Áp lực từ định kiến ‘đàn ông không làm việc nhà’

Phong, 33 tuổi, ở Hà Nội, xin phép bạn nhậu rời bàn lúc 8h tối vì gia đình neo người, vợ liên tục gọi điện giục về trông hai con nhỏ.

Anh lập tức trở thành đề tài trêu chọc: “Mới 8h đã về”, “Sợ vợ thế, con cái để đàn bà lo chứ”. Phong cười cho qua, nhưng trong lòng bực bội. Trên đường về nhà, anh liên tục tự hỏi: “Tôi có đang quá mềm yếu, để vợ lấn át?”.

Tối hôm đó, căng thẳng bùng phát. Vợ vừa nấu xong cơm, con ngồi bên cạnh réo đói, mà Phong nói to: “Tôi đi làm cả ngày rồi, còn lại cô phải tự lo”. Một chuyện nhỏ trở thành cuộc cãi vã, vợ anh gằn: “Anh đã làm được gì cho cái nhà này?”. Những bất đồng tích tụ từ trước bị kéo ra, không khí gia đình nặng như chì.

Sau nhiều lần như vậy, Phong đau đáu với suy nghĩ “phải chăng do mình hiền lành nên bị vợ lẫn bạn bè coi thường?”. Công việc và đời sống riêng dần trở nên bế tắc khi mỗi nét mặt, hành động, lời nói của người khác đều khiến anh nghĩ họ đang “lấn át” mình.

Tương tự, Tuấn, 40 tuổi, gánh vác việc nhà từ chợ búa, cơm nước đến đổ rác kể từ khi vợ anh bị đột quỵ nhẹ, cử động khó khăn. Một buổi sáng đi chợ về, lời chào hỏi của người quen bỗng biến thành câu nói mỉa mai: “Việc này vợ phải làm chứ sao anh làm?”. Tuấn bỗng thấy máu nóng dồn lên, cố gắng giữ bình tĩnh.

Hay khi đang nấu bữa tối, tiếng xuýt xoa của hàng xóm vọng vào khi họ đi ngang cửa: “Anh Tuấn ‘đảm đang’ yêu vợ, chiều con nhất phố”. Nghe xong, anh bực tức, cảm giác như những nỗ lực thầm lặng của mình bị đem ra làm trò cười. Những lời lẽ tưởng chừng vô hại ấy dần ăn mòn sự kiên nhẫn, biến anh thành người đàn ông cáu gắt.

Nhiều lần giữa cuộc cãi vã, anh buông lời chua chát: “Vì cô mà tôi bị cả xã hội coi thường!” khiến bạn đời của anh thêm dằn vặt. Câu chuyện được giảng viên tâm lý Nguyễn Thị Hương Lan, Trưởng phòng Tâm lý tại Viện đào tạo BHIU (Đại học Quốc tế Bắc Hà), chia sẻ khi trị liệu cho cả gia đình sau khi người vợ nhất quyết làm đơn ly hôn đơn phương vì không thể chịu sự dằn hắt từ người chồng.

“Một người đàn ông rửa bát, nấu cơm hay chăm con vốn chỉ đang thực hiện một phần trách nhiệm trong gia đình. Nhưng trong một xã hội vẫn tồn tại những quan niệm cũ về vai trò giới, những việc tưởng như rất bình thường đôi khi lại trở thành nguồn áp lực tâm lý”, bà Lan nhận định.

Các chuyên gia cho rằng áp lực đến từ định kiến về vai trò đàn ông. Những lời trêu chọc hay bị đánh giá là “sợ vợ”, “yếu thế” làm tổn thương tự ái, khiến họ khó thừa nhận cần chia sẻ trách nhiệm gia đình. Khi áp lực không được giải tỏa, nó biến thành bực bội, cáu gắt, phá hỏng mối quan hệ vợ chồng. Lâu dài, nó gây stress và các vấn đề sức khỏe tâm thần.

Tại Việt Nam chưa có số liệu thống kê chính thức, nhưng các bác sĩ tâm lý tại Bệnh viện Bạch Mai và các phòng khám tư nhân ở Hà Nội và TP HCM ghi nhận số lượng nam giới đến khám vì stress, trầm cảm, lo âu, mất ngủ ngày càng tăng.

