Vì sao WHO ban bố tình trạng khẩn cấp quốc tế về dịch Ebola?


Giới chức y tế tại Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC) và Uganda đang nỗ lực kiểm soát một đợt bùng phát dịch Ebola, với quy mô đến nay đã lên tới 246 ca nghi nhiễm và 88 trường hợp tử vong, theo The Guardian ngày 17/5. Dịch bệnh bắt đầu tại tỉnh Ituri, phía đông DRC, nhưng các ca bệnh hiện đã được phát hiện ở những khu vực khác trong nước và tại quốc gia láng giềng Uganda.

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) hôm qua tuyên bố đợt bùng phát này là “tình trạng khẩn cấp y tế công cộng gây quan ngại quốc tế” (PHEIC), đồng thời kêu gọi các nỗ lực mạnh mẽ nhằm hạn chế sự lây lan của dịch bệnh.

Lý do đầu tiên khiến dịch bệnh lan rộng là sự chậm trễ “chết người” trong hệ thống cảnh báo y tế. Theo ghi nhận của The Guardian vào giữa tháng 5, đợt bùng phát thực chất đã bắt đầu từ cuối tháng 4. Ca nghi nhiễm đầu tiên là một người đàn ông 59 tuổi, khởi phát triệu chứng vào ngày 24/4 và tử vong ba ngày sau đó. Tuy nhiên, giới chức y tế không hề hay biết cho đến khi nhận được tin báo qua mạng xã hội vào ngày 5/5, thời điểm đã có tới 50 người chết.

Tiến sĩ Anne Cori, giáo sư mô hình hóa bệnh truyền nhiễm tại Đại học Hoàng gia London, nhận định số lượng lớn ca nhiễm được xác định ngay khi công bố cho thấy virus đã âm thầm lây lan suốt nhiều tuần. Sự chậm trễ này khiến các biện pháp dập dịch tiêu chuẩn như truy vết người tiếp xúc hoàn toàn bị vô hiệu hóa.


Học sinh treo áp phích truyền thông giáo dục sức khỏe về phòng chống dịch Ebola tại một trường học ở Butembo, Cộng hòa Dân chủ Congo. Ảnh: Unicef

Học sinh treo áp phích truyền thông giáo dục sức khỏe về phòng chống dịch Ebola tại một trường học ở Butembo, Cộng hòa Dân chủ Congo. Ảnh: Unicef

Yếu tố thứ hai đẩy đợt bùng phát này vào tình trạng khẩn cấp là sự xuất hiện của chủng virus Bundibugyo hiếm gặp. Trong số 4 chủng Ebola gây bệnh ở người, Bundibugyo mới chỉ xuất hiện hai lần vào năm 2007 và 2012.

Tiến sĩ Simon Williams từ Đại học Swansea phân tích mức độ nguy hiểm của đợt dịch nằm ở việc vaccine Ervebo hiện hành hoàn toàn vô hiệu hóa trước chủng Bundibugyo, đồng thời y học hiện chưa có liệu pháp điều trị đặc hiệu.

Với đặc tính gây sốt xuất huyết nội ngoại vi và tỷ lệ tử vong lên đến 50%, mầm bệnh này có thể tước đi sinh mạng của bất kỳ ai, không giới hạn ở người già hay nhóm suy giảm miễn dịch.

Nguyên nhân thứ ba, đồng thời là rào cản lớn nhất trong việc dập dịch, đến từ bối cảnh bạo lực tại địa phương. Tại DRC, nơi đang hứng chịu đợt bùng phát Ebola thứ 17 kể từ năm 1976, các cuộc xung đột vũ trang khiến nỗ lực y tế lâm vào bế tắc.

Giáo sư Paul Hunter từ Đại học East Anglia cho hay khi chưa có vaccine, biện pháp kiểm soát duy nhất là cách ly người bệnh tại các trung tâm điều trị. Tuy nhiên, các cơ sở y tế tại đây thường xuyên trở thành mục tiêu tấn công của lực lượng dân quân. Nỗi sợ hãi bạo lực khiến nhiều cá nhân nhiễm bệnh từ chối tiếp cận dịch vụ chăm sóc y tế, chọn trốn tránh trong cộng đồng và vô tình biến thành nguồn lây nhiễm liên tục cho gia đình.

