Món cá cứng như gỗ nhưng người Nhật nhìn là thèm


Joe Tanaka, chuyên gia ẩm thực đến từ Osaka, sở hữu một chiếc máy bào katsuobushi – cá ngừ vằn khô – tại nhà. Lưỡi dao sắc bén, đủ sức bào mỏng con cá cứng như gỗ. Khi bào xong, hương thơm của miếng katsuobushi khiến ông không thể cưỡng lại.

Thoạt nhìn, katsuobushi thường bị nhầm là gỗ nhưng thực tế, nó lại là nguyên liệu nền tảng của ẩm thực Nhật Bản. Nó xuất hiện trong rất nhiều món Nhật như takoyaki, udon, súp miso hay còn dùng để rắc cơm.

“Tôi chảy nước miếng khi nhìn miếng katsuobushi”, ông nói, cho biết đây là phản ứng chỉ có ở người Nhật Bản. Miếng cá trông như khối gỗ dường như kích hoạt phản ứng tiết nước bọt của họ. Tanaka muốn bào nó ngay để thưởng thức hương vị umami sâu lắng không thể tìm ở bất kỳ đâu.

Hương thơm lan toả khi dao chạm cá khiến người ta say lòng. Vị gỗ, khói đầy phức tạp, phủ khắp bếp khiến ông cảm thấy đói.

Umami là vị thứ năm – sau bốn vị truyền thống ngọt, mặn, chua, đắng – mang lại cảm giác ngon miệng, đậm đà và thỏa mãn. Nó đến từ các hợp chất như axit glutamic – xuất hiện trong kombu, phô mai và axit inosinic – có trong thịt cá.


Món katsuobushi trước khi bào. Ảnh: Medium

Món katsuobushi trước khi bào. Ảnh: Medium

Katsuobushi cũng là cá tươi nhưng sau khi chế biến trở nên cứng như hóa thạch. Quy trình cơ bản gồm cắt phi lê và luộc cá, sau đó gỡ xương tỉ mỉ. Tiếp theo là hun khói nhiều lần trong nhiều ngày hoặc tuần. Sau đó, người Nhật đem cá ra phơi nắng để nó cứng như đá rồi lên men với nấm mốc aspergillus glaucus. Chu kỳ lên men và phơi khô lặp lại nhiều lần và katsuobushi tốt nhất cần hơn sáu tháng để sản xuất.

Người Nhật đã làm katsuobushi hơn một nghìn năm. Tài liệu sớm nhất về nó xuất hiện từ thời Heian (794–1185). Quy trình ban đầu đơn giản chỉ là cá phơi khô. Phiên bản phức tạp với lên men nấm mốc ra đời sau vào thời Edo (1603–1867). Đến lúc đó, các nghệ nhân chuyên làm katsuobushi – gọi là katsuobushi-ya – đã xuất hiện.

Điều khiến Tanaka kinh ngạc là cách đó hàng thế kỷ, người ta đã tạo ra hương umami phức tạp dù không hiểu nguyên lý khoa học đằng sau. Mãi đến năm 1908, nhà khoa học Kikunae Ikeda mới xác định umami là vị thứ năm. Người Nhật đã phát hiện umami hàng thế kỷ trước khi khoa học phương Tây đặt tên cho nó.

Katsuobushi chứa lượng lớn axit inosinic, hợp chất umami chính, biến nó thành “bom umami” tự nhiên. Một chút lát cá khô bào mỏng cũng đủ làm thực khách thỏa mãn. Khi đặt lên món nóng, những lát mỏng như giấy “biểu diễn” điệu nhảy hương vị mê hoặc trong khi uốn cong vì nhiệt. Chúng là dụng cụ trang trí lẫn nguyên liệu tăng cường hương vị.

Ngoài ra, katsuobushi có lượng protein chiếm 77% trọng lượng – cao hơn hầu hết nguồn thực phẩm khác – cung cấp vitamin B12, D đáng kể cùng khoáng như sắt và kẽm.