Một khảo sát của VnExpress năm 2022 cho thấy 27% nam giới mong muốn được chuyên gia tư vấn để giải tỏa áp lực về tài chính, sự nghiệp và gia đình. Anh Long, một trong số đó, từng giấu kín việc mình rơi vào trạng thái lo âu trong 5 năm. Cho đến khi vợ phát hiện anh dùng thuốc an thần mà không cho ai biết, cuộc trò chuyện khó khăn mới diễn ra.

“Nhu cầu được lắng nghe của nam giới là rất lớn nhưng thường bị đè nén, rào cản lớn nhất chính là nỗi sợ bị phán xét”, bà Lan nhận định. Một người thường xuyên được nghe rằng “đàn ông phải làm việc lớn” sẽ dần tạo ra tiêu chuẩn ngầm bên trong. Nếu thường xuyên bị chế giễu hoặc bị so sánh, cảm giác tổn thương lặp đi lặp lại.

Một số người né tránh việc nhà để bảo vệ hình ảnh của bản thân, hoặc phản ứng bằng sự cáu gắt, tìm cách khẳng định quyền lực trong gia đình. Đây là cơ chế tự vệ trước mối đe dọa từ xã hội. Kìm nén kéo dài như quả bom nổ chậm. Nó không chỉ gây trầm cảm mà còn phát sinh bệnh lý thể chất, giảm khả năng lao động.

Bác sĩ Nguyễn Viết Chung, Khoa Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện E, nói: “Tư duy ‘con trai không được khóc’ hay ‘than thở là hèn kém’ đã tạo ra tính nam độc hại. Sự kìm nén giảm chất lượng giấc ngủ, ảnh hưởng đến khả năng điều hòa cảm xúc. Biểu hiện của nó là dễ cáu gắt, thu mình, mất hứng thú, luôn cần phải chứng minh bản thân”.

Theo dữ liệu từ Brightside, 30% đàn ông trải qua trầm cảm tại một thời điểm trong đời, nhưng đa số chọn cách che giấu cho đến khi bệnh tình chuyển biến xấu.

Khác với phụ nữ thường có hội nhóm để giãi bày, nhiều đàn ông gần như không có nơi nào để nói thật nên tìm đến quán nhậu. Lạm dụng chất kích thích để tự chữa lành là con dao hai lưỡi. Dồn nén cảm xúc lâu ngày làm tăng hormone căng thẳng, suy giảm miễn dịch, gây ra đau đầu, đau dạ dày mãn tính, thậm chí đột quỵ và xơ gan do rượu.

Để ngừa rối loạn sức khỏe tinh thần, các chuyên gia khuyến nghị đàn ông cần học cách nhận diện những khuôn mẫu “nam tính” độc hại: đàn ông phải mạnh mẽ, không được khóc, phải kiếm tiền giỏi, không được làm việc nhà. Sau đó, cần phân tích xem những khuôn mẫu này có thực sự phù hợp với giá trị và mong muốn của bản thân hay không.

Thay vì dựa vào những định nghĩa sẵn có của xã hội, mỗi người cần tự xây dựng hệ thống giá trị cá nhân dựa trên những gì họ thực sự tin tưởng: sự tử tế, trách nhiệm, sự đồng cảm, hay khả năng sáng tạo.

Tìm kiếm và học hỏi từ những người đàn ông có phong cách sống đa dạng—những cha chăm sóc con cái, những người chồng chia sẻ việc nhà, hay những người bạn thể hiện cảm xúc một cách lành mạnh—cũng giúp phá vỡ định kiến.

Việc trao đổi cởi mở giữa vợ chồng về phân chia công việc gia đình dựa trên thời gian, khả năng và thỏa thuận chung, thay vì mặc định theo giới, là chìa khóa để xây dựng mối quan hệ bình đẳng và giảm áp lực. Đồng thời, cộng đồng và bạn bè cần hạn chế những câu đùa mang tính hạ thấp, bởi những lời tưởng như vô thưởng vô phạt có thể củng cố định kiến và tạo áp lực tâm lý lâu dài.

“Chỉ khi đàn ông được phép sống thật với cảm xúc của mình, được sẻ chia và được nhìn nhận một cách đa chiều, họ mới có thể cởi bỏ gánh nặng ‘nam tính’ độc hại, tìm lại sự cân bằng trong cuộc sống và xây dựng một gia đình hạnh phúc, khỏe mạnh”, bác sĩ chia sẻ.

Thúy Quỳnh