Tokyo dùng AI và ‘siêu trợ cấp’ chặn đà giảm sinh

Nhật BảnChính quyền Tokyo vực dậy tỷ lệ sinh sau một thập kỷ đóng băng bằng thuật toán AI ‘se duyên’ kết hợp các gói trợ cấp đông trứng, đẻ không đau.

Sau một thập kỷ suy giảm dân số liên tục, thủ đô Tokyo vừa đảo ngược xu hướng với số trẻ sơ sinh và số cặp kết hôn đồng loạt tăng trở lại, nhờ chiến lược kết hợp công nghệ ghép đôi bằng trí tuệ nhân tạo (AI) cùng các gói hỗ trợ sinh nở quy mô lớn, Straits Times đưa.

Dữ liệu sơ bộ do Bộ Y tế Nhật Bản công bố ngày 28/8 cho thấy trong 6 tháng đầu năm 2026, Tokyo ghi nhận thêm gần 2.300 trẻ chào đời so với cùng kỳ năm 2025. Đà bứt phá từ thủ đô giúp kéo số trẻ sinh ra trên toàn quốc trong nửa đầu năm 2026 đạt 342.068 bé, tăng 2.788 bé so với cùng kỳ năm trước. Kết quả này đánh dấu lần tăng trưởng số sinh 6 tháng đầu năm đầu tiên của xứ sở hoa anh đào sau 11 năm.

Trước đó, năm 2025 ghi nhận mốc đảo chiều khi Tokyo đón hơn 85.000 trẻ mang quốc tịch Nhật Bản chào đời, tăng 857 bé (tương đương 1,02%) so với năm 2024.

Cùng năm, 79.481 đôi đăng ký kết hôn tại thành phố, tăng hơn 3.000 đôi và duy trì năm thứ hai liên tiếp đi lên. Do tập quán xã hội Nhật Bản ghi nhận tỷ lệ sinh ngoài giá thú ở mức thấp, số lượng đám cưới tăng bền vững bảo đảm trực tiếp cho nguồn sinh tương lai.

Thành công bước đầu xuất phát từ chiến lược bao phủ toàn bộ chu kỳ gia đình của chính quyền Đô thị Tokyo (TMG), dưới sự điều hành của Thống đốc Yuriko Koike. Bà Koike định vị Tokyo như một trung tâm thử nghiệm chính sách xã hội, sẵn sàng đi trước chính phủ trung ương nhằm tháo gỡ cùng lúc hai nút thắt: kết hôn muộn và gánh nặng chi phí con cái.

Ở khâu tạo dựng gia đình, tháng 9/2024, chính quyền ra mắt ứng dụng mai mối chính thức Tokyo Enmusubi. Nền tảng dùng thuật toán AI phân tích độ tương thích giữa người dùng, đồng thời siết chặt quy trình xác minh tình trạng độc thân qua giấy tờ pháp lý để ngăn chặn gian lận. Ứng dụng thu hút hơn 38.000 người tham gia và se duyên thành công cho ít nhất 300 cặp đôi kết hôn. Song song với không gian mạng, TMG tổ chức các ngày hội giao lưu trực tiếp, tiêu biểu như sự kiện hẹn hò “hachi-musubi” vào ngày 8/8.

Nhằm giải phóng áp lực sinh con cho phụ nữ bận rộn với sự nghiệp, Tokyo can thiệp sâu bằng các giải pháp y tế và phúc lợi tài chính. Từ tháng 10/2023, thành quyền cấp tới 200.000 yên cho phụ nữ 18-39 tuổi thực hiện thủ thuật trữ đông trứng (kỹ thuật bảo quản lạnh noãn chưa thụ tinh ở nhiệt độ âm sâu để sử dụng khi muốn có con lúc lớn tuổi), kèm 20.000 yên mỗi năm duy trì trong 5 năm tiếp theo. Từ tháng 10/2025, thành phố trợ cấp thêm tới 100.000 yên cho các ca sinh con không đau (phương pháp gây tê tủy sống hoặc ngoài màng cứng nhằm triệt tiêu cơn đau chuyển dạ) để giảm bớt chi phí y tế phát sinh ngoài bảo hiểm.

Bên cạnh chi phí sinh nở, ngân sách Tokyo bao trọn gói an sinh lâu dài: tặng danh mục quà nhu yếu phẩm cho gia đình có trẻ mới sinh, miễn phí nhà trẻ, đài thọ bữa trưa học đường và miễn toàn bộ học phí cấp ba, bổ sung cho chương trình phổ cập giáo dục bắt buộc của nhà nước.

Mô hình can thiệp của bà Koike gây chú ý lớn với các nhà làm chính sách quốc tế. Tháng 7 vừa qua, Bộ trưởng Phát triển Xã hội và Gia đình Singapore Masagos Zulkifli đến Tokyo khảo sát trực tiếp kinh nghiệm điều hành đô thị mật độ cao. Dù Tokyo tập trung gần 10 triệu cư dân trong 23 quận trung tâm với mật độ dày đặc hơn Singapore, địa phương này từng giữ tỷ suất sinh chạm đáy 0,96 – mức thấp kỷ lục tại Nhật Bản.

Bà Koike nhận định chính quyền địa phương không thể áp đặt lựa chọn cá nhân của công dân, mà phải xây dựng môi trường an sinh vững chắc để người dân yên tâm lập gia đình. Dẫu vậy, nữ Thống đốc lưu ý rằng các khoản chi tiền mặt chỉ đóng vai trò kích hoạt ban đầu, Nhật Bản cần tiếp tục xóa bỏ các rào cản văn hóa và định kiến giới khắt khe mới có thể giải quyết dứt điểm cuộc khủng hoảng già hóa dân số.

Bình Minh (Theo The Straits Times)