Bác sĩ chỉ ra 5 dấu hiệu cảnh báo thận ‘kêu cứu’

Nước tiểu nổi bọt lâu tan, sưng chân, huyết áp cao, xanh xao, mệt mỏi bất thường cảnh báo thận đang kêu cứu, khi phát hiện có thể đã sát ngưỡng chạy thận.

Thận thường được ví là “cơ quan im lặng”. Rất nhiều trường hợp mắc bệnh thận mãn tính chỉ đến cơ sở y tế khi các triệu chứng đã xuất hiện rõ rệt, thời điểm đó bệnh có thể đã tiến triển sang giai đoạn 4 hoặc 5.

Bác sĩ Li Yi-zhe, Trưởng khoa Thận tại Bệnh viện Nghĩa Đại (Đài Loan, Trung Quốc), cho biết để giảm tải áp lực cho thận, bệnh nhân cần cắt giảm lượng đạm (protein) tiêu thụ. Tuy nhiên, việc kiêng khem quá đà lại dễ dẫn đến thiếu hụt dinh dưỡng và mất cơ, khiến quản lý chế độ ăn trở thành một bài toán hóc búa.

Trước tình trạng này, bên cạnh việc tham vấn chuyên môn từ đội ngũ y tế, những năm gần đây đã có các chiến lược can thiệp dinh dưỡng chuyên biệt dành cho người bệnh thận, được bác sĩ đánh giá và chỉ định tùy theo thể trạng từng cá nhân.

5 dấu hiệu cảnh báo thận “kêu cứu”

Theo bác sĩ Li Yi-zhe, bệnh thận mãn tính thường liên quan chặt chẽ đến nhóm bệnh “ba cao” (cao huyết áp, cao đường huyết, cao mỡ máu), trong đó bệnh nhân tiểu đường chiếm gần một nửa số ca phải chạy thận. Bên cạnh đó, những người có tiền sử gia đình mắc bệnh thận, người cao tuổi, người bệnh gout, viêm cầu thận, người hút thuốc lá, hay thói quen lạm dụng thuốc giảm đau và các loại thuốc không rõ nguồn gốc đều thuộc nhóm có nguy cơ mắc bệnh cao.

Do thận không có dây thần kinh cảm giác đau, các tổn thương tại cơ quan này thường diễn ra rất âm thầm. Bác sĩ khuyến cáo cộng đồng, đặc biệt là nhóm đối tượng nguy cơ cao nêu trên, nên định kỳ tham gia các chương trình khám sức khỏe miễn phí cho người trưởng thành, tầm soát tại cộng đồng, hoặc chủ động đến các khoa Y học gia đình, khoa Thận để kiểm tra, nắm bắt sát sao tình trạng sức khỏe của thận.

Người dân cũng cần đặc biệt lưu ý 5 dấu hiệu cảnh báo sớm bao gồm:

• Bọt: Nước tiểu có bọt lâu tan;

• Thũng: Cơ thể bị phù thũng, sưng chân;

• Cao: Huyết áp cao mới xuất hiện hoặc huyết áp cũ đột ngột trở nên khó kiểm soát;

• Bần: Da dẻ xanh xao, dễ chói mắt, hụt hơi do tình trạng thiếu máu;

• Quyện: Cảm giác mệt mỏi, kiệt sức không rõ nguyên nhân do tích tụ độc tố urê.

Khi xuất hiện các triệu chứng này, chức năng thận có thể đã tổn thương. Người bệnh cần nhanh chóng đi khám để được thực hiện các xét nghiệm máu và xét nghiệm nước tiểu chuyên sâu.

Hiểu đúng về chỉ số eGFR

Các chỉ số trong bảng kết quả kiểm tra chức năng thận thường khiến nhiều người hoang mang. Giải thích về điều này, bác sĩ Li Yi-zhe cho biết, chỉ số độ lọc cầu thận ước tính (eGFR) được dùng để đánh giá thận có đang vận hành bình thường hay không. Có thể coi eGFR như “thang điểm” của thận: mức từ 90 trở lên thường đại diện cho chức năng thận bình thường; nếu chỉ số này giảm xuống dưới 5 điểm, bệnh đã chuyển sang giai đoạn 5 – giai đoạn cuối của bệnh thận mãn tính, lúc này người bệnh thường cần được bác sĩ đánh giá để cân nhắc bắt đầu điều trị bằng phương pháp lọc máu (chạy thận).

Trong khi đó, PCR và ACR là các chỉ số quan trọng dùng để đánh giá tình trạng đạm niệu (protein trong nước tiểu) và albumin niệu. Ngay cả khi chỉ số eGFR chưa xuất hiện bất thường, nhưng PCR hoặc ACR đã vượt ngưỡng, đó có thể là dấu hiệu cho thấy cầu thận bị tổn thương dẫn đến việc đạm trong cơ thể bị rò rỉ qua nước tiểu. Đây là thời điểm vàng cần nắm bắt để tiến hành điều trị sớm.

Ăn nhiều đạm hại thận?

