Tranh cãi đề xuất cấm trẻ dưới 16 tuổi tương tác trên mạng xã hội

Nhiều phụ huynh, chuyên gia cho rằng đề xuất cấm người dưới 16 tuổi tương tác trên mạng xã hội có lợi cho trẻ em nhưng khó triển khai trên thực tế.

Anh Trần Văn Đức, 41 tuổi, ở Hà Nội, có ba con 6, 12 và 14 tuổi. Mỗi dịp hè, điều khiến vợ chồng anh đau đầu nhất là kiểm soát thời gian các con dùng mạng xã hội. Trong khi bố mẹ đi làm, con gái lớn gần như cầm điện thoại cả ngày, quay video đăng TikTok, mải mê theo dõi lượt thích và bình luận.

“Tôi đã thử đủ cách, từ nhắc nhở đến tịch thu điện thoại nhưng việc đó chỉ khiến con ở tuổi dậy thì phản ứng dữ dội hơn”, anh nói.

Biết dự thảo sửa đổi Nghị định 147 đề xuất không cho người dưới 16 tuổi đăng bài, chia sẻ, bình luận trên mạng xã hội, anh Đức ủng hộ. Theo anh, nếu chỉ được xem mà không thể tương tác, con sẽ dần mất hứng thú. “Bố mẹ nói con không nghe, nhưng có lệnh cấm, con cũng sẽ biết sợ hơn”, ông bố 3 con nói.

Nhưng chị Thu Huyền, 45 tuổi, ở TP HCM, cho rằng đề xuất này “nửa vời”. “Con gái tôi 13 tuổi không bao giờ đăng bài hay bình luận nhưng có thể ôm điện thoại hàng giờ để lướt mạng xã hội bằng tài khoản của bố hoặc mẹ”, chị nêu ý kiến.

Người mẹ này đề xuất cơ quan quản lý ban hành một lệnh cấm triệt để mới hy vọng bảo vệ được trẻ em khỏi những tác động xấu từ môi trường mạng.

Nhiều quốc gia đang áp dụng chính sách tương tự đề nghị của chị Huyền. Từ tháng 11/2024, Australia cấm người dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội trên phạm vi toàn quốc; Pháp cấm trẻ dưới 15 tuổi, trong khi Áo, Đan Mạch, Đức, Hy Lạp, Canada, Malaysia và nhiều nước khác đang đề xuất hoặc xem xét các quy định tương tự.

Một số quốc gia khác, trong đó có Trung Quốc chọn giới hạn thời gian và tính năng theo độ tuổi thay vì cấm hoàn toàn.

Khảo sát của VnExpress với hơn 2.300 độc giả cho thấy 55% ủng hộ đề xuất, 24% cho rằng nên cho phép trẻ tương tác nhưng giới hạn một số tính năng, còn 16% có ý kiến khác.

Anh Trần Quang Vinh, cựu kỹ sư Meta và Google, có ý kiến tương tự chị Thu Huyền. Anh cho rằng rủi ro lớn nhất nằm ở những nội dung mà trẻ tiếp cận trên mạng xã hội. Theo chuyên gia, thuật toán của các nền tảng liên tục đề xuất những nội dung gây tò mò, kích thích cảm xúc để giữ chân người dùng, khiến trẻ dễ xem liên tục, tiếp xúc với nội dung ngoài mong muốn, từ đó tăng nguy cơ nghiện và ảnh hưởng đến khả năng tập trung cũng như sự phát triển nhận thức.

“Nếu thực sự muốn bảo vệ trẻ, cần nhìn vào việc các em xem gì trên mạng xã hội, chứ không chỉ đăng gì”, anh nói.

Việt Nam có hơn 72 triệu người sử dụng mạng xã hội. Trong đó, khoảng 7% ở độ tuổi 13-17. Khảo sát của UNICEF năm 2022 cho thấy 82% trẻ 12-13 tuổi và 93% trẻ 14-15 tuổi sử dụng Internet hàng ngày. Theo Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội (cũ), trẻ em Việt Nam dành trung bình 5-7 tiếng mỗi ngày cho mạng xã hội.

Nhiều nghiên cứu quốc tế cảnh báo việc sử dụng mạng xã hội quá mức có thể ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần. Báo cáo của Tổng Y sĩ Mỹ năm 2023 cho thấy thanh thiếu niên dùng mạng xã hội trên 3 tiếng mỗi ngày có nguy cơ xuất hiện các triệu chứng trầm cảm và lo âu cao gấp đôi. Ngoài thời lượng, trẻ còn đối mặt với nguy cơ bắt nạt trực tuyến, tiếp xúc nội dung độc hại và các hành vi xâm hại trên môi trường số.

