Trung Quốc phát triển xe điện thần tốc nhờ công nghệ đổi pin

Từng hai thập kỷ chạy xe dầu, ông Wang giờ tiết kiệm hàng chục nghìn nhân dân tệ mỗi tháng nhờ chuyển sang chiếc xe tải điện áp dụng công nghệ đổi pin.

Tại đảo Hải Nam (Trung Quốc), ông Wang Bing (53 tuổi) hàng ngày chở khoảng 5 tấn hàng hóa qua lại giữa hai thành phố Hải Khẩu và Đông Phương. Mỗi chuyến đi hai chiều dài khoảng 500 km, nhưng việc sạc xe không phải mối bận tâm của tài xế này.

“Khi pin sắp cạn, tôi chỉ cần lái xe vào trạm để đổi”, ông Wang nói.

Trong 30 năm lái xe tải, ông Wang dùng xe chạy dầu diesel suốt hai thập kỷ đầu. Năm năm trước, ông chuyển sang xe điện cắm sạc theo chính sách của công ty và hiện tiếp tục đổi sang dòng dùng pin rời.

Tại Trung Quốc, công nghệ đổi pin được hãng Nio thương mại hóa từ gần một thập kỷ trước. Công nghệ với xe hạng nặng chuyển biến chậm hơn. Đến năm 2023, “gã khổng lồ” sản xuất pin CATL ra mắt hệ thống đổi pin chuyên biệt cho xe tải, thông qua thương hiệu con Qiji Energy. Công nghệ này giúp giảm chi phí sở hữu xe ban đầu, cùng thời gian nạp năng lượng, góp phần hỗ trợ công cuộc chuyển đổi ôtô tải điện thần tốc.

Nửa đầu năm nay, lượng xe tải điện bán ra tại Trung Quốc đã tăng gần 80% so với cùng kỳ năm ngoái, theo dữ liệu từ BloombergNEF. Theo The Guardian, một phần ba xe bán ra là loại đổi pin.

Phân tích về lợi thế trong chi phí ban đầu, ông Mao Shiyue, nhà nghiên cứu tại Hội đồng Quốc tế về Giao thông Sạch (ICCT), cho biết công nghệ đổi pin giúp người dùng giảm bớt số tiền trả trước để sở hữu xe.

Ông phân tích, chi phí ban đầu cao hơn là rào cản lớn trong chuyển đổi xe điện, trong đó pin chiếm tới 40% giá thành. Còn với mô hình đổi pin, khách hàng thường mua xe không, sau đó thuê pin từ nhà cung cấp dịch vụ. Cách thức này giúp xe tải điện dễ tiếp cận hơn nhiều về mặt tài chính.

Bên cạnh đó, thời gian đổi pin được ví như “đổ dầu”. Ví dụ, với tài xế Wang, toàn quá trình thay pin chỉ mất 5 phút, thay vì 1,5 giờ như xe tải điện cắm sạc.

Công nghệ này cũng giúp giảm áp lực lên lưới điện nhờ khả năng linh hoạt thời gian sạc của các trạm đổi pin. “Vào giờ cao điểm, các trạm sạc này có thể hoạt động như hệ thống lưu trữ năng lượng, cung cấp điện ngược trở lại lên lưới”, chuyên gia từ ICCT cho biết.

Còn với người lái xe như ông Wang Bing, chi phí năng lượng trên mỗi km giảm đáng kể. Trung bình mỗi km ông tốn khoảng 1,1 nhân dân tệ, trong khi nếu chạy dầu, anh phải chi gần gấp đôi. “Xe tải điện của tôi hiện tiết kiệm hơn 20.000 nhân dân tệ mỗi tháng”, ông cho biết.

Năm nay, CATL dự kiến đưa 900 trạm đổi pin vào hoạt động trên khắp Trung Quốc, gấp ba lần so với năm ngoái, và tiến tới đạt 2.000 trạm vào cuối năm 2027. Họ cũng đang thử nghiệm công nghệ hỗ trợ đổi pin tự động, giúp tài xế không cần rời xe. Đơn cử, tại trạm Qiji Energy ở Tô Châu, khi xe tải tiến vào khu vực quy định, camera tự động nhận diện loại pin qua biển số, sau đó hệ thống sẽ tự tiến hành tháo lắp.

Dù vậy, hạn chế của mô hình đổi pin là các tài xế thường phải gắn bó với một nhà cung cấp dịch vụ nhất định, vốn chỉ hỗ trợ loại pin tương thích với dòng xe tải điện họ dùng. Các pin có thông số kỹ thuật khác nhau, với vị trí thay pin khác nhau.

Bà Xue Lulu, chuyên viên cấp cao tại Viện Tài nguyên Thế giới (WRI), cho biết tài xế không thể ghé vào bất kỳ trạm đổi pin nào để nạp năng lượng cho xe, từ đó ảnh hưởng tới phạm vi quãng đường di chuyển.

Ngoài ra, bà Xue cũng lưu ý rằng đổi pin không đồng nghĩa với việc tài xế tiết kiệm được thời gian. Trong quá trình nghiên cứu thực địa tại Trung Quốc, bà nhận thấy tâm lý chung của các tài xế là tránh dùng dịch vụ vào khung giờ cao điểm. Do đó, một số tài xế thường đợi bên ngoài trạm 1-2 giờ, nhằm tiết kiệm chi phí. “Chi phí là yếu tố rất nhạy cảm với các công ty logistics”, bà nói.

Cùng quan điểm, chuyên gia từ ICCT cho biết, người lái xe trên tuyến đường quá dài hoặc không cố định còn gặp nhiều thách thức với mô hình đổi pin. Ở giai đoạn hiện tại, người dùng phù hợp nhất có lẽ là các tài xế giống như ông Wang, làm việc trên các tuyến đường cố định.

Ông Mao Shiyue cho biết nhóm ứng dụng công nghệ đổi pin thành công nhất sẽ gồm đội ngũ lái xe vận chuyển hàng hóa tại các cảng, nhà máy, hoặc di chuyển trong nội thành, giữa hai thành phố.

Bảo Bảo (theo The Guardian, Japan Times)