Tăng huyết áp – ‘kẻ giết người thầm lặng’

Cứ mỗi 20 mmHg huyết áp tâm thu tăng thêm, nguy cơ biến cố tim mạch sẽ nhân đôi, đặc biệt ở người cao tuổi.

PGS.TS.BS Phạm Nguyên Sơn, Phó chủ tịch Hội Tim mạch Việt Nam, tại Hội nghị khoa học tim mạch quân đội mở rộng diễn ra ở Bệnh viện Quân y 175 ngày 5/7, cho biết thế giới đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh chóng. Dự báo đến năm 2050, số người từ 80 tuổi trở lên sẽ tăng gấp ba lần, đạt khoảng 430 triệu người. Đây cũng là nhóm có tỷ lệ tăng huyết áp rất cao, trên 80%.

Tăng huyết áp còn là yếu tố thúc đẩy hàng loạt biến cố tim mạch. Theo các nghiên cứu được phó giáo sư Sơn dẫn lại, nguy cơ tim mạch tăng gấp đôi sau mỗi thập kỷ tuổi tác và cũng tăng gấp đôi với mỗi 20 mmHg huyết áp tâm thu tăng thêm.

Ở người cao tuổi, bệnh thường không xuất hiện đơn độc mà đi kèm nhiều bệnh mạn tính khác như đái tháo đường, bệnh thận mạn, rối loạn mỡ máu hay suy tim. Tình trạng đa bệnh lý khiến việc điều trị trở nên phức tạp hơn, nguy cơ nhập viện, tàn phế và tử vong cũng cao hơn.

“Tỷ lệ tăng huyết áp ở phụ nữ tăng nhanh hơn nam giới theo tuổi, cho thấy nhu cầu tầm soát và quản lý bệnh ngày càng quan trọng khi dân số bước vào giai đoạn siêu già hóa”, ông nói.

“Kẻ giết người” thầm lặng

Tăng huyết áp được xác định qua hai chỉ số là huyết áp tâm thu và huyết áp tâm trương. Theo khuyến cáo mới, người có huyết áp từ 140/90 mmHg trở lên cần điều trị bằng thuốc để giảm nguy cơ biến cố tim mạch và tử vong. Với nhóm 130-139/80-89 mmHg, bác sĩ sẽ cân nhắc thêm các yếu tố nguy cơ hoặc bệnh lý đi kèm trước khi quyết định khởi trị.

Theo bác sĩ Nguyễn Hồng Phúc, Khoa Tim mạch, Khớp, Nội tiết – Trung tâm Tim mạch – Bệnh viện Quân y 175, tăng huyết áp được ví như “kẻ giết người thầm lặng” vì thường không có triệu chứng trong nhiều năm. Dù người bệnh vẫn cảm thấy bình thường, huyết áp cao kéo dài vẫn âm thầm gây tổn thương tim, não, thận, mắt và mạch máu. Nhiều trường hợp chỉ phát hiện khi đã xảy ra đột quỵ, nhồi máu cơ tim hoặc suy tim.

Bác sĩ cho biết hơn 90% trường hợp tăng huyết áp là nguyên phát, liên quan các yếu tố nguy cơ như tuổi cao, tiền sử gia đình, béo phì, đái tháo đường, ăn mặn hoặc ít vận động. Khoảng 10% còn lại là tăng huyết áp thứ phát do bệnh lý thận, nội tiết, tác dụng phụ của thuốc hoặc các nguyên nhân khác.

Điều trị suốt đời, thay đổi lối sống là nền tảng

Bác sĩ Phúc khuyến cáo tăng huyết áp là bệnh mạn tính nên cần được điều trị lâu dài. Bên cạnh thuốc hạ áp khi có chỉ định, thay đổi lối sống đóng vai trò nền tảng giúp kiểm soát huyết áp và giảm nguy cơ biến chứng.

Người bệnh nên giảm lượng muối trong khẩu phần ăn, tăng cường rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và cá. Hiệp hội Tim mạch Mỹ khuyến cáo người bệnh chỉ nên tiêu thụ khoảng 1,5-2,3 g natri mỗi ngày, tương đương khoảng 1/4 đến 1/2 thìa cà phê muối.

Duy trì ít nhất 150 phút hoạt động thể lực cường độ vừa mỗi tuần như đi bộ nhanh, đạp xe hoặc bơi lội. Kiểm soát cân nặng cũng rất quan trọng, bởi giảm cân không chỉ giúp hạ huyết áp mà còn cải thiện đái tháo đường, rối loạn mỡ máu và các bệnh tim mạch đi kèm. Người bệnh cũng cần hạn chế rượu bia, bỏ thuốc lá và duy trì tinh thần thoải mái thông qua các hoạt động thư giãn như thiền, yoga hoặc các bài tập hít thở.

Bác sĩ cũng khuyến cáo người dân nên trang bị máy đo huyết áp tại nhà, đo đúng kỹ thuật và ghi lại kết quả để bác sĩ đánh giá hiệu quả điều trị trong các lần tái khám. Không nên tự ý ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi thấy huyết áp ổn định. Khi huyết áp vẫn cao dù đã dùng thuốc hoặc xuất hiện các triệu chứng như đau đầu nhiều, nóng bừng mặt, chóng mặt, ù tai kéo dài, cần đến cơ sở y tế để được kiểm tra kịp thời.

Lê Phương