Tòa buộc con trai trả lại đất cho cha sau 35 năm được cho ‘ở nhờ’

Bắc NinhTòa xác định việc cấp sổ đỏ cho người con là không đúng đối tượng, trình tự; không thể hiện đúng mong muốn của người cha và có sai sót nên tuyên trả đất lại cho cha.

Ngày 16/9, sau 4 lần mở phiên tòa và nhiều lần tạm dừng để xác minh, TAND Khu vực 7, tỉnh Bắc Ninh tuyên án vụ tranh chấp 274 m2 đất giữa ông Hàn, 86 tuổi và con trai thứ ba, ông Hiến, 55 tuổi.

Mảnh đất thuộc thửa gần 600 m2 có nguồn gốc từ cha mẹ ông Hàn để lại. Năm 1991, sau khi ông Hiến cưới vợ, ông Hàn cho vợ chồng con ra ở riêng trên 274 m2, còn vợ chồng ông tiếp tục sử dụng phần 321 m2 còn lại.

Ông Hàn khẳng định khi đó chỉ cho con ở nhờ, không tặng cho đất. Tuy nhiên, đến tháng 10/2000, phần đất này được cấp sổ đỏ cho hộ gia đình ông Hiến.

Năm 2020, ông Hàn thông báo với các con sẽ chia đôi 274 m2 cho ông Hiến và người con cả. Ông Hiến đồng ý, nhưng đến năm 2024, khi người con cả muốn về quê sinh sống và đề nghị nhận phần đất của mình, ông Hiến không bàn giao.

Ông Hàn sau đó khởi kiện, yêu cầu lấy lại đất, cho rằng chưa từng tặng cho hay chuyển nhượng quyền sử dụng đất cho con và việc cấp sổ đỏ năm 2000 có nhiều sai sót.

Ba phiên tranh tụng trước đây xoay quanh nguồn gốc, quá trình sử dụng và việc kê khai, làm sổ đỏ. Ông Hiến nói chính cha đi làm thủ tục và nhận sổ nên không thể nói không biết. Ông đã thay cha đóng thuế cho cả hai thửa đất suốt những năm qua.

Phía nguyên đơn nói bị giả mạo chữ ký, nhấn mạnh “chưa từng cho hẳn, cho cả” mà chỉ cho tạm ra ở riêng. Ông Hàn không muốn căng thẳng với con, chỉ cần lấy lại đất rồi cũng để chia đều cho các con.

Con nghi ngờ cha “bị người khác xúi giục”

Tại phiên tòa hôm 16/9, ông Hiến trình bày anh cả đi biệt nhiều năm, từ xưa đến nay chỉ có mình luôn cận kề chăm sóc, ủng hộ và tổ chức cả lễ tái hôn cho cha. Ông trình một xấp phong bì dày, khẳng định mọi việc ma chay giỗ chạp đều đứng ra lo liệu, giữ lại từng phong bì để sau này thay cha “đáp lễ” họ hàng, làng xóm.

Ông cáo buộc anh cả không về nhà trong cả ngày mẹ kế mất và các ngày giỗ bà, nhưng nay về đòi chia đất là điều đáng xấu hổ.

Ông nói tình cảm cha con tốt và nghi ngờ cha do tuổi cao, thiếu minh mẫn đã bị người khác “xúi giục, chia rẽ”. Ông Hiến đề nghị tòa triệu tập cha tới tòa để hỏi cho rõ sự thật.

Ông Hoàng, em trai ông Hiến, đứng về phía cha phản đối quan điểm trên, cho hay người anh cả đi làm ăn xa ít về nhưng các dịp luôn gửi tiền góp lo ma chay, cúng giỗ. Chi phí do các anh chị em cùng góp hoặc xuất từ tài sản của bố mẹ, không phải một mình ông Hiến đứng ra lo liệu.

Người em khẳng định việc cha khởi kiện hoàn toàn xuất phát từ ý chí tự nguyện cá nhân. Dù đã cao tuổi nhưng cha vẫn rất minh mẫn, trực tiếp làm việc, đọc và ký các biên bản tố tụng tại tòa án mà không bị ai ép buộc hay thao túng.

Chủ tọa Ngô Xuân Hà khi này xác nhận là người trực tiếp thụ lý, hòa giải, làm việc với đôi bên, suốt quá trình giải quyết vụ kiện đã cùng thư ký tòa án trực tiếp làm việc rất nhiều lần với cụ Hàn.

Tòa ghi nhận cụ Hàn vẫn tự mình đọc được và chịu trách nhiệm với tất cả biên bản làm việc tại tòa. Với đề nghị của ông Hiến về việc triệu tập người cha đến tòa để làm rõ “có bị ai xúi giục hay không”, HĐXX cho biết đã gửi giấy triệu tập, song việc có mặt hay không là quyền của nguyên đơn.

“Cụ Hàn đã cử người đại diện đến tòa, cũng như ông, những phiên làm việc vừa qua cũng đã vắng mặt, luật tố tụng cho phép điều đó”, chủ tọa phân tích.

“Hãy tìm cách tối ưu hóa tình cảm, đừng chỉ tối ưu hóa tài sản”

Tại phiên tòa hôm qua, HĐXX kiên nhẫn dành thời gian khuyến khích đôi bên hòa giải. Trong phiên trước, phía người cha đã “lùi một bước”, không đòi lại toàn bộ mảnh đất 274 m2 mà chỉ cần lấy lại một nửa để chia cho con cả, nửa còn lại đồng ý cho đứng tên ông Hiến.

