Chiếc BMW bị sơn lại và vụ kiện đòi bồi thường 4 triệu USD xôn xao nước Mỹ

Mua ôtô mới nhưng phát hiện xe bị sơn sửa trước khi bán, khách hàng kiện BMW và được tòa tuyên nhận 4.000 USD bồi thường thiệt hại thực tế và 4 triệu USD trừng phạt.

Tháng 1/1990, bác sĩ Ira Gore Jr. mua chiếc BMW 535i màu đen tại đại lý BMW ở Alabama với giá 40.750 USD (khoảng 2,7 tỷ đồng hiện tại).

Ông tin đang sở hữu chiếc xe mới, chưa qua sử dụng và còn nguyên lớp sơn xuất xưởng.

Khoảng 9 tháng sau, khi đưa xe đến một gara, ông được một người thợ cho hay đã phát hiện một phần thân xe bị sơn lại.

Ira Gore cho rằng bị lừa và quyết định kiện BMW of North America, nhà phân phối BMW tại Mỹ, yêu cầu bồi thường vì không công bố thông tin về việc sửa chữa trước khi bán.

Vụ kiện tưởng như chỉ xoay quanh chiếc ôtô này đã trở thành án lệ nổi tiếng của Mỹ. Bởi bên cạnh 4.000 USD bồi thường thiệt hại thực tế, tòa sơ thẩm còn tuyên BMW phải trả tiền bồi thường mang tính trừng phạt gấp 1.000 lần khoản thiệt hại của người mua – tức 4 triệu USD.

Tại phiên tòa, phía BMW thừa nhận đã áp dụng một chính sách trên toàn nước Mỹ từ năm 1983 đối với những chiếc xe bị hư hỏng trong quá trình sản xuất hoặc vận chuyển trước khi đến tay khách hàng.

Theo đó, nếu chi phí sửa chữa vượt quá 3% giá bán lẻ đề xuất, xe sẽ được đưa vào sử dụng nội bộ một thời gian rồi bán dưới dạng đã qua sử dụng. Nhưng nếu chi phí sửa dưới 3%, nó vẫn được bán như xe mới mà đại lý không được thông báo về việc sửa chữa.

Chiếc BMW của nguyên đơn Ira Gore thuộc trường hợp thứ hai.

Từ vết sơn sửa 601 USD đến khoản bồi thường 4 triệu USD

Chi phí sơn lại được xác định là 601,37 USD, tương đương khoảng 1,5% giá bán lẻ đề xuất. Vì vậy, việc sửa chữa không thông báo cho đại lý tại Alabama trước khi xe được bán cho ông.

BMW bảo vệ chính sách này bằng lập luận rằng những hư hỏng nhỏ có thể được khắc phục mà không ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng. Sau khi sửa chữa, chiếc xe “vẫn đạt tiêu chuẩn” và không có nghĩa vụ phải thông báo mọi khiếm khuyết thẩm mỹ đã được xử lý.

Lập luận ấy không hoàn toàn vô căn cứ. Các bang của Mỹ khi đó áp dụng những quy định khác nhau về nghĩa vụ công bố việc sửa chữa trước khi bán ôtô mới. Một số quy định cho phép không phải thông báo nếu chi phí sửa chữa thấp hơn ngưỡng nhất định.

BMW cho biết chính sách của mình được xây dựng dựa trên những quy định như vậy. Công ty cũng lập luận rằng việc sơn lại không làm ảnh hưởng đến khả năng vận hành, tính năng an toàn hay vẻ ngoài của chiếc xe trong nhiều tháng sau khi Ira Gore mua.

Nguyên đơn Ira Gore cho rằng xe rõ ràng bị giảm giá trị. Việc sửa chữa có thể giúp chiếc xe trông như mới, nhưng không thể xóa đi lịch sử của nó.

Nếu biết thông tin này trước khi mua, ông có thể đã lựa chọn khác hoặc thương lượng một mức giá thấp hơn.

Để chứng minh thiệt hại, Gore dựa vào lời khai của một cựu đại lý BMW. Người này ước tính chiếc xe đã sơn lại có giá trị thấp hơn khoảng 10% so với xe mới chưa từng bị hư hỏng và sửa chữa.

Từ đó, ông xác định thiệt hại của mình là 4.000 USD. Đây là khoản bồi thường nhằm bù đắp phần giá trị mà ông cho rằng chiếc xe đã mất đi, không phải chi phí sơn lại 601,37 USD.

Nhưng không dừng ở đó, ông đưa ra bằng chứng từ năm 1983, BMW đã bán 983 chiếc xe từng được sơn sửa như xe mới mà không thông báo cho người mua, trong đó có 14 chiếc tại Alabama.

Theo lập luận của ông, nếu mỗi chiếc xe gây ra thiệt hại 4.000 USD, tổng số tiền liên quan đến khoảng 1.000 giao dịch sẽ vào khoảng 4 triệu USD.