Hậu quả cộng gộp của chuỗi nguyên nhân này là quy mô ổ dịch thực tế đang lớn hơn rất nhiều so với số liệu báo cáo. Bắt nguồn từ tỉnh Ituri ở phía đông DRC, dịch đã tràn sang quốc gia láng giềng Uganda. Hai ca bệnh di chuyển từ DRC sang đã được xác nhận, trong đó một người tử vong ngay tại thủ đô Kampala.

Việc tỷ lệ xét nghiệm dương tính ở mức cao, cộng với sự xâm nhập của virus vào các khu đô thị đông dân, là dấu hiệu cảnh báo toàn khu vực đang đối mặt với một rủi ro y tế thảm khốc nếu không có sự can thiệp kịp thời từ cộng đồng quốc tế, các chuyên gia nhận định.

PHEIC là mức cảnh báo cao nhất do WHO ban bố theo Điều lệ Y tế Quốc tế 2005. Mục đích của quyết định này không phải để gieo rắc sự hoảng loạn mà nhằm kích hoạt một hệ thống phản ứng nhanh trên toàn cầu.

Khi một dịch bệnh được gắn nhãn PHEIC, các quốc gia thành viên buộc phải chia sẻ dữ liệu minh bạch và tuân thủ các hướng dẫn kiểm soát dịch bệnh khắt khe. Lệnh cảnh báo này cũng đóng vai trò như một chiếc chìa khóa pháp lý để giải phóng các nguồn quỹ tài trợ khẩn cấp từ cộng đồng quốc tế.

Thế giới từng chứng kiến quyết định tương tự lần đầu tiên vào năm 2009 với đại dịch cúm A/H1N1. Kể từ đó, mức cảnh báo tối đa tiếp tục được kích hoạt cho dịch Ebola tại Tây Phi năm 2014, bệnh bại liệt, virus Zika năm 2016 và thảm họa Covid-19 năm 2020.

Gần đây nhất, bệnh đậu mùa khỉ (Mpox) cũng bị đưa vào danh sách này khi lây lan bất thường ngoài lục địa châu Phi. Điểm chung của những lần ban bố này là các mầm bệnh đều sở hữu tốc độ lây lan xuyên biên giới khó lường và mang nguy cơ đánh sập hệ thống y tế của nhiều quốc gia cùng lúc.

Hôm qua, Bộ Y tế Việt Nam cũng ra khuyến cáo người dân không hoang mang về dịch Ebola, song người đi về từ khu vực đang có dịch cần tự theo dõi sức khỏe trong 21 ngày.

Bình Minh (Theo The Guardian, WHO)

Ngày xuất bản:

19 THÁNG 05, 2026

Tin cập nhật 24H

Than nghèo kể khổ để cầm cố 22 xe máy đi thuê

Đà NẵngGiang Thị Quỳnh Anh thuê 22 xe máy tự lái, sau đó nói dối đây là tài sản của gia đình, viện hoàn cảnh khó khăn để mang đi cầm cố lấy tiền trả nợ.

21 THÁNG 11, 2026

Thu thuế 0,2% với đất bỏ hoang từ 1/7/2027

Đất bỏ hoang sẽ bị thu thuế 0,2% và không áp dụng hạn mức với đất bỏ hoang, chậm đưa vào sử dụng, gấp gần 7 lần đất ở trong hạn mức.

21 THÁNG 11, 2026

Cho phép lao động công ích thay tiền phạt từ 5 triệu đồng trở xuống

Cá nhân bị phạt hành chính từ 5 triệu đồng trở xuống, đã nhận lỗi và tự nguyện đề nghị, có thể thực hiện công việc phục vụ cộng đồng thay cho nộp tiền phạt.

21 THÁNG 11, 2026

Người dân giao nộp gấu ngựa nuôi 26 năm

Nghệ AnÔng Hoàng Văn Phụng ở xã Vạn An bàn giao con gấu ngựa nặng hơn 100 kg cho Trung tâm Cứu hộ gấu Việt Nam, sau 26 năm nuôi tại nhà.

21 THÁNG 11, 2026

Hơn 45.000 tỷ đồng phòng chống ma túy và tội phạm đến 2030

Việt Nam sẽ huy động 45.300 tỷ đồng để phòng chống ma túy và tội phạm trong 5 năm, hướng tới mục tiêu ít nhất 50% xã và 20% tỉnh thành không có ma túy vào năm 2030.

21 THÁNG 11, 2026

Từ thầy trò thành đồng đội ở giải chạy danh giá Nhật Bản

Nhật BảnTạm nghỉ dạy, trở lại đại học để theo đuổi giấc mơ chạy Hakone Ekiden, Takao Imai không ngờ có ngày được trao dải băng tiếp sức cho chính học trò cũ.

21 THÁNG 11, 2026

Đề xuất luật việt vị mới của Wenger trước nguy cơ bị bác bỏ

Ngay cả cựu HLV Arsene Wenger cũng không cảm thấy bị thuyết phục sau đợt thử nghiệm luật việt vị mới ở giải đấu của Canada, trong khi các nhà làm luật của bóng đá giờ đây được kỳ vọng sẽ bác bỏ nó.

21 THÁNG 11, 2026

Messi săn chức vô địch MLS Cup thứ hai liên tiếp

Sau khi giành Chiếc Giày Vàng mùa thứ hai liên tiếp, Lionel Messi cùng Inter Miami hướng đến mục tiêu trở thành đội đầu tiên bảo vệ thành công chức vô địch MLS Cup kể từ LA Galaxy năm 2012.

21 THÁNG 11, 2026

Bàn thắng đầu tiên của Việt Nam trong lịch sử World Cup 11 người

QatarPha đánh gót đẹp mắt của Lê Sỹ Bách vào lưới Bỉ ở giải U17 World Cup tối nay giúp Việt Nam có bàn đầu tiên ở sân chơi 11 người cấp độ thế giới.

21 THÁNG 11, 2026

Chuyên cơ ông Trump lập kỷ lục khi trở về từ Trung Quốc

Chuyên cơ đưa ông Trump từ Trung Quốc về Mỹ sau APEC đã thực hiện hành trình liên tục dài nhất trong lịch sử đội bay Không lực Một.

21 THÁNG 11, 2026

Bài viết liên quan

Ngày Nhà giáo đặc biệt của 100 thầy cô ở viện ung thư

Hà NộiThay vì lên lớp nhận những lời chúc 20/10 từ học trò, 100 thầy cô đang điều trị ung thư tại Bệnh viện K đón ngày Nhà giáo bên giường bệnh.

21 THÁNG 11, 2026

Ăn lẩu, uống rượu bia trời lạnh có thể gây đột quỵ?

Trời lạnh, tôi thường xuyên ăn lẩu kèm uống rượu bia, vậy việc này có thể gây nguy cơ đột quỵ không? (Tài, 44 tuổi, Hà Nội)

21 THÁNG 11, 2026

Hà Nội ghi nhận mức chênh lệch giới tính khi sinh cao nhất

Hà Nội đứng đầu cả nước về mức chênh lệch giới tính khi sinh với 120,8 bé trai trên 100 bé gái, vượt xa mức bình quân 110,1 của toàn quốc năm 2025.

21 THÁNG 11, 2026

Nhịn cơm tối để giảm béo – sai lầm khiến cơ thể kiệt quệ

Cắt bỏ tinh bột buổi tối khiến cơ thể thiếu năng lượng, mệt mỏi, giảm khả năng tập trung và mất cân đối dinh dưỡng, bác sĩ khuyến cáo nên kiểm soát khẩu phần, lựa chọn tinh bột phù hợp thay vì kiêng tuyệt đối.

21 THÁNG 11, 2026

Giáo sư ung bướu Anh chỉ ra lý do ung thư ngày càng trẻ hóa

GS Charles Swanton, Giám đốc lâm sàng Viện Francis Crick nhận định phản ứng viêm mạn tính từ môi trường sống kết hợp thói quen ăn uống đang kích hoạt các đột biến gen có sẵn, khiến tỷ lệ ung thư ở người trẻ tăng.

21 THÁNG 11, 2026