Đề xuất từ 25 tuổi được hiến tạng cho người không cùng huyết thống

Bộ Y tế đề xuất người đủ 25 tuổi được hiến bộ phận cơ thể cho người không cùng huyết thống nhằm hạn chế nguy cơ mua bán, ép buộc hiến tạng.

Đề xuất này được đưa vào dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác, Bộ Y tế lấy ý kiến hôm 14/8. Theo dự thảo, người hiến bộ phận cơ thể khi còn sống cho thành viên gia đình phải từ đủ 18 tuổi. Nếu hiến cho người không phải thành viên gia đình, người hiến phải từ đủ 25 tuổi.

Bộ Y tế cho rằng quy định hiện hành chưa phân biệt độ tuổi giữa người hiến cho thành viên gia đình và người không có quan hệ gia đình. Trong khi đó, người 18-25 tuổi có thể vẫn đang phát triển về thể chất, nhận thức, chưa ổn định về nghề nghiệp và thu nhập. Việc cho phép hiến tạng cho người không có quan hệ gia đình ở độ tuổi này có thể làm tăng nguy cơ bị tác động, ép buộc hoặc lợi dụng để mua bán nội tạng.

Nguồn tạng từ người hiến sống hiện chiếm khoảng 94% tổng số ca ghép tại Việt Nam. Thực trạng phụ thuộc lớn vào nguồn hiến sống đặt ra yêu cầu tăng cường các biện pháp phòng ngừa mua bán, môi giới và ép buộc hiến tạng.

Song song với việc nâng tuổi người hiến sống không cùng huyết thống, Bộ Y tế đề xuất mở rộng nguồn hiến tạng từ người dưới 18 tuổi chết não. Theo đó, người dưới 18 tuổi chết não sinh thời từng bày tỏ nguyện vọng hiến tạng trước khi qua đời thì lúc mất có thể được hiến nếu gia đình đồng thuận. Quy định này nhằm khắc phục hạn chế của luật hiện hành là chỉ người từ đủ 18 tuổi mới được đăng ký hiến tạng, qua đó tăng nguồn tạng ghép, đặc biệt cho trẻ em.

Dự thảo bổ sung người chết tuần hoàn (chết tim, tức tim ngừng đập vĩnh viễn) vào nhóm đối tượng có thể hiến mô, tạng bên cạnh người chết não. Đây là kinh nghiệm từ nhiều quốc gia để mở rộng đáng kể nguồn tạng hiến.

Thứ tự ưu tiên ghép tạng gồm người bệnh cấp cứu, trẻ em, người từng đăng ký hiến mô hoặc tạng khi có chỉ định ghép, người thuộc hàng thừa kế thứ nhất của người đã hiến tạng, người có thời gian chờ ghép lâu nhất trong danh sách chờ ghép quốc gia. Việc điều phối nguồn tạng bảo đảm nguyên tắc hòa hợp giữa người hiến và người nhận, công bằng, minh bạch, khách quan, ưu tiên theo mức độ khẩn cấp, mức độ tương thích, hiệu quả điều trị cùng danh sách chờ ghép và quy trình điều phối quốc gia.

Một trong những bất cập hiện nay là chưa có định mức kinh tế – kỹ thuật và giá dịch vụ kỹ thuật lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người. Mỗi cơ sở xây dựng mức giá khác nhau, nhiều nơi chưa công khai. Vì vậy, Bộ Y tế đề xuất bổ sung quy định về giá dịch vụ ghép mô, bộ phận cơ thể người. Theo đó, giá dịch vụ gồm các khoản chi cho hồi sức duy trì mô, bộ phận cơ thể người của người hiến có nguy cơ chết não, chết tuần hoàn; xác định chết não, chết tuần hoàn; lấy, đánh giá chất lượng mô, bộ phận cơ thể; ghép mô, bộ phận cơ thể và các nội dung chi khác theo quy định pháp luật.

Những chính sách sửa đổi này được kỳ vọng tháo gỡ rào cản pháp lý, nâng cao hiệu quả điều phối và tăng cơ hội cứu sống người bệnh chờ ghép tạng trong bối cảnh nhu cầu ngày càng lớn. Ba năm gần đây số ca hiến tạng từ người chết não tại Việt Nam liên tục tăng, ghi nhận 41 ca năm 2024, 66 ca năm 2025 và 46 ca, tính đến đầu tháng 8 năm nay. Tuy vậy nguồn tạng hiến thực tế vẫn rất hạn chế so với nhu cầu.

Từ năm 1992 đến nay, Việt Nam đã thực hiện khoảng 11.000 ca ghép. Hiện nay nguồn hiến tạng từ người chết/chết não vẫn khan hiếm, trong khi nhu cầu ghép tạng ngày càng tăng. Việt Nam có tỷ lệ ghép tạng cao nhất Đông Nam Á (hơn 1.000 ca/năm) nhưng tỷ lệ hiến tạng sau chết lại thuộc nhóm thấp nhất thế giới.

Lê Nga