Katsuobushi được chia làm hai loại arabushi – luộc, hun, phơi khô nhưng không lên men nấm mốc, hợp dùng trong nấu ăn gia đình. Loại còn lại là honkarebushi – trải qua toàn bộ lên men, và phơi nắng – tạo hợp chất hương vị sâu hơn và phức tạp hơn. Đó là lựa chọn cao cấp các tín đồ tìm kiếm.

Các sản phẩm lên men khác sẽ mềm đi nhưng katsuobushi càng đặc chắc theo thời gian. Đôi khi, Tanaka chỉ uống súp katsuobushi không thêm gì. Trong cuộc sống bận rộn, đó là khoảnh khắc ông cảm thấy an lành.


Katsuobushi sau khi bào trở thành những lát mỏng, được dùng trong nhiều món nóng. Ảnh: Medium

Katsuobushi sau khi bào trở thành những lát mỏng, được dùng trong nhiều món nóng. Ảnh: Medium

Ông có chú chó Shiba Inu cũng yêu katsuobushi. Khi rắc lên thức ăn, nó ăn ngon lành. Ông cẩn thận chọn loại không muối dành riêng cho thú cưng. Đôi mắt chú chó luôn tìm katsuobushi mỗi bữa ăn, điều Tanaka nhận xét “xứng danh giống chó truyền thống Nhật Bản”.

Trong thế giới vội vã hiện nay, katsuobushi như lời nhắc nhở về sự bình tĩnh. Thời gian chờ đợi sản xuất dài đại diện triết lý shokunin Nhật Bản khi nghệ nhân phải tận tụy và đạt đến sự kiên nhẫn hoàn hảo. Tanaka đôi khi tự hỏi thế hệ sau liệu có thể tiếp tục truyền thống không? Con cái tương lai của ông có kiên nhẫn tự bào khi lát đóng gói tiện lợi sẵn có được bán ngoài siêu thị?

“Mỗi lần bào khúc cá gỗ ấy, tôi như được kết nối với đầu bếp Nhật hàng thế kỷ trước. Những lát cá nhảy múa ấy mang phép màu không vị nhân tạo nào sánh kịp”, ông nói.

Hoài Anh (Theo Medium)

Ngày xuất bản:

9 THÁNG 11, 2025

Tin cập nhật 24H

Bộ Công an huấn luyện truy vết, thu hồi tài sản mã hóa

Bộ Công an cho biết, đã có hơn 27.300 cán bộ được tập huấn kỹ năng phân tích dữ liệu blockchain, truy tìm dòng tiền và xác định nơi tài sản mã hóa được chuyển đến.

16 THÁNG 11, 2026

Đồng Nai khởi công nhà máy điện rác hơn 2.600 tỷ đồng

Nhà máy điện rác Định Quán được đầu tư hơn 2.600 tỷ đồng, có khả năng xử lý 950 tấn chất thải mỗi ngày, công suất phát điện 18,5 MW.

16 THÁNG 11, 2026

Ôtô lao xuống hồ Trị An, hai vợ chồng thoát nạn

Đồng NaiÔtô 5 chỗ mất kiểm soát lao xuống hồ Trị An trong đêm, hai vợ chồng tự thoát ra ngoài, đến sáng hôm sau xe mới được phát hiện.

16 THÁNG 11, 2026

ATP Finals khởi tranh hôm nay

Italy8 tay vợt hay nhất năm 2026 bước vào cuộc đua giành danh hiệu ATP Finals tại Turin hôm nay 15/11, với Alexander Zverev và Carlos Alcaraz là hai ứng viên sáng giá nhất.

16 THÁNG 11, 2026

Romario: ‘Ancelotti hãy cuốn xéo khỏi Brazil’

Cựu tiền đạo Romario yêu cầu HLV Carlo Ancelotti rời tuyển Brazil, sau khi đội nhà thua Nhật Bản 2-3 ở trận giao hữu ở Singapore ngày 14/11.

