Xung đột từ thói quen mở cửa ở chung cư

Chuyển về một chung cư cao cấp ở Thủ Đức, TP HCM chưa đầy ba tuần, chị Thu Hà, 47 tuổi, nhận ba biên bản cảnh cáo, trong đó chị ấm ức nhất là lỗi để cửa căn hộ mở.

Quen nếp sống nhà mặt đất, chị Hà thường mở cửa để không gian thông thoáng vì nghĩ “không ảnh hưởng đến ai”. “Nhưng có hôm tôi mở cửa được vài phút, bảo vệ đã lên nhắc nhở”, chị kể.

Bị bắt đóng cửa suốt ngày khiến Hà khó chịu. Chị khẳng định mình không có ý định lấy khí lạnh từ hành lang. Khi chia sẻ câu chuyện trên mạng xã hội, hơn nửa số bình luận cho rằng hành động của chị là sai.

Chuyện mở hay đóng cửa căn hộ ở chung cư là sự va chạm giữa hai nếp sống. Một bên quen với những ngôi nhà luôn rộng cửa đón gió, bên kia xem cánh cửa khép kín là ranh giới của quyền riêng tư, sự văn minh và an toàn.

Những khác biệt ấy đang là nguyên nhân xung đột khi hàng triệu người Việt chuyển từ nhà đất lên chung cư, nơi nhiều gia đình cùng chia sẻ một hành lang và hệ thống không gian chung.

Sự va chạm giữa hai nếp sống

Chị Lê Thanh Mai, 38 tuổi, sống tại một chung cư ở phường Từ Liêm, Hà Nội cho rằng quy định cấm mở cửa khiến nhiều gia đình có trẻ nhỏ bị thiếu không gian. Chị cho biết việc mở cửa lấy gió hoặc trò chuyện với hàng xóm là một phần của nếp sống cộng đồng, không nên ngăn cấm.

Ở góc nhìn khác, chị Thu Phương, 47 tuổi, chọn mua căn hộ tại phường Tây Mỗ, Hà Nội vì nội quy ở đây cấm mở cửa. Theo chị Phương, việc này giúp hành lang không ám mùi thức ăn và vọng tiếng ồn, giữ đúng tiêu chuẩn của một khu chung cư cao cấp.

Chị Phương từng tranh cãi với hàng xóm do gia đình này thường xuyên để cửa hở khi nấu ăn, khiến mùi bay vào nhà chị. Khi được góp ý, người hàng xóm đáp: “Chị thấy mùi thì đi mua đồ chặn khe cửa”. Sau nhiều lần bị ban quản lý lập biên bản, gia đình này đã chuyển đi nơi khác.

Tại một chung cư cao cấp ở phường Yên Hòa, chị Phương Trang, 31 tuổi, cho biết nhiều lần phản ánh việc hàng xóm mở cửa để trẻ em chạy nhảy ngoài hành lang đêm khuya hoặc thú cưng gây ồn. “Ở khu tôi có nội quy cấm mở cửa thời gian dài, đặc biệt phải đóng cửa khi nấu ăn”, chị nói. Tuy nhiên, do chưa có hệ thống camera hành lang, bảo vệ chỉ lên nhắc nhở và lập biên bản khi có phản ánh. Việc xử phạt chưa được thực hiện do Hội nghị nhà chung cư chưa thông qua.

Khảo sát với 5.000 độc giả VnExpress cho thấy 55% ý kiến cho rằng mở cửa là “mất lịch sự”, trong khi 45% xem đó là điều “bình thường”.

Bài toán vận hành và thiết kế

Với ban quản lý các tòa nhà, vấn đề mở cửa căn hộ không phải chuyện sở thích cá nhân mà là một bài toán vận hành đau đầu.

Bà Trần Thị Hoa, đại diện ban quản lý một chung cư ở Long Biên (Hà Nội), cho biết các khiếu nại “hàng xóm mở cửa” chiếm 10% tổng số phản ánh. Tình trạng này tăng vào mùa hè. Để xử lý, chung cư áp dụng chế tài theo từng cấp: nhắc nhở lần đầu, cắt dịch vụ nếu tái phạm và phạt 450.000 đồng ở lần thứ ba.

Khảo sát với một số chung cư ở Hà Nội và TP HCM cho thấy quy định này hiện chia làm hai nhóm: nhóm đưa quy định cấm mở cửa vào nội quy ngay từ khâu thiết kế và nhóm bổ sung sau khi phát sinh tranh chấp thực tế.