Từ phép tính này, ông đề nghị một khoản bồi thường mang tính trừng phạt đủ lớn để răn đe BMW và ngăn công ty tiếp tục chính sách không công bố thông tin.

Với pháp luật Mỹ ngoài bồi thường thiệt hại thực tế còn có punitive damages – khoản bồi thường nhằm trừng phạt hành vi sai trái và ngăn ngừa việc tái diễn.

Tòa sơ thẩm xác định BMW phải chịu trách nhiệm về hành vi gian lận, tuyên 4.000 USD bồi thường thiệt hại thực tế và 4 triệu USD bồi thường trừng phạt.

BMW phản đối phán quyết, cho rằng khoản tiền này quá lớn so với thiệt hại của riêng nguyên đơn. Công ty cũng lập luận rằng không thể lấy các giao dịch ở những bang khác làm cơ sở để trừng phạt BMW tại Alabama khi chưa xác định những giao dịch đó vi phạm pháp luật nơi chúng diễn ra.

Năm 1994, Tòa án phúc thẩm Alabama đồng ý rằng cách tính ban đầu có vấn đề: Bồi thẩm đoàn đã dựa đáng kể vào các giao dịch tương tự ở những bang khác để xác định mức trừng phạt.

Tòa giảm khoản tiền từ 4 triệu xuống 2 triệu USD. Tuy nhiên, BMW vẫn không chấp nhận kết quả và đưa vụ việc lên Tòa án Tối cao.

Bồi thường trừng phạt bao nhiêu là đủ?

Trong phán quyết, Tòa án Tối cao Mỹ nêu 3 yếu tố xác định khoản bồi thường tính trừng phạt.

Thứ nhất là mức độ đáng lên án của hành vi.

Tòa nhận định thiệt hại mà ông Ira Gore phải chịu chủ yếu mang tính kinh tế. Việc sơn lại không ảnh hưởng đến khả năng vận hành, tính năng an toàn hay vẻ ngoài của chiếc xe trong khoảng chín tháng ông sử dụng.

Hồ sơ cũng không cho thấy BMW có hành vi coi thường sức khỏe, tính mạng người khác hoặc cố tình đưa ra những tuyên bố sai sự thật trực tiếp về việc sửa chữa.

Tòa thừa nhận việc che giấu thông tin quan trọng có thể là hành vi đáng bị trừng phạt. Tuy nhiên, nó không nghiêm trọng đến mức cần khoản bồi thường trừng phạt khổng lồ.

Thứ hai là tỷ lệ giữa khoản bồi thường trừng phạt và thiệt hại thực tế.

Sau khi giảm từ 4 triệu xuống 2 triệu USD, khoản tiền BMW phải trả vẫn bằng 500 lần thiệt hại 4.000 USD của Ira Gore.

Tòa nhấn mạnh không thể đặt ra một công thức toán học cố định để xác định mọi khoản bồi thường.

Một số trường hợp có thể cần tỷ lệ cao hơn, chẳng hạn khi hành vi đặc biệt nghiêm trọng nhưng thiệt hại thực tế khó định lượng. Tuy nhiên, với hoàn cảnh vụ BMW, khoảng cách giữa hai khoản tiền là quá lớn.

Theo tòa, nếu mức trừng phạt vượt quá xa, nó có nguy cơ trở thành sự tước đoạt tài sản tùy tiện.

Một điểm khác trong phán quyết là Alabama không thể sử dụng quyền trừng phạt của mình để áp đặt chính sách riêng lên toàn bộ thị trường Mỹ.

Một bang không thể mặc nhiên trừng phạt doanh nghiệp vì những hành vi diễn ra ở bang khác.

Từ những phân tích này, Tòa án Tối cao Mỹ hủy phán quyết của Tòa án bang Alabama và trả vụ án về để tiếp tục xử lý.

Ngày 9/5/1997 của Tòa án Alabama xét xử lại vụ kiện và đưa ra lựa chọn cho nguyên đơn Ira Gore: Chấp nhận giảm khoản bồi thường mang tính trừng phạt xuống 50.000 USD, hoặc đối mặt với việc phán quyết bị hủy và vụ án được xét xử lại.

Cuối cùng, ông Ira Gore chấp nhận phán quyết cuối cùng: bồi thường thiệt hại 4.000 USD và khoản bồi thường trừng phạt 50.000 USD, kèm lãi và chi phí tố tụng.

Vụ kiện trở thành bài học kinh điển lịch sử pháp luật Mỹ về bồi thường mang tính trừng phạt.

Nó nhắc các đương sự và cả tòa khi tuyên án, rằng khoản tiền bồi thường, trừng phạt phải có căn cứ, tương xứng với mức độ đáng lên án của hành vi và nằm trong giới hạn Hiến pháp cho phép.

Hải Thư (Theo Justia Law, Law Cornell, Oyez Org)