Ukraine chật vật giữa thế thiếu tiền, cạn đạn

Khi Nga gia tăng tập kích, Ukraine vừa thiếu tên lửa đánh chặn vừa đối mặt lỗ hổng ngân sách 27 tỷ USD, trong lúc các đồng minh ngày càng khó đáp ứng nhu cầu hỗ trợ.

Triển vọng về chiến sự của Ukraine đã trở nên u ám rõ rệt trong những tuần gần đây. Ukraine đang đối mặt với nhiều áp lực bủa vây, từ các đòn không kích của Nga, tình trạng khan hiếm tên lửa đánh chặn, khoản thâm hụt ngân sách 27 tỷ USD ngoài dự kiến cùng những vấn đề chính trị nội bộ.

Tổng thống Ukraine cho hay Nga hiện sản xuất tới 140 tên lửa đạn đạo mỗi tháng. Từ cuối tháng 8, Kiev liên tục hứng chịu các đợt tập kích tên lửa và UAV, trong khi phòng không ngày càng khó đối phó với kho vũ khí khổng lồ của Nga.

Để đối phó với mối đe dọa này, ông Zelensky khẳng định Ukraine cần lượng đạn đánh chặn gấp đôi. Ông đang đề nghị rút hàng trăm quả đạn từ kho dự trữ của Mỹ và châu Âu cho “những tháng mùa đông khắc nghiệt sắp tới”.

“Các đồng minh châu Âu đã hỗ trợ rất nhiều và chúng tôi trân trọng điều đó. Dù vậy, họ vẫn cần chia sẻ số tên lửa này để cứu giúp người dân Ukraine”, ông nói.

Các nước châu Âu đã liên tục viện trợ hệ thống phòng không cho Ukraine trong suốt cuộc chiến. Tuy nhiên, họ hiện ngần ngại rút thêm từ kho dự trữ của mình do lo ngại cho năng lực phòng thủ đất nước trong bối cảnh thiếu hụt toàn cầu.

Yêu cầu viện trợ tên lửa đánh chặn của ông Zelensky được đưa ra giữa lúc cuộc khủng hoảng ngân sách của Ukraine đang khiến nhiều đồng minh châu Âu bối rối. Các lãnh đạo châu Âu tưởng rằng họ đã giải quyết được cơ bản nhu cầu tài chính của Kiev cho năm nay và năm tới bằng gói vay trị giá hơn 100 tỷ USD.

Thời điểm này đặc biệt khó khăn với Liên minh châu Âu (EU), khi các thành viên đang đối mặt những cuộc đàm phán căng thẳng về ngân sách dài hạn trong bối cảnh các đảng cực hữu hoài nghi về viện trợ cho Ukraine đang tăng ảnh hưởng.

Đảng Sự lựa chọn vì nước Đức (AfD), vừa dẫn đầu trong cuộc bầu cử bang quan trọng tháng này, cùng với đảng Tập hợp Quốc gia của Pháp đều phản đối việc cấp thêm tiền cho Ukraine.

Phát biểu trước quốc hội đầu tháng 9, Thủ tướng Ukraine Serhii Koretskyi cho biết nước này đang đối mặt với khoản thâm hụt 27 tỷ USD trong ngân sách quốc phòng năm 2026. Dù cho biết chính phủ Ukraine đã trích 1,5 tỷ USD từ nguồn vốn trong nước để chuyển sang quốc phòng, ông Koretskyi vẫn kêu gọi các đối tác phương Tây hỗ trợ.

Lời đề nghị được đưa ra ngay khi một số lãnh đạo châu Âu đang có mặt ở Kiev để dự Quốc khánh Ukraine hồi tháng 8. Một nhà ngoại giao châu Âu cấp cao nói với Washington Post rằng cách Ukraine công bố thông tin khiến các nước châu Âu cảm thấy “như vừa hứng một quả bom”.

“Ukraine cần nghiêm túc thực hiện các biện pháp thắt lưng buộc bụng và chấn chỉnh hoạt động của quốc hội. Không còn thời gian cho những đấu đá nội bộ. Họ phải đáp ứng các yêu cầu để nhận những khoản hỗ trợ tiếp theo từ EU và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF)”, nhà ngoại giao này nói.

