Thế ‘mắc kẹt’ của người dân phố cổ khi đổi xe điện

Hai tuần qua, câu chuyện đổi sang xe điện trở thành đề tài chính trong các bữa cơm nhà bà Ngân Hà, 60 tuổi, ở phố Hàng Bạc.

Theo dự thảo vùng phát thải thấp thí điểm tại 11 tuyến phố trung tâm Hoàn Kiếm, từ ngày 1/7 xe máy xăng bị cấm lưu thông theo giờ tại 11 tuyến phố vùng lõi. Xe ôm công nghệ chạy xăng bị cấm hoàn toàn. Phương tiện cá nhân chạy xăng cấm từ 18h đến 24h thứ 6 và từ 6h đến 24h hai ngày cuối tuần.

Vợ chồng bà Hà bám trụ phố cổ hơn 60 năm, nuôi ba thế hệ trong căn nhà chưa đầy 20 m2. Thu nhập gia đình khoảng 8 triệu đồng mỗi tháng từ nghề chạy xe ôm của người chồng và quán nước của bà. Bà dự định mua một chiếc xe điện cho chồng chở khách trong vùng phát thải thấp, nhưng gặp rào cản hạ tầng.

“Tiền mua xe có thể vay mượn, nhưng đau đầu nhất là chỗ sạc và chỗ gửi”, bà Hà nói.

Nhà chật, ngõ đi hơn một mét nên việc dắt xe vào hay kéo dây điện ra ngõ để sạc xe đều bất khả thi. Bà tính phương án sạc ngoài, nhưng các bãi giữ xe trong phố chưa có dịch vụ này, còn trạm sạc công cộng nằm quá xa. Bà Hà cũng e ngại lưới điện khu vực cũ, sạc nhiều xe cùng lúc dễ gây quá tải. “Nhỡ xảy ra hỏa hoạn giữa ngõ sâu thì không còn đường chạy”, bà nói. “Chúng tôi muốn bảo vệ môi trường, song hạ tầng hiện tại chưa sẵn sàng để người dân thay đổi”.

Bà Thùy Minh, 50 tuổi, chủ cửa hàng đồ thờ cúng trên phố Hàng Mắm, đang tìm phương án thích ứng. Kể từ sau đại dịch, doanh thu cửa hàng sụt giảm 70%. Bà lo ngại quy định cấm xe xăng sẽ là “giọt nước tràn ly” bởi khách thường tranh thủ cuối tuần chạy xe vào mua hàng và vận chuyển đồ nặng, cồng kềnh. Giao thông bất tiện, họ sẽ bỏ đi nơi khác.

Chủ cửa hàng dự tính chuyển sang bán hàng trực tuyến và mua xe điện giao hàng. “Nhưng vào thực tế mới thấy nhiều trắc trở”, bà Minh nói. Dòng xe giá rẻ khoảng 10 triệu đồng chỉ đi được quãng đường ngắn, sức chở yếu. Xe chất lượng tốt giá 30-40 triệu đồng lại quá tốn kém, “bằng tiền mua ba xe máy cũ”.

Tiếp đến là nỗi lo sạc điện. Căn nhà 20 m2 là nơi vừa ở vừa kinh doanh, không còn chỗ để xe. Phương án kéo dây điện dài 3 m ra vỉa hè hay sạc nhờ nhà người quen cách 2 km đều khó vì phiền hà và rủi ro khi mưa gió.

Hiện tại, gia đình bà dùng một chiếc xe điện để trung chuyển, chở các thành viên từ nhà đến nơi gửi 5 chiếc xe máy xăng là phương tiện chính đi làm, đi học. “Đây là giải pháp cực chẳng đã vì chúng tôi chưa có điểm sạc và gửi xe tập trung an toàn”, bà Minh nói.

Ông Phạm Văn Hòa, Tổ trưởng tổ dân phố Lý Thái Tổ 1, phường Hoàn Kiếm, cho biết 200 hộ nằm trong ranh giới dự thảo đang đối mặt ba khó khăn.

Thứ nhất, lịch trình sinh hoạt, vận chuyển hàng hóa bị thay đổi. Thứ hai, hạ tầng bến bãi đang quá tải ngay cả với xe máy xăng, chưa kể xe điện. Báo cáo của Ban Đô thị HĐND Hà Nội ngày 6/5 chỉ ra phường Hoàn Kiếm đứng đầu vành đai 1 về lượng xe máy với 89.000 chiếc, tỷ lệ dùng xăng chiếm 94-97%. Xe điện dao động 1.000-3.500 chiếc. Việc tìm chỗ gửi xe xăng đã khó, bố trí thêm trạm sạc cho xe điện càng bế tắc.

Thứ ba, diện tích nhà ở của các hộ trong khu vực trung bình 10-20 m2, nằm sâu trong ngõ hẹp hoặc trên các tầng cao, lưới điện xuống cấp. Việc đồng loạt sạc qua đêm dễ dẫn đến quá tải. “Đổi xe điện không đơn giản dừng ở việc mua phương tiện mới, mấu chốt nằm ở chỗ đỗ, điểm sạc an toàn và bài toán sinh kế của người dân”, ông Hòa nói.

Khảo sát của VnExpress khu vực quanh phố cổ thiếu vắng các điểm sạc xe máy điện. Điểm gần nhất nằm tại trung tâm thương mại trên đường Bà Triệu, cách phố cổ hơn 2 km. Những lựa chọn khác như Liễu Giai, Phạm Ngọc Thạch hay Minh Khai đều có khoảng cách 3,5 km. Hệ thống trạm đổi pin dự kiến lắp đặt tại 11 tuyến phố thuộc vùng phát thải thấp chưa đi vào vận hành.

Về tác động quy hoạch, Kiến trúc sư Trần Huy Ánh, Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội, nhận định việc thay đổi phương tiện tại 11 tuyến phố ảnh hưởng rộng hơn nhiều con số 20.000 dân cư trú. Lưu lượng người di chuyển từ các hướng khác qua khu vực này khiến phạm vi tác động thực tế có thể tăng gấp 2-3 lần.

Ông Ánh đề xuất thiết lập “luồng xanh” ưu tiên cho xe vận chuyển nhu yếu phẩm. Đây là mạch sống thiết yếu của đô thị, số lượng phương tiện này không đủ lớn để gây hại nghiêm trọng đến chất lượng không khí nhưng lại quyết định sự ổn định đời sống cư dân.

Chuyên gia này cho rằng hạn chế xe máy xăng chỉ là mắt xích nhỏ trong tổng thể bài toán môi trường. “Để Hà Nội thực sự xanh, cần những hành động quyết liệt hơn như phân loại rác thải, giảm bụi xây dựng, tăng diện tích cây xanh, mặt nước và ưu tiên phát triển giao thông công cộng”, ông nói.

Trong lúc chờ hạ tầng đồng bộ, một số gia đình áp dụng các biện pháp tình thế. Gia đình ông Thế Toàn ở phố Nguyễn Hữu Huân vừa dọn diện tích nhỏ ở tầng một để chứa chiếc xe điện của con gái.

“Nhà nhiều đồ dễ cháy, chúng tôi chỉ sạc ban ngày dưới sự giám sát”, ông Toàn nói. Ba xe máy xăng còn lại vẫn dựng ở vỉa hè trước nhà. Tới giờ cấm, họ dắt ra ngoài vùng phát thải thấp để tiếp tục di chuyển.

Quỳnh Nga