuộc điều tra này là “cái cớ” nhằm buộc ông hạ lãi suất.

Thậm chí, trước cả khi trở thành Chủ tịch Fed, Warsh cũng có thể đối mặt với một quá trình phê chuẩn đầy trắc trở tại Thượng viện. Hai thượng nghị sĩ Cộng hòa đã tuyên bố sẽ phản đối đề cử nếu cuộc điều tra hình sự với Powell chưa được giải quyết. Một trong hai người là Thom Tillis – thượng nghị sĩ bang North Carolina kiêm thành viên Ủy ban Ngân hàng thuộc Thượng viện.

Một thành viên khác của ủy ban – thượng nghị sĩ Dân chủ Mark Warner của bang Virginia cũng cho rằng “sẽ rất khó tin nếu Chủ tịch Fed do Tổng thống Trump lựa chọn có thể hành động độc lập”.

Ngày 30/1, ông Trump nói với các phóng viên rằng ông không muốn yêu cầu Warsh cam kết cắt giảm lãi suất, vì điều đó sẽ là “không phù hợp” dù “có thể vẫn được phép”. “Tôi muốn giữ mọi thứ thật trong sáng. Nhưng rõ ràng ông ấy muốn hạ lãi suất. Tôi đã theo dõi ông ấy một thời gian dài rồi”, ông Trump nói.

Tuy nhiên, chỉ một tháng trước, ông Trump còn tuyên bố trên mạng xã hội: “Bất kỳ ai không đồng ý với tôi sẽ không bao giờ trở thành Chủ tịch Fed”. Ông cũng nhiều lần nhấn mạnh sẽ chỉ chọn ứng viên muốn giảm lãi suất.

Sự khó lường vẫn chưa dừng ở đó. Dù hết nhiệm kỳ chủ tịch vào tháng 5, nhiệm kỳ thành viên Hội đồng Thống đốc của Powell vẫn kéo dài đến tháng 1/2018. Việc này đồng nghĩa ông vẫn được tham gia vào hội đồng thiết lập lãi suất. Điều đó sẽ đặt Warsh vào tình thế chưa từng có trong 80 năm qua: một cựu chủ tịch Fed có thể là đối trọng với người lãnh đạo mới.

Giới phân tích cho rằng việc thể hiện sự độc lập với Nhà Trắng nhiều khả năng sẽ là thách thức lớn nhất với Warsh. Alan Blinder – cựu Phó Chủ tịch Fed cho biết ẩn số quan trọng nhất là những cam kết của Warsh với ông Trump để đổi lấy việc được đề cử. Blinder lo ngại các cuộc trao đổi riêng giữa ông Trump và Warsh liên quan đến chính sách của Fed.

“Ai cũng biết ông Trump muốn một dạng cam kết trung thành nào đó. Tôi hy vọng Kevin Warsh không đưa ra cam kết như vậy”, Blinder nói.

Theo Blinder, Warsh có kinh nghiệm về thị trường và chính sách tiền tệ. Đây là những yếu tố giúp ông có sự chuẩn bị tốt cho vị trí này. Nhưng quan trọng hơn, Warsh là người có khả năng gây ảnh hưởng tới các quan chức Fed khác khi tranh luận chính sách.

“Ông ấy có kỹ năng cá nhân và khả năng ngoại giao, biết cách hòa hợp với mọi người. Ông ấy rất giỏi điều đó và dễ tạo thiện cảm”, Blinder nhận định.

Dù vậy, Fed không chỉ có một mình Chủ tịch. Có 19 quan chức tham gia hội đồng thiết lập lãi suất, trong đó 12 người có quyền bỏ phiếu. Những người này gồm 7 thành viên Hội đồng Thống đốc, Chủ tịch Fed New York và 4 trong 11 chủ tịch Fed khu vực khác theo cơ chế luân phiên.

Warsh sẽ phải đối mặt với một ủy ban đang có quan điểm chia rẽ và dường như chưa sẵn sàng giảm lãi suất nhiều như Tổng thống mong muốn. Đầu tuần này, 10 người bỏ phiếu giữ nguyên lãi suất và 2 ủng hộ giảm lãi. Theo biên bản cuộc họp chính sách tháng trước, 7 người thậm chí cảm thấy không cần thiết giảm lãi thêm năm nay, nhiều khả năng do lo ngại lạm phát.

Fed vận hành trên cơ sở đồng thuận. Vì thế, ý kiến của Chủ tịch vẫn có thể bị bác bỏ bởi đa số.

“Warsh sẽ phải thuyết phục các đồng nghiệp rằng việc giảm lãi suất là phù hợp trong năm nay. Nhưng sẽ rất khó nếu thị trường lao động không xuất hiện thêm dấu hiệu suy yếu hoặc áp lực lạm phát không giảm đáng kể vào cuối năm”, Matthew Luzzetti – kinh tế trưởng tại Deutsche Bank nhận định.

Warsh cũng thường xuyên chỉ trích bảng cân đối kế toán trị giá 6.600 tỷ USD của Fed, vốn phình to sau suy thoái 2008-2009 và đại dịch. Trong các giai đoạn này, Fed mua lại hàng nghìn tỷ USD trái phiếu chính phủ và chứng khoán bảo đảm bằng thế chấp nhằm hạ lãi suất dài hạn.

Ông cho rằng hoạt động mua trái phiếu quy mô lớn này đã cho phép Quốc hội chi tiêu mạnh tay mà không phải lo lãi vay tăng. Warsh cũng lập luận việc thu hẹp lượng tài sản nắm giữ sẽ làm giảm lượng tiền trong nền kinh tế, từ đó hạ áp lực lạm phát và cho phép Fed giảm sâu hơn lãi suất ngắn hạn.

Tuy nhiên, việc bán ra số trái phiếu này sẽ rất rủi ro. Các ngân hàng đã quen với lượng tiền mặt dồi dào trong hệ thống tài chính mà các biện pháp này mang lại.

Warsh cũng chỉ trích các mô hình kinh tế của Fed đã sai khi cho rằng tăng trưởng kinh tế cao có thể khiến lạm phát tăng tốc. “Thay vào đó, lạm phát gây ra bởi chính phủ chi tiêu quá mức và ngân hàng trung ương in tiền quá nhiều”, ông cho biết trong bài đăng trên Wall Street Journal năm ngoái.

Phản ứng của thị trường ngày 30/1 cho thấy nhà đầu tư đánh giá Warsh là lựa chọn ít rủi ro. “Ông ấy được các thị trường tài chính tôn trọng. Không có ai được bổ nhiệm vào vị trí này mà lại không giảm lãi suất trong ngắn hạn. Tuy nhiên, tôi tin rằng về dài hạn, ông ấy sẽ là một ứng viên đáng tin cậy”, David Bahnsen – Giám đốc đầu tư của The Bahnsen Group nhận định trên CNBC.

Thượng nghị sĩ Tillis cũng thừa nhận Warsh là “một ứng viên có năng lực”, nhưng nhấn mạnh “việc bảo vệ tính độc lập của Fed khỏi sự can thiệp chính trị hoặc đe dọa pháp lý là điều không thể thỏa hiệp”.

Hà Thu (theo AP, Reuters)