Hội thẩm nhân dân Lương Đức Năm – nguyên chánh án TAND huyện Yên Phong (cũ), nói hơn 40 năm xét xử những vụ án thế này, trăn trở của ông và HĐXX vượt lên trên khuôn khổ của một vụ tranh chấp đất đai thuần túy.

“Nỗi niềm lớn nhất của tòa không nằm ở việc phân định thắng thua về mặt lý lẽ hay giấy tờ mà chính là sự xót xa trước nguy cơ tan vỡ tình nghĩa ruột thịt giữa các thế hệ trong cùng một gia đình”, ông Năm nói. Lúc này, hai anh em ông Hiến đang ngồi ở hai băng ghế đối diện với vị trí nguyên đơn – bị đơn

Theo tòa, sau vụ này, “cái mất nhất của gia đình không phải tài sản mà là tình cảm cha con, ông cháu, anh em. Thửa đất vài trăm m2, dẫu nhiều tỷ đồng cũng không quý bằng tình cảm ruột thịt.

Hướng các đương sự lẫn đội ngũ luật sư cân nhắc con đường tình cảm, tòa nhấn mạnh vai trò của luật sư không chỉ nên giành quyền lợi đất đai vật chất, mà phải giúp thân chủ nhìn thấy cái giá phải trả quá đắt về mặt gia đạo.

“Hãy tìm cách tối ưu hóa tình cảm, đừng chỉ tối ưu hóa tài sản. Lùi một bước để hòa giải tuy có thể “thiệt một chút” về mặt pháp lý, nhưng lại giữ được thứ giá trị nhất mà bất kỳ bản án hay tiền bạc nào cũng không thể mua lại được”, nguyên thẩm phán Lương Đức Năm gợi mở.

Sau vài phút suy nghĩ, đôi bên đều cho rằng sự việc “không còn hy vọng” giải quyết bằng tình cảm nên sẽ tuân theo phán quyết pháp luật.

Vì sao có sổ đỏ vẫn phải trả đất?

Trong phán quyết cùng ngày, tòa xác định thửa đất có nguồn gốc từ cha mẹ ông Hàn để lại cho ông trực tiếp quản lý, sử dụng, không giao cho bị đơn Hiến hay bất kỳ ai khác.

Ông Hàn xây nhà ngói vào năm 1987 và quản lý đất đai liên tục qua các thời kỳ.

Sau khi bị đơn Hiến kết hôn năm 1991, ông Hàn chỉ cho vợ chồng mới cưới ở nhờ trên thửa đất này do hoàn cảnh khó khăn.

Mặc dù ông Hiến sau đó đầu tư dựng xưởng sản xuất gỗ năm 2017 và xây dựng nhà ba tầng năm 2020, nhưng HĐXX nhận định việc sử dụng đất hay làm nhà này chỉ dựa trên sự đồng ý, cho phép tạm thời của ông Hàn và không làm phát sinh quyền sử dụng đất hợp pháp của ông Hiến trên toàn bộ diện tích thửa đất.

Điểm mấu chốt thứ hai trong đánh giá của Tòa án là tính pháp lý của sổ đỏ năm 2000 cấp cho Hiến.

Theo đó, việc cấp sổ dựa trên hồ sơ kê khai đại trà thời điểm đó là không đúng đối tượng, không đúng nguồn gốc và không phản ánh đúng quá trình quản lý thực tế.

Bản thân việc kê khai đất không đương nhiên làm phát sinh quyền sử dụng đất nếu quá trình lập hồ sơ có vi phạm.

Tòa chỉ ra, hồ sơ cấp giấy năm 2000 có nhiều vi phạm: ông Hiến thừa nhận không trực tiếp làm đơn hay ký tên; chữ ký giáp ranh của các hộ liền kề không đúng chính chủ, và ông Hàn chưa bao giờ ký tên giao đất hay làm thủ tục chuyển nhượng quyền sử dụng đất cho ông Hiến.

Do đó, việc xác định hộ ông Hiến là chủ sử dụng đất đã xâm phạm trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của người cha – ông Hàn.

Tòa ghi nhận việc ông Hàn tự nguyện tặng cho người con cả một nửa diện tích đất được trả lại là phù hợp với quyền định đoạt hợp pháp của chủ sở hữu và không trái với các quy định pháp luật hay đạo đức xã hội.

HĐXX do đó chấp nhận yêu cầu khởi kiện của ông Hàn, tuyên hủy sổ đỏ đã cấp cho hộ gia đình ông Hiến năm 2000 với thửa đất 274 m2.

Tòa buộc gia đình ông Hiến phải trả lại 1/2 diện tích thửa đất cho cha.

Để bảo đảm quyền lợi chính đáng cho các bên, tòa giao 1/2 diện tích thửa đất còn lại (nơi có ngôi nhà ba tầng) cho gia đình ông Hiến tiếp tục quản lý, sử dụng.

Các bên có quyền kháng cáo bản án sơ thẩm trong thời hạn 15 ngày.

*Tên các đương sự đã thay đổi

Thanh Lam