Tục kiêng cắt tóc, gội đầu dịp Tết Nguyên đán

Với nhiều gia đình châu Á, Tết Nguyên đán không chỉ là lễ hội mà còn là dịp thực hành các nghi lễ truyền thống nghiêm ngặt. Bà Karen Gray, một phụ nữ Singapore định cư tại London hơn 25 năm, cho biết những thói quen này đã ăn sâu vào tiềm thức của những người con xa xứ, nhất là trong mỗi dịp Tết Nguyên đán. Theo thuyết siêu hình học Trung Hoa, sự kết hợp giữa con giáp Ngọ và hành Hỏa dự báo một năm của những chuyển dịch mạnh mẽ và biến động, khiến việc tuân thủ các kiêng kỵ cổ xưa trở thành giải pháp tâm lý để cầu mong sự bình an, ổn định.

Tết Nguyên đán là thời điểm rũ bỏ điều cũ, đón nhận năng lượng tích cực về sức khỏe và sự giàu có. Theo phong tục truyền thống tại nhiều nước, việc dọn dẹp nhà cửa thường phải hoàn tất trước thời khắc giao thừa. Trong 15 ngày đầu năm, nhiều người kiêng không lau dọn hay quét nhà vì quan niệm hành động này sẽ “quét sạch” sự thịnh vượng khỏi cửa.

Việc chăm sóc diện mạo cũng có những nguyên tắc riêng. Trong tiếng Hán, từ “tóc” là từ đồng âm với “phát” (thịnh vượng). Cắt tóc trong những ngày đầu năm bị coi là tự cắt đứt vận may và tiền tài. Thậm chí, việc gội đầu vào ngày mùng 1 cũng hạn chế để tránh rửa trôi những phước lành đầu năm.

Trang phục màu đỏ cũng được ưu tiên để cầu may mắn và xua đuổi điềm xấu. Hai màu đen và trắng vốn gắn liền với tang tóc thường tránh dùng. Các điều kiêng kỵ khác bao gồm không đổ rác, không cho vay tiền và giữ tâm thế vui vẻ, tránh tranh cãi hay khóc lóc vào ngày đầu năm để một năm mới thuận hòa.

Trong văn hóa của người gốc Hoa tại Đông Nam Á, có những phong tục cầu may như lăn quả dứa vào nhà mới để mời gọi tài lộc. Thói quen ăn chay vào ngày rằm và mùng một Âm lịch cũng được duy trì như một nét đẹp trong văn hóa Phật giáo.

Những câu chuyện truyền thuyết cũng đan xen vào đời sống hằng ngày. Trẻ em thường được nhắc nhở không chỉ tay vào Mặt Trăng, không đặt thực phẩm dưới sàn nhà. Ngoài lý do vệ sinh, đó còn là sự tôn kính với thức ăn và phước lành. Trong quan niệm dân gian, Thổ Công luôn dõi theo mọi hoạt động trong gia đình.

Theo các chuyên gia văn hóa, những phong tục truyền thống đang hồi sinh thông qua trào lưu “Chinamaxxing” trên mạng xã hội. Thuật ngữ của Gen Z, kết hợp giữa “China” và hậu tố “maxxing” (tối đa hóa), ám chỉ việc thực hành lối sống truyền thống Á Đông trong đời sống hiện đại. Từ việc uống nước ấm, sử dụng thảo dược đương quy, kỷ tử đến việc mang theo dầu gió bên mình, thế hệ trẻ đang biến thói quen của thế hệ ông bà thành một phong cách sống có bản sắc. Ngay cả trong ẩm thực, tính cân bằng âm – dương với thực phẩm hàn – nhiệt vẫn được đề cao, cho thấy sự tiếp nối văn hóa qua các thế hệ.

Dù có nguồn gốc từ nhiều vùng miền như Phúc Kiến, Đài Loan hay Hong Kong, điểm chung của cộng đồng di cư là khát vọng giữ gìn nguồn cội giữa xã hội phương Tây. Việc duy trì các phong tục, từ chuyện ăn uống đến tục kiêng cắt tóc ngày đầu năm, không chỉ là niềm tin vào vận may mà còn là cách khẳng định bản sắc tổ tiên trong thế giới đa văn hóa.

Mai Phương (Theo The Independent)