‘Hợp tác khoa học và công nghệ Việt Nam – Nga phải hướng tới cùng làm chủ công nghệ’

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, hợp tác khoa học công nghệ Việt Nam – Nga cần hướng tới những mục tiêu cao hơn, trong đó có làm chủ công nghệ, cùng tạo ra sản phẩm và cùng tham gia thị trường.

Tại Diễn đàn Khoa học và Công nghệ Việt Nam – Liên bang Nga: Kết nối công nghệ chiến lược, diễn ra ở Moskva ngày 9/9, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho rằng hợp tác khoa học công nghệ giữa hai nước cần “tư duy mới, cách làm mới và những mục tiêu cao hơn”.

“Không chỉ dừng lại ở trao đổi chuyên gia hay đào tạo cán bộ, mà phải hướng tới cùng làm chủ công nghệ, cùng tạo ra sản phẩm và cùng tham gia thị trường”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nói.

Việt Nam xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chủ yếu nhằm đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh và năng lực tự chủ của nền kinh tế, theo tinh thần Nghị quyết 57. Trong quá trình đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh Việt Nam coi trọng hợp tác quốc tế, đặc biệt với những đối tác có nền tảng khoa học công nghệ mạnh, quan hệ hữu nghị truyền thống và có khả năng bổ sung cho nhu cầu phát triển của Việt Nam. Nga là một trong những đối tác như vậy.

Ông đề nghị hai nước tập trung vào năm định hướng lớn, trước hết đưa hợp tác về công nghệ chiến lược trở thành một trụ cột quan trọng mới của quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam – Nga.

Hai bên cần lựa chọn một số lĩnh vực có tính chiến lược, kết hợp thế mạnh khoa học công nghệ của Nga với nhu cầu phát triển, nguồn nhân lực và thị trường của Việt Nam. Các lĩnh vực được Tổng Bí thư đề cập như năng lượng nguyên tử, năng lượng mới, công nghệ vũ trụ – vệ tinh, bán dẫn, công nghệ lượng tử và trí tuệ nhân tạo.

Định hướng thứ hai là xây dựng một số chương trình, dự án khoa học công nghệ quy mô lớn, mang tính biểu tượng cho giai đoạn hợp tác mới. Ông lấy Trung tâm Nghiên cứu Khoa học và Công nghệ Hạt nhân làm một minh chứng điển hình, đồng thời cho rằng giai đoạn mới cần những công trình, chương trình tầm vóc để các thế hệ tương lai có thể nhìn thấy những thành quả hợp tác cụ thể giữa hai nước. Ông đề nghị hai bên nghiên cứu xây dựng chương trình công nghệ chiến lược chung, phòng thí nghiệm và trung tâm nghiên cứu chung, với sự tham gia của viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp hai nước.

Doanh nghiệp được xác định là chủ thể trung tâm trong hợp tác khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng nghiên cứu khoa học chỉ tạo ra sức mạnh phát triển khi kết quả được chuyển hóa thành công nghệ, sản phẩm và năng lực sản xuất.

Ông mong muốn các tập đoàn công nghệ, năng lượng của Nga tăng cường đầu tư, chuyển giao công nghệ tại Việt Nam, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp công nghệ Việt Nam chủ động tìm kiếm cơ hội đầu tư, hợp tác tại Nga. Hai nước cần tạo điều kiện để các nhà khoa học và doanh nghiệp gặp gỡ, tìm kiếm cơ hội hợp tác, đồng thời chia sẻ nguồn vốn