Thuốc tiêu sợi huyết thế hệ mới cứu não bệnh nhân đột quỵ

Thuốc tiêu sợi huyết thế hệ mới lần đầu được sử dụng tại Việt Nam điều trị bệnh nhân đột quỵ sau 16 giờ, cứu vùng não còn khả năng phục hồi.

PGS.TS.BS Nguyễn Huy Thắng tại Hội nghị khoa học toàn quốc về đột quỵ và các bệnh thần kinh liên quan, ngày 1/11, chia sẻ thuốc được dùng cho bệnh nhân gần 80 tuổi, điều trị tại Bệnh viện Nhân dân 115. Bệnh nhân nhập viện trong tình trạng liệt hoàn toàn nửa người phải sau khoảng 15 giờ khởi phát triệu chứng. Kết quả chụp mạch máu não không phát hiện tắc động mạch lớn, khảo sát kỹ hơn cho thấy huyết khối nằm ở các nhánh nhỏ hơn.

Bệnh nhân đã qua thời gian tiêu sợi huyết thông thường, trong khi vị trí tắc mạch không phù hợp để lấy huyết khối bằng dụng cụ cơ học. Các bác sĩ tiếp tục chụp MRI đánh giá tưới máu não, phát hiện vùng não thiếu máu vẫn còn khả năng phục hồi, trong khi phần tổn thương không thể đảo ngược tương đối nhỏ. Sau cân nhắc lợi ích và nguy cơ, êkíp quyết định sử dụng Tenecteplase, thuốc tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch, khoảng 16 giờ sau khi bệnh nhân khởi phát đột quỵ.

Sau điều trị, bệnh nhân cải thiện rõ về tri giác, vận động và ngôn ngữ. Kết quả chụp kiểm tra cho thấy vùng não thiếu máu trước đó không còn được ghi nhận. Theo bác sĩ Thắng, điều trị giúp bảo tồn một phần mô não có nguy cơ tổn thương không hồi phục.

“Đây là trường hợp đầu tiên tại Việt Nam được áp dụng tiêu sợi huyết bằng Tenecteplase trong cửa sổ rất muộn, từ 4,5 đến 24 giờ sau khởi phát đột quỵ”, bác sĩ Thắng nói. Trước đây, thuốc tiêu sợi huyết thường được sử dụng trong 4,5 giờ đầu. Một số bệnh nhân được lựa chọn dựa trên hình ảnh chụp não có thể điều trị đến 9 giờ. Sau thời gian này, cơ hội tái thông mạch máu thường hạn chế hơn.

Trong khi đó, lấy huyết khối bằng dụng cụ cơ học chủ yếu áp dụng cho trường hợp tắc động mạch lớn. Với huyết khối nằm ở các nhánh mạch nhỏ và xa, thủ thuật có thể làm tăng nguy cơ tổn thương mạch máu, trong khi hiệu quả chưa được chứng minh rõ. Bệnh nhân trên vì vậy gần như không còn lựa chọn tái thông theo các phương pháp thông thường.

Theo bác sĩ Thắng, các nghiên cứu gần đây cho thấy một số bệnh nhân đột quỵ vẫn có thể hưởng lợi từ điều trị tiêu sợi huyết sau nhiều giờ khởi phát, nếu được lựa chọn phù hợp bằng hình ảnh học. Năm 2025, nghiên cứu HOPE của các nhà khoa học Trung Quốc ghi nhận lợi ích của phương pháp này trong cửa sổ đến 24 giờ. Nghiên cứu TRACE-3 cũng cho thấy thuốc này có lợi ích ở một số bệnh nhân tắc động mạch lớn được điều trị muộn.

Điểm quan trọng của phương pháp này là bác sĩ không chỉ căn cứ vào thời gian khởi phát mà còn đánh giá phần não đã tổn thương và phần mô vẫn có thể cứu được. Ở một số bệnh nhân, dù đã qua nhiều giờ, vùng não quanh lõi tổn thương vẫn chưa chết hoàn toàn và có thể được bảo tồn nếu dòng máu được khôi phục.

Bệnh viện Nhân dân 115 dự kiến nghiên cứu mở rộng phương pháp cho bệnh nhân tắc mạch máu não kích thước trung bình, có hình ảnh tưới máu phù hợp và đến viện trong cửa sổ muộn. Tuy nhiên, không phải tất cả bệnh nhân đến viện sau 4,5 giờ đều có thể sử dụng thuốc. Việc điều trị cần được bác sĩ đánh giá kỹ về hình ảnh não và nguy cơ xuất huyết.

Thực tế, phần lớn bệnh nhân đột quỵ trong khảo sát của Bệnh viện Nhân dân 115 đến viện muộn. Trong hơn 7.000 bệnh nhân được khảo sát, chỉ 12% được tái thông mạch máu trong 3,5 giờ đầu, còn 88% đến viện sau khoảng thời gian này, trung bình ở giờ thứ 16 kể từ khi khởi phát. Nhiều người vì vậy bỏ lỡ cơ hội sử dụng thuốc tiêu sợi huyết theo chỉ định thông thường.

Đột quỵ vẫn là tình trạng cấp cứu cần xử trí càng sớm càng tốt. Người có dấu hiệu méo miệng, yếu hoặc liệt tay chân, nói khó đột ngột cần được đưa đến bệnh viện ngay, không chờ triệu chứng tự cải thiện. Việc có thêm phương án điều trị ở cửa sổ muộn không đồng nghĩa người bệnh có thể trì hoãn cấp cứu.

Dịp này, PGS.TS.BS Nguyễn Huy Thắng được bầu làm Chủ tịch Hội Đột quỵ Việt Nam, thay cho người tiền nhiệm là GS.TS.BS Nguyễn Văn Thông.

Lê Phương