Hai nhà ngoại giao nói với Washington Post rằng các nhà hoạch định chính sách châu Âu dự đoán ngân sách Ukraine sẽ chênh so với kế hoạch, nhưng không ngờ mức thâm hụt lên tới 27 tỷ USD.

“Nhiều quốc gia thành viên khá bất ngờ về thời điểm cũng như quy mô của khoản thâm hụt”, một nhà ngoại giao tiết lộ.

Số tiền này cho thấy châu Âu đang gặp khó khăn trong việc đảm bảo nguồn tài chính cho Ukraine chống lại Nga.

Các lãnh đạo châu Âu từng xem xung đột Ukraine là “vấn đề sinh tồn” đối với an ninh quốc gia của họ. Tuy nhiên, họ giờ phải cân bằng giữa nhu cầu của chính phủ Ukraine với các áp lực chính trị trong nước, gồm cả sự bất bình của công chúng trước chi phí sinh hoạt leo thang vì tác động từ các cuộc chiến ở Ukraine và Trung Đông.

Nhiều người thậm chí cho rằng Kiev đang yêu cầu quá nhiều. Một số quan chức châu Âu nghi ngờ Kiev có thể đã đưa ra con số cao hơn thực tế nhằm gây sức ép lên EU, theo một nhà ngoại giao châu Âu chia sẻ với Washington Post.

Hlib Vyshlinsky, chuyên gia Ukraine đứng đầu Trung tâm Chiến lược Kinh tế, cho biết tính đến cuối tháng 6, Kiev và các đối tác quốc tế vẫn đồng thuận rằng Ukraine chỉ phải đối mặt với lỗ hổng ngân sách lớn vào năm 2027, chứ không phải năm 2026.

“Đến cuối tháng 8, đột nhiên xuất hiện một khoản thâm hụt khổng lồ”, ông Vyshlinsky nói.

Ông cho rằng tình trạng hỗn loạn sau khi Tổng thống Zelensky bãi nhiệm bộ trưởng quốc phòng Mykhailo Fedorov là nguyên nhân, đồng thời nhận định việc viện trợ quân sự quốc tế giảm cũng khiến Kiev phải tăng chi tiêu để trang bị vũ khí.

Chuyên gia này cũng chỉ ra quyết định tăng lương cho binh sĩ vào mùa hè này, một khoản “ban đầu không có trong dự toán ngân sách”, góp phần làm gia tăng mức thâm hụt.

Theo dữ liệu của Viện Kiel, tổng viện trợ quân sự được phân bổ trong nửa đầu năm 2025 đạt khoảng 26,1 tỷ USD, nhưng nửa đầu năm 2026 con số này đã giảm xuống còn khoảng 19,6 tỷ USD.

Vyshlinsky cũng đổ lỗi cho các đối tác quốc tế, so sánh các cuộc đàm phán ngân sách như “phiên chợ, nơi mà người mua muốn trả càng ít càng tốt nhưng mặt hàng thì liên tục thay đổi”.

“Mọi người từng kỳ vọng khoản vay của EU sẽ trang trải toàn bộ nhu cầu của Ukraine. Nhưng thực tế không phải vậy. Họ chỉ muốn chi ít tiền nhất có thể”, ông nói.

Orysia Lutsevych, giám đốc Diễn đàn Ukraine thuộc viện nghiên cứu Chatham House ở London, cho rằng bức tranh toàn cảnh về tình hình ở Ukraine thậm chí phức tạp hơn nhiều so với khoản ngân sách còn thiếu mới được công bố.

“Nền kinh tế Ukraine vốn đã chịu sức ép rất lớn do xuất khẩu ngũ cốc sụt giảm và các cuộc tập kích của Nga nhằm vào kho hàng. Tất cả những yếu tố này khiến tình hình càng khó khăn hơn”, bà nói.

Hiện tại, giới chức EU và Ukraine đang thảo luận để xác định nguồn gốc và quy mô chính xác của khoản thâm hụt.

“Chúng tôi đang làm việc với Ukraine và IMF để làm rõ các nhu cầu cấp bách cùng chương trình cải cách, đồng thời huy động thêm sự hỗ trợ từ quốc tế”, Valdis Dombrovskis, ủy viên kinh tế EU, cho hay.

Thanh Tâm (Theo Washington Post, AFP, Reuters)