16 THÁNG 11, 2026

Báo chí châu Âu: ‘Đừng bao giờ thiếu tôn trọng Ronaldo’

Truyền thông châu Âu chỉ trích Bồ Đào Nha sau trận thua thảm Đan Mạch 1-4 tại Nations League, thậm chí còn liên hệ với sự vắng mặt của Cristiano Ronaldo.

16 THÁNG 11, 2026

Argentina hậu Messi thi đấu dưới những khán đài thưa thớt, thờ ơ

Trong trận đấu đầu tiên của kỷ nguyên hậu Lionel Messi, Argentina thua Uruguay 1-2 trên thánh địa La Bombonera của thủ đô Buenos Aires, với nhiều khu vực khán đài trống vắng và bầu không khí lạnh lẽo.

16 THÁNG 11, 2026

Thủ môn ném bóng về lưới nhà ở Argentina

ArgentinaThủ môn Ezequiel Bacher ném bóng vào lưới nhà ngay phút thứ ba, khiến Comunicaciones thua Arsenal 2-3 ở lượt đi tứ kết play-off tranh vé thăng hạng giải hạng Ba.

16 THÁNG 11, 2026

Cú ngoặt khiến tàu dầu đâm ngang du thuyền ở Mỹ

Tàu dầu Atlantic Asphalt đang đi ngược dòng sông Mississippi thì ngoặt gấp sang phải, đâm ngang du thuyền American Heritage đang neo đậu, khiến nó bị lật.

16 THÁNG 11, 2026

Thủ tướng nêu ba định hướng chiến lược cho hợp tác ASEAN

Thủ tướng Lê Minh Hưng đề xuất ba định hướng chiến lược nhằm tăng cường hợp tác ASEAN, khi phát biểu tại Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 49.

16 THÁNG 11, 2026

Bài viết liên quan

Nét cổ kính của tháp Chăm hơn 700 tuổi ở trung tâm Nha Trang

Khánh HòaDi tích quốc gia đặc biệt Tháp Bà Ponagar xây dựng từ khoảng thế kỷ VIII đến XIII, nổi bật với các đền tháp gạch đỏ, là trung tâm sinh hoạt văn hóa tâm linh của cộng đồng Chăm – Việt.

16 THÁNG 11, 2026

Ảnh phố đi bộ nổi tiếng Thái Lan vắng khách gây chú ý

Thái LanBức ảnh phố đi bộ nổi tiếng ở Pattaya gần như không có du khách vào sáng sớm gây tranh luận trên mạng, trong khi số liệu chính thức ghi nhận lượng khách tỉnh Chonburi giảm nhẹ.

16 THÁNG 11, 2026

Khách đội mưa dự đầy tháng capybara ‘Anh Yêu Em’ ở Thảo Cầm Viên

TP HCMĐông du khách tập trung ở Thảo Cầm Viên tặng quà, chụp ảnh mừng đầy tháng của ba con capybara tên Anh – Yêu – Em, sáng 15/11.

16 THÁNG 11, 2026

Khách Tây nhảy, ôm bát cơm nóng chống lạnh ở Tuyên Quang

Nền nhiệt xuống dưới 10 độ C ở Tuyên Quang ngày 10/11 khiến các du khách đến từ châu Âu, Australia xuýt xoa không ngừng, nhiều người nhảy hoặc ôm bát đựng cơm nóng trong tay cho bớt lạnh.

15 THÁNG 11, 2026

Quay video đồi cỏ, nữ du khách nhận lời cảm ơn từ Chủ tịch tỉnh Cao Bằng

Quay video về cảnh sắc đồi cỏ Ba Quáng, nữ du khách Hà Nội bất ngờ nhận được thư cảm ơn của Chủ tịch Cao Bằng và lời mời quay lại địa phương.

15 THÁNG 11, 2026