Bác sĩ Li Yi-zhe giải thích, bệnh thận mãn tính đồng nghĩa với việc tổ chức thận đã bị xơ hóa – tức là sau khi tổn thương, thận hình thành các mô sẹo làm ảnh hưởng đến chức năng lọc tự nhiên. Hiện nay, y học lâm sàng chưa có loại thuốc nào có thể đảo ngược các mô thận đã bị xơ hóa trở lại trạng thái ban đầu. Do đó, mục tiêu điều trị trọng tâm là bảo vệ phần mô thận còn lại, làm chậm tiến trình phải lọc máu. Các chiến lược điều trị bao gồm dùng thuốc, kiểm soát nhóm bệnh “ba cao”, điều chỉnh lối sống, và trong đó “chế độ ăn giảm đạm” đóng vai trò đặc biệt quan trọng.

Bác sĩ cho biết thêm, đạm sau khi chuyển hóa sẽ tạo ra các chất thải chứa nitơ, buộc phải đào thải qua thận. Việc tiêu thụ quá nhiều đạm sẽ gia tăng gánh nặng cho thận và gây ảnh hưởng xấu đến việc kiểm soát bệnh.

Tuy nhiên, đạm lại là dưỡng chất thiết yếu cho quá trình phát triển cơ bắp và phục hồi các mô. Nếu kiêng khem quá mức, người bệnh có thể đối mặt với nguy cơ suy dinh dưỡng, mất cơ (teo cơ) và giảm miễn dịch, từ đó làm tăng nguy cơ nhiễm trùng cùng các biến chứng khác.

Việc tự cân chỉnh lượng đạm chính xác trong bữa ăn hằng ngày không phải là điều dễ dàng. Để cân bằng giữa việc bảo vệ chức năng thận và đảm bảo dinh dưỡng, trên lâm sàng người bệnh sẽ nhận được sự hướng dẫn trực tiếp từ các chuyên gia dinh dưỡng và cán bộ tư vấn y tế. Đồng thời, gần đây cũng đã có các chiến lược điều trị bằng thuốc tương ứng để hỗ trợ đánh giá.

Chế độ ăn giảm đạm như thế nào để không hao hụt dinh dưỡng?

Bác sĩ Li Yi-zhe chỉ ra rằng, hiện nay một số bệnh nhân thực hiện chế độ ăn giảm đạm, sau khi được bác sĩ đánh giá, có thể kết hợp sử dụng ketoacid amino acid như một lựa chọn thuốc bổ sung dinh dưỡng hỗ trợ.

Cơ chế của nhóm thuốc này là loại bỏ phần tạo ra chất thải chứa nitơ trong amino acid, đồng thời giữ lại các thành phần dinh dưỡng mà cơ thể có thể hấp thu và sử dụng. Nhóm thuốc này hoàn toàn không liên quan đến các khái niệm như “chế độ ăn Ketogenic” (Keto) hay “nhiễm toan ceton” (Ketoacidosis) thường nghe. Những bệnh nhân mắc bệnh thận mãn tính giai đoạn 5 đang tuân thủ chế độ ăn giảm đạm, nếu đáp ứng đủ điều kiện sẽ được bảo hiểm y tế chi trả cho dòng thuốc này; bệnh nhân giai đoạn 3 và 4 sau khi được bác sĩ đánh giá cũng có thể cân nhắc tự chi trả để sử dụng.

Bác sĩ cho biết thêm, các nghiên cứu quốc tế chỉ ra rằng việc áp dụng chế độ ăn giảm đạm kết hợp với ketoacid amino acid giúp tổng lượng chất thải chứa nitơ trong cơ thể bệnh nhân duy trì ở mức thấp hơn, đồng thời có liên quan đến việc làm chậm tốc độ suy giảm chức năng thận. Nghiên cứu cũng ghi nhận trạng thái dinh dưỡng của người bệnh ổn định hơn, tỷ lệ gặp phải tình trạng suy dinh dưỡng và mất cơ tương đối thấp.

Dù vậy, tiến triển bệnh và tình trạng dinh dưỡng cụ thể vẫn có sự khác biệt tùy theo từng cá nhân. Việc sử dụng thuốc bắt buộc phải dựa trên tiền đề người bệnh thực hiện nghiêm túc chế độ ăn giảm đạm, đồng thời cần có sự đánh giá kỹ lưỡng từ bác sĩ về tình trạng bệnh và mức độ quản lý ăn uống để xác định xem có phù hợp hay không. Ngoài ra, do dòng thuốc này có chứa thành phần canxi, một số bệnh nhân có biến chứng tăng canxi máu có thể không phù hợp để sử dụng.

Bên cạnh việc điều trị bằng thuốc và kiểm soát chế độ ăn, bác sĩ Li Yi-zhe nhấn mạnh kiểm soát huyết áp, đường huyết và mỡ máu cũng là chìa khóa cốt lõi để làm chậm sự tiến triển của bệnh thận. Trong sinh hoạt hằng ngày, người bệnh cần duy trì uống đủ nước, kết hợp các bài tập thể dục aerobic và tập sức bền cơ bắp nhằm giảm nguy cơ mất cơ. Việc duy trì giấc ngủ ngắt quãng hợp lý, chủ động ngưng hút thuốc, tránh lạm dụng thuốc giảm đau cũng như không tự ý sử dụng các loại thuốc không rõ nguồn gốc đều mang lại lợi ích thiết thực cho thận.

Chỉ cần phát hiện sớm, điều trị kịp thời, tuân thủ lịch tái khám định kỳ và duy trì một lối sống khoa học, người bệnh hoàn toàn có cơ hội “chung sống hòa bình” với bệnh thận.

Mỹ Ý (Theo Yahoo TW)