Siết chuẩn nhiên liệu giúp Trung Quốc giảm ô nhiễm, tiết kiệm gần 24 tỷ USD

Trung Quốc chuyển đổi nhiên liệu từ China V lên VI cách đây 7 năm, giúp tiết kiệm gần 24 tỷ USD chi phí y tế, nhờ cải thiện chất lượng không khí.

Kết quả này được ông Bo Jiang, Đại học Giao thông Tây An-Liverpool (Trung Quốc), chia sẻ chiều 31/7, trong khuôn khổ hội thảo châu Á của Hiệp hội Kinh tế lượng – Đông và Đông Nam Á (AMES 2026). Nghiên cứu tác động kinh tế của chính sách siết chuẩn nhiên liệu từ China V lên VI, do ông cùng các học giả từ Đại học St. Lawrence University (Mỹ), Đại học Jinan thực hiện.

Tại Trung Quốc, ngành giao thông gây ô nhiễm sau hoạt động sản xuất công nghiệp, là nguyên nhân gây phát thải 15-18% bụi mịn PM2.5, 17-25% PM10. Ô nhiễm không khí trở thành vấn nạn môi trường quan trọng bậc nhất, trong bối cảnh tốc độ đô thị hóa nhanh chóng và lượng phương tiện giao thông ngày một tăng.

Trước thực trạng này, Bắc Kinh áp dụng một loạt chính sách kiểm soát khí thải phương tiện, gồm chuyển đổi xe điện, hạn chế lái xe, đăng ký biển mới, siết dần chuẩn nhiên liệu từ China III (năm 2009) lên mức China VI (giai đoạn 1 là chuẩn VI-a áp dụng từ năm 2019). Khác với các nghiên cứu trước đó, nhóm của ông Bo Jiang bóc tách riêng tác động kinh tế của chính sách siết chuẩn nhiên liệu.

Theo báo cáo trên, China VI là chuẩn nhiên liệu cao, với hàm lượng lưu huỳnh 10mg/l, benzene 0,8%, olefins 18% (chuẩn VI-a) và 15% (chuẩn VI-b, áp dụng từ 2023).

Để tính toán tác động kinh tế, các học giả áp dụng hai phương thức. Một mặt, họ bóc tách dữ liệu từ 334 thành phố, chia thành 8 nhóm theo tiêu chí thời điểm áp dụng chính sách. Ví dụ, Bắc Kinh áp dụng sớm nhất, từ năm 2017. Các thành phố tiếp theo chuyển đổi dần. Hàng Châu là nơi áp dụng muộn nhất, vào tháng 1/2019 – hạn chót theo quy định của chính phủ. Nhóm nghiên cứu đối chiếu dữ liệu các chất ô nhiễm PM2.5, PM10, CO, NO2, SO2, O3 và chỉ số chất lượng không khí (AQI) giữa địa phương áp dụng sớm và muộn.

Mặt khác, họ so sánh chất lượng không khí khoảng thời gian trước và sau khi áp dụng chính sách siết chuẩn nhiên liệu tại các địa phương.

Kết quả, nhiên liệu mới giúp cải thiện chất lượng không khí 15%, thông qua việc giảm hơn 21% hạt bụi mịn PM2.5, 14,4% PM10.

Đối chiếu với các nghiên cứu trước đó, lượng bụi mịn PM2.5 giảm được giúp người dân tiết kiệm 8,5 tỷ USD chi phí chăm sóc y tế, còn lượng PM10 tránh được giúp tránh chi phí 13,4 tỷ USD. Từ đó, nhóm nghiên cứu tính toán chi phí y tế tiết kiệm được là gần 24 tỷ USD, nhờ cải thiện chất lượng không khí.

“Không khí sạch hơn còn giúp gia tăng doanh thu, nhờ người dân tăng cường các hoạt động ngoài trời”, ông Jiang nói. Trước đó, việc siết chuẩn China III lên IV được ước tính tiết kiệm hơn 27 tỷ USD.

Theo ông Jiang, nghiên cứu giúp bổ sung bằng chứng thuyết phục về hiệu quả của việc siết tiêu chuẩn nhiên liệu ở các nước đang phát triển. Ông khuyến nghị các nước gặp vấn đề ô nhiễm không khí như Trung Quốc trước đây áp dụng chính sách tương tự, nhắm mục tiêu thật nghiêm ngặt vào các chất gây ô nhiễm trong cấu phần nhiên liệu, nhằm mang lại không khí sạch và sức khỏe tốt hơn cho người dân.

Thủy Trương