Thứ trưởng Lê Xuân Định: Cần sớm hoàn thiện pháp lý để triển khai điện hạt nhân

Theo Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định, Việt Nam cần sớm hoàn thiện hành lang pháp lý, đào tạo nhân lực và phát triển công nghiệp hỗ trợ để triển khai chương trình điện hạt nhân.

Tại hội thảo về phát triển điện hạt nhân ngày 21/9 ở Khánh Hòa, Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định cho rằng năng lượng là nền tảng quan trọng để Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.

Trong bối cảnh này, điện hạt nhân được đánh giá là nguồn điện ổn định, hệ số công suất cao, phát thải carbon thấp và có thể hỗ trợ hệ thống khi tỷ trọng năng lượng tái tạo tăng lên. Cuối năm 2024, Quốc hội quyết nghị tiếp tục thực hiện chủ trương đầu tư điện hạt nhân Ninh Thuận, sau 8 năm tạm dừng.

Thứ trưởng Lê Xuân Định cho rằng điện hạt nhân là chương trình quốc gia liên ngành, dài hạn, vượt lên trên khuôn khổ một dự án năng lượng thông thường hay lựa chọn công nghệ. Chương trình này đòi hỏi yêu cầu cao về an toàn, an ninh, nhân lực, quản lý, hạ tầng và tài chính. Do đó, quá trình chuẩn bị phải làm thận trọng, minh bạch và tuân thủ các chuẩn mực quốc tế.

Theo ông, ưu tiên hàng đầu hiện nay là hoàn thiện khung pháp lý, quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật cho toàn bộ vòng đời nhà máy điện hạt nhân. Các quy định cần xác định rõ thẩm quyền, trách nhiệm của từng cơ quan. Đồng thời, đơn vị quản lý quốc gia về loại năng lượng này cũng cần có đủ chuyên môn, nguồn lực để thẩm định, cấp phép và giám sát dự án.

Cùng với đó, nguồn nhân lực điện hạt nhân phải được chuẩn bị, đào tạo sớm. Theo Thứ trưởng Lê Xuân Định, Việt Nam cần có chính sách thu hút đội ngũ chuyên gia trong nước, người Việt Nam ở nước ngoài và quốc tế, cũng như hình thành mạng lưới hỗ trợ kỹ thuật từ các viện nghiên cứu, trường đại học… có khả năng phân tích, kiểm chứng và tư vấn độc lập cho cơ quan quản lý.

Đồng thời, chương trình cần tạo điều kiện cho doanh nghiệp nội tham gia chuỗi cung ứng từ xây dựng, cơ khí đến dịch vụ kỹ thuật… để Việt Nam có thể từng bước hình thành hệ sinh thái công nghiệp hạt nhân quốc gia.

Theo Đề án đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực phục vụ phát triển điện hạt nhân đến năm 2035 được phê duyệt tháng 5/2025, mục tiêu đến năm 2030 Việt Nam cần đáp ứng nhu cầu 4.000 nhân sự phục vụ nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2, trong đó hơn 2.000 nhân sự trình độ đại học và sau đại học.

Ở khía cạnh này, đại diện Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng quốc gia Việt Nam (PVN) cho biết ác động lan tỏa của dự án điện hạt nhân có thể lớn hơn nhiều dự án năng lượng thông thường khi tạo thêm nhu cầu về xây dựng, vận tải, logistics, việc làm cho người dân địa phương.

“Lao động tại chỗ có lợi thế am hiểu địa bàn sẽ gắn bó lâu dài với dự án. Việc phát triển nguồn nhân lực địa phương cũng giúp dự án tạo giá trị thiết thực hơn cho người dân tại khu vực đặt nhà máy”, đại diện PVN nói.

Hồi tháng 2/2025, Chính phủ đã giao Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) làm chủ đầu tư dự án điện hạt nhân Ninh Thuận 1, còn nhà máy thứ 2 do Tập đoàn Công nghiệp Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN) đảm trách. Mỗi nhà máy có 2 tổ máy. Hai nhà máy này dự kiến được triển khai tại khu vực Ninh Thuận, nay thuộc tỉnh Khánh Hòa.

Phó bí thư Thường trực Tỉnh ủy Khánh Hòa Hồ Xuân Trường cho biết địa phương đã thành lập tổ công tác trực tiếp xử lý khó khăn về giải phóng mặt bằng, vận động người dân đồng thuận. Tính đến đầu tháng 8, công tác bồi thường, tái định cư với dự án nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 2 cơ bản hoàn thành, còn nhà máy Ninh Thuận 1 cần xác nhận nguồn gốc đất khoảng 783 trường hợp. Khánh Hòa đang tập trung xử lý những hồ sơ còn phức tạp và đẩy nhanh thi công các khu tái định cư của dự án.

Về chính sách, ông Trịnh Minh Hoàng, Phó chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa, đề xuất Trung ương xây dựng cơ chế tài chính, ngân sách phù hợp để địa phương có thêm nguồn lực tái đầu tư cho khu vực đặt nhà máy điện hạt nhân.

Theo ông, hệ thống hạ tầng dùng chung cần được đầu tư đồng bộ, nhất là giao thông, cảng biển, cấp nước, truyền tải điện, hạ tầng số và y tế. Trách nhiệm giữa Trung ương, địa phương và chủ đầu tư cũng phải được phân định rõ, để mỗi khoản đầu tư phục vụ dự án đồng thời tạo thêm năng lực phát triển lâu dài cho địa phương.

Khánh Hòa cũng đề nghị xây dựng chương trình quốc gia về chuỗi cung ứng, công nghiệp hỗ trợ và đào tạo nhân lực điện hạt nhân ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án. Tỉnh mong muốn từng bước trở thành địa bàn đào tạo, nghiên cứu và hỗ trợ kỹ thuật về năng lượng, năng lượng nguyên tử.

Ngoài ra, việc triển khai điện hạt nhân cần gắn với phát triển các nguồn năng lượng mới và thu hút đầu tư công nghệ cao. Cơ chế phân bổ nguồn lực nên ưu tiên hạ tầng xã hội, bảo vệ môi trường, y tế, giáo dục, đào tạo nghề, ứng phó sự cố và bảo đảm an sinh cho người dân vùng dự án.

Kết luận hội thảo, ông Ngô Đông Hải, Phó trưởng ban Tuyên giáo Trung ương cho rằng điện hạt nhân có vai trò quan trọng trong bảo đảm an ninh năng lượng, giữ ổn định hệ thống điện và thực hiện cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Theo ông, tiếp cận công nghệ hiện đại, học hỏi kinh nghiệm quốc tế và xây dựng văn hóa an toàn phải được đặt lên hàng đầu. Do đó, sự phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước, địa phương và các chủ đầu tư như EVN, PVN sẽ là nền tảng để các dự án được triển khai đúng tiến độ và đáp ứng yêu cầu an toàn.

Bùi Toàn – Phương Dung