Tòa Tối cao chặn sắc lệnh xóa luật ‘sinh ở Mỹ là công dân Mỹ’

Tòa án Tối cao Mỹ chặn sắc lệnh xóa bỏ quyền công dân của người sinh tại nước này mà ông Trump ban hành khi nhậm chức nhiệm kỳ hai.

Tòa án Tối cao Mỹ hôm nay đưa ra phán quyết với tỷ lệ 6 phiếu thuận và 3 phiếu chống, trong đó giữ nguyên quy định gần như mọi người sinh ra trên lãnh thổ Mỹ đều có quyền mang quốc tịch Mỹ.

Tổng thống Donald Trump ngày 20/1/2025 ký sắc lệnh hành pháp rằng chính quyền liên bang sẽ không cấp hộ chiếu, giấy chứng nhận quốc tịch hoặc các giấy tờ khác cho trẻ em có mẹ đang ở Mỹ bất hợp pháp hoặc tạm thời, và có cha không phải là công dân Mỹ hoặc thường trú nhân.

Các tòa án cấp dưới đã chặn động thái này, cho rằng gần như mọi người sinh ra trên lãnh thổ Mỹ đều là công dân Mỹ theo Điều khoản Quốc tịch của Tu chính án thứ 14. Đa số thẩm phán Tòa án Tối cao đồng tình với quan điểm này.

“Trẻ em chào đời tại Mỹ có cha mẹ hiện diện bất hợp pháp hoặc tạm thời tại đất nước vẫn ‘thuộc thẩm quyền tài phán’ của Mỹ và là công dân ngay từ khi sinh ra theo Điều khoản Quốc tịch của Tu chính án thứ 14”, Chánh án Tối cao John Roberts nêu trong phán quyết.

Trong động thái chưa từng có tiền lệ đối với một Tổng thống Mỹ đương nhiệm, ông Trump hồi tháng 4 trực tiếp tham dự phiên tranh tụng tại Tòa án Tối cao về vấn đề quốc tịch theo nơi sinh. Ông lắng nghe phần trình bày của Tổng biện lý John Sauer, người đại diện cho chính phủ, nhưng không dự phần tranh luận của luật sư Cecillia Wang, người bảo vệ nguyên tắc quốc tịch theo nơi sinh.

Ông Sauer lập luận duy trì quyền có quốc tịch theo nơi sinh không giới hạn đã khuyến khích nhập cư bất hợp pháp và hiện tượng tới Mỹ sinh con để lấy quốc tịch cho con.

Tu chính án thứ 14 mà quốc hội Mỹ phê chuẩn năm 1868 nêu rõ “tất cả người sinh ra hoặc nhập tịch vào Mỹ, chịu sự quản lý của Mỹ, đều là công dân Mỹ và bang nơi họ cư trú”. Chính sách này nhằm đảm bảo con cái của những nô lệ được đưa tới Mỹ trái ý muốn đều được công nhận là công dân Mỹ.

Quyền này đã được áp dụng cho mọi trẻ em sinh ra tại Mỹ kể từ đó, bất kể bố mẹ đứa trẻ là người nhập cư bất hợp pháp hay đến Mỹ bằng thị thực du lịch hoặc du học sinh.

Tuy nhiên, ông Trump và đồng minh nhiều năm qua luôn coi đây là “quy định lố bịch”, thúc đẩy nhiều người đến Mỹ bất hợp pháp hoặc “du lịch sinh con”. Họ nhấn mạnh quyền này đang bị lạm dụng và cần siết chặt các điều kiện trở thành công dân Mỹ.

Chính quyền Trump lập luận rằng Tu chính án thứ 14 nhằm giải quyết quyền công dân cho những nô lệ được giải phóng, không áp dụng đối với con của người nhập cư không giấy tờ hoặc người đến Mỹ ngắn hạn.

Sắc lệnh của ông Trump dựa trên quan điểm những người ở Mỹ bất hợp pháp hoặc đang lưu trú bằng thị thực không thuộc phạm vi “thẩm quyền tài phán” của Mỹ, vì vậy con của họ không được tự động có quốc tịch.

Tuy nhiên, Tòa án Tối cao Mỹ từng bác bỏ cách diễn giải này trong phán quyết mang tính bước ngoặt năm 1898 liên quan Wong Kim Ark, người sinh tại San Francisco năm 1873 trong gia đình nhập cư từ Trung Quốc.

Sau chuyến trở về Trung Quốc, Wong Kim Ark bị từ chối nhập cảnh trở lại Mỹ vào năm 1895 theo Đạo luật Loại trừ người Trung Quốc. Tuy nhiên, Tòa án Tối cao khi đó kết luận ông là công dân Mỹ do được sinh ra trên lãnh thổ Mỹ.

Huyền Lê (Theo AFP)