Ở chiều ngược lại, một số nghiên cứu ghi nhận mạng xã hội cũng mang lại lợi ích như giúp trẻ duy trì tình bạn, kết nối người thân và tạo cảm giác gắn kết, đặc biệt với những em ít có điều kiện giao tiếp trực tiếp.

Tiến sĩ, bác sĩ Trần Thị Hồng Thu, nguyên Phó giám đốc Bệnh viện Tâm thần ban ngày Mai Hương (Hà Nội) cho rằng nếu được thực thi hiệu quả, việc hạn chế trẻ đăng bài, bình luận hay chia sẻ công khai có thể giúp giảm hành vi bốc đồng, hạn chế lộ thông tin cá nhân, áp lực chạy theo lượt thích và ngăn nội dung độc hại do trẻ tạo ra lan truyền. Quy định này cũng tạo thêm thời gian để cha mẹ đồng hành trước khi con tham gia đầy đủ vào môi trường số.

Tuy nhiên, bà Thu cho rằng “cấm tương tác” không có nghĩa trẻ đã an toàn. Không thể quản lý một đứa trẻ 7 tuổi và một thiếu niên 15 tuổi theo cùng một cơ chế vì khả năng nhận thức, nhu cầu phát triển và mức độ tự chủ của các em rất khác nhau.

Các em vẫn có thể tiếp cận nội dung bạo lực, khiêu dâm, tự hại hoặc độc hại do thuật toán đề xuất. Lệnh cấm cũng có thể khiến trẻ khai sai tuổi, mượn tài khoản người lớn hoặc chuyển sang các nền tảng khó kiểm soát hơn.

Bên cạnh đó, cấm hoàn toàn tương tác có thể khiến trẻ mất đi những kết nối tích cực. Với những em bị cô lập hoặc bị bắt nạt, khả năng đặt câu hỏi, chia sẻ và tìm kiếm hỗ trợ trên mạng đôi khi là một kênh trợ giúp quan trọng.

Bà Nguyễn Thị Lệ Thủy, chuyên gia Trung tâm Phát triển kỹ năng và Hỗ trợ tâm lý học đường, đề nghị cân nhắc đề xuất cấm trẻ dưới 16 tuổi tương tác trên mạng xã hội vì có thể chưa phù hợp với tinh thần của Công ước Liên Hợp Quốc về Quyền trẻ em và Luật Trẻ em 2016.

“Cả Công ước và Luật trẻ em đều bảo đảm quyền được tiếp cận thông tin, bày tỏ ý kiến và tham gia đời sống xã hội. Trong bối cảnh giao tiếp trực tuyến đã trở thành một phần của học tập và sinh hoạt, việc hạn chế hoàn toàn quyền tương tác sẽ khó khả thi”, bà nói.

Thay vì ngăn cấm, điều quan trọng là giúp các em sử dụng công nghệ an toàn thông qua giáo dục năng lực số, kỹ năng nhận diện rủi ro và ứng phó với bắt nạt trực tuyến.

Bùi Nguyên Gia Bảo, 13 tuổi, học sinh lớp 6 ở Hà Nội, đều đặn đăng bài trên tài khoản Facebook. Là diễn viên nhí có thành tích học tập nổi bật, cậu bé muốn dùng mạng xã hội kết nối người hâm mộ và lan tỏa tinh thần học tập. ”Mọi khâu đều được mẹ con duyệt trước khi bấm nút”, Bảo nói.

Gia Bảo là liên đội trưởng, lại sinh hoạt tại Trường Cán bộ Đội Thiếu niên Lê Duẩn, nên có nhiều mối quan hệ bố mẹ không thể biết hết. Khi có thông tin trên mạng xã hội, bố mẹ hỏi lại con hoặc để cậu bé tự xử lý.

Gia Bảo cho rằng mạng xã hội ngày nay giống như thế giới thứ hai, giúp trẻ học tập và kết nối hiệu quả. Nếu bị hạn chế tương tác sẽ dễ dẫn đến những hành động “xé rào” như khai gian tuổi hoặc dùng tài khoản ảo, khiến cha mẹ và nhà trường càng khó kiểm soát hơn. ”Đề xuất đó cũng cản trở quyền tiếp cận thông tin, bày tỏ quan điểm và hạn chế sự sáng tạo của chúng em”, Gia Bảo nói.

Cậu bé đề xuất có thêm các buổi học, chương trình sinh động để trẻ vừa học, vừa chơi, vừa biết cách tự bảo vệ mình trên mạng, thay vì chỉ quản lý chặt chẽ bằng sự cấm đoán.

Phạm Nga