Vì sao xe giường nằm thành hiểm họa giao thông tại Ấn Độ?

Thiết kế chật hẹp, vật liệu dễ cháy và tài xế ngủ gật khiến xe giường nằm tại Ấn Độ thành “bẫy tử thần”, buộc giới chức phải mạnh tay siết chặt quản lý.

Cuối năm 2025, một xe giường nằm bốc cháy trên quốc lộ Jaisalmer-Jodhpur, bang Rajasthan. Nhiều hành khách phải nhảy khỏi xe đang chạy để thoát thân. Vụ tai nạn khiến hơn 10 người bị bỏng nặng.

Trước đó, Ấn Độ từng xảy ra nhiều sự cố tương tự. Tháng 10/2022, xe chạy tuyến Yavatmal – Mumbai đâm rơ-moóc khiến 12 người chết. Tháng 7/2023, xe tông dải phân cách trên cao tốc Samruddhi làm 25 người tử vong. 3, phương tiện đâm dải phân cách trên cao tốc Samruddhi làm 25 người tử vong. Tháng 11 cùng năm, chiếc xe chạy tuyến Jaipur – Delhi bốc cháy gần Gurugram khiến 2 người chết và hàng chục người bị thương.

Xe giường nằm khởi nguồn từ Anh vào thập niên 1930 nhằm phục vụ các ban nhạc lưu diễn. Năm 1966, ngành giao thông Ấn Độ bắt đầu khai thác tuyến Bengaluru – Hubballi. Ấn Độ hiện có khoảng 200.000 xe giường nằm đang hoạt động. Riêng thành phố Bengaluru đón gần 1.000 chuyến mỗi ngày. Loại xe này thu hút người dân nhờ giá rẻ và giải quyết nhu cầu ngủ qua đêm trên chặng dài.

Tuy phổ biến, phương tiện này tiềm ẩn nhiều rủi ro. Các chuyên gia chỉ ra một số nguyên nhân chính.

Thiết kế cản trở lối thoát hiểm

Xe giường nằm tại Ấn Độ thường thiết kế 30-40 giường xếp chồng, mỗi khoang dài khoảng 1,8 m và rộng 0,8 m. Chuyên gia đánh giá để có không gian nghỉ ngơi thoải mái trên xe, hành khách phải đánh đổi bằng lối đi hẹp, vừa một người di chuyển. Hành khách rất dễ mắc kẹt bên trong lúc xảy ra sự cố.

Chiều cao xe 2,4-2,7 m cộng hưởng rủi ro. Lúc xe nghiêng đột ngột, hành khách rất khó tiếp cận cửa thoát hiểm hoặc cửa sổ. Nhân viên cứu hộ mất nhiều thời gian trèo lên cao tiếp cận nạn nhân, làm chậm quá trình sơ tán, gia tăng tỷ lệ tử vong.

Ông Li Dusheng, Trưởng bộ phận Thương hiệu hãng xe Zhongtong Bus (Trung Quốc), đánh giá không gian hẹp kết hợp cửa ra vào kẹt cứng sau va chạm làm giảm cơ hội sống sót của hành khách. Đồng thời, chăn gối mang chất liệu dễ bắt lửa khiến đám cháy bùng phát nhanh.

Tài xế dễ ngủ gật, hành khách chậm phản ứng

Đa số xe giường nằm ở Ấn Độ chạy tuyến đường dài 300-1.000 km vào ban đêm. Không gian tối, tĩnh lặng dễ khiến tài xế mệt mỏi, ngủ gật.

Xe đời mới có gắn hệ thống cảnh báo ngủ gật, theo dõi góc quay vô lăng, vị trí xe, chuyển động khuôn mặt và thao tác chân nhằm phát hiện tài xế mất tập trung. tuy nhiên hiệu quả của công nghệ này phụ thuộc hoàn toàn vào quy trình lắp đặt, giám sát thực tế.

Khảo sát của Bộ Giao thông Đường bộ Ấn Độ năm 2018 trên 15 bang cho thấy 25% tài xế thừa nhận từng ngủ gật. Nhiều nghiên cứu quốc tế chỉ ra xác suất tài xế mất tỉnh táo trên cao tốc cao nhất vào khung 0-6h.

Hai phút đầu tiên xảy ra sự cố mang tính quyết định sống còn. Người đang thức có khả năng thoát thân cao hơn hành khách nằm ngủ. Khách chọn giường tầng trên đối mặt rủi ro lớn nhất do khó khăn trong thao tác di chuyển tìm lối thoát.

Thực trạng này đòi hỏi cơ quan chức năng nhanh chóng cải tổ quy trình quản lý. Giới kỹ sư giao thông đề xuất cơ quan thẩm quyền dừng hoán cải xe cũ. Các đơn vị vận tải cần mở rộng lối đi, giảm số lượng giường, bắt buộc sử dụng vật liệu nội thất chống cháy, trang bị cửa thoát hiểm, bình chữa cháy và hệ thống báo khói. Phương tiện chạy đêm phải có tối thiểu hai tài xế.

Ông V. Umashankar, Thư ký Bộ Giao thông Vận tải và Đường bộ Liên bang đánh giá tình trạng mất an toàn của xe giường nằm “vô cùng nghiêm trọng”. Quá trình phân tích các vụ tai nạn gần đây bộc lộ hàng loạt lỗ hổng hệ thống từ khâu sản xuất, kiểm tra chất lượng đến thực thi pháp luật.

“Cơ quan quản lý kiên quyết thu hồi giấy phép, cấm hoạt động vĩnh viễn nhóm cá nhân vi phạm nhằm bảo vệ tuyệt đối tính mạng hành khách”, ông nói

Nhận thức rõ rủi ro, nhiều quốc gia đã loại bỏ hoăc hạn chế dòng xe này.

Tại Trung Quốc, xe giường nằm xuất hiện từ thập niên 1990 nhằm phục vụ nhóm lao động nhập cư di chuyển liên tỉnh. Những vụ tai nạn liên tiếp, điển hình vụ cháy xe ở tỉnh Hà Nam (41 người chết) năm 2011 và vụ va chạm ở tỉnh Thiểm Tây (36 người chết) năm 2012 buộc cơ quan chức năng can thiệp.

Tháng 3/2012, Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin cùng Bộ Công an Trung Quốc ban hành văn bản đình chỉ hoạt động sản xuất, kinh doanh xe giường nằm. Hai cơ quan yêu cầu loại bỏ hoàn toàn phương tiện này khỏi hệ thống giao thông trong vòng 6 năm. Bộ Giao thông Trung Quốc cũng ban hành quy định yêu cầu tài xế chạy tuyến đường dài bắt buộc dừng nghỉ tại trạm từ 2h đến 5h sáng.

Tại châu Âu, Anh cấm xe giường nằm tiêu chuẩn từ năm 2000, chỉ cấp phép cho các dòng xe du lịch mang thiết kế chuyên biệt, đáp ứng quy chuẩn khắt khe về an toàn.

Đức áp đặt quy định từ năm 2006, yêu cầu toàn bộ hành khách ngồi thẳng và thắt dây an toàn suốt hành trình, bất chấp làn sóng phản đối từ các doanh nghiệp vận tải.

Minh Phương (Theo Bhaskar English, Deccanchronicle, Chinadaily)