Ông Phạm Văn Chương, đại diện đơn vị quản lý vận hành tòa nhà PSE, cho biết nhiều dự án tại Nam Từ Liêm, Cầu Giấy (Hà Nội) hay TP Thủ Đức, Quận 7 (TP HCM) đã phải đưa quy định đóng cửa vào nội quy sau khi cư dân phản ánh về mùi, tiếng ồn và tình trạng lấn chiếm hành lang. Lý do phải siết chặt quy định, theo ông Chương, là để hạn chế sự lây lan của khói thuốc, tiếng ồn sinh hoạt, và đảm bảo an toàn phòng cháy chữa cháy (PCCC).

“Hành lang chung cư hiện đại là không gian kín, được thiết kế hệ thống cấp gió tươi, hút khói và thoát nạn. Khi cửa căn hộ mở, nếu xảy ra hỏa hoạn, khói sẽ lan nhanh và làm vô hiệu hóa hệ thống tăng áp, ngăn khói của tòa nhà”, ông Chương nói.

Phân tích nguyên nhân mâu thuẫn, ông Phạm Xuân Điệp, Thư ký Hiệp hội nhà quản lý chung cư Hà Nội, cho rằng vấn đề xuất phát từ thiết kế tòa nhà. Tại các dự án tiêu chuẩn cao, cửa ra vào được bố trí so le với mật độ thấp nên nếu có mở cửa cũng ít ảnh hưởng đến cộng đồng. Ở nhiều dự án khác, việc tăng mật độ và để cửa chính đối diện nhau trên hành lang hẹp khiến việc mở cửa lập tức ảnh hưởng đến nhà đối diện.

“Trong chung cư, không phải cứ nằm trong nhà mình thì đều là tài sản riêng, và cũng không phải cứ nằm ngoài hành lang thì đều là tài sản chung”, ông nói. Hệ thống báo khói, đầu phun chữa cháy đặt trong căn hộ thuộc hệ thống PCCC chung. Ngược lại, đồng hồ nước đặt ở hành lang là tài sản riêng của từng căn hộ.

Luật sư Lê Hồng Hiển (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) cho biết chủ sở hữu căn hộ có quyền đóng hoặc mở cửa theo nhu cầu, nhưng không được gây ảnh hưởng đến lợi ích của người khác theo quy định của Bộ luật Dân sự. Luật Nhà ở 2023 và Thông tư 05/2024 của Bộ Xây dựng cũng quy định các giới hạn đối với việc sử dụng căn hộ.

Nếu hành vi mở cửa làm phát tán mùi, tiếng ồn hoặc ảnh hưởng hệ thống chung, ban quản lý có quyền yêu cầu cư dân dừng thực hiện. Ngược lại, quy định cấm mở cửa chỉ có hiệu lực khi được thông qua đúng trình tự. Luật sư Hiển cho biết ban quản trị cần công khai cơ sở pháp lý và kỹ thuật trước khi áp dụng các quy định này vào nội quy.

Anh Kim, chồng chị Phương Trang, người Hàn Quốc sống lâu năm tại Hà Nội, cho biết 20 năm trước chung cư ở nước anh cũng duy trì nếp sống cởi mở, thân thiện. Nhưng khi áp lực đô thị hóa tăng lên, nhu cầu nghỉ ngơi trong không gian riêng tư được đặt lên hàng đầu. Khi sống ở Việt Nam, nhiều lần anh và bạn bè ngoại quốc của mình đã phải chuyển nhà vì vẫn có những hàng xóm xung quanh mở cửa.

“Việt Nam nhiều khả năng cũng sẽ đi theo quỹ đạo tương tự. Sự thay đổi này không hẳn vì con người ích kỷ hơn, mà do họ đề cao tính cá nhân và chất lượng sống”, anh nói.

Ông Chương cũng dự báo xu hướng hạn chế mở cửa ngày càng phổ biến, khi quy định PCCC được siết chặt sau các sự cố hỏa hoạn, tiêu chuẩn quản lý vận hành ngày càng khắt khe, và nhận thức của người dân về quyền riêng tư ngày càng nâng cao.

“Việc thiết lập quy tắc rõ ràng ngay từ khâu bàn giao nhà chính là chìa khóa để cân bằng quyền lợi cá nhân với sự an toàn chung”, ông nói.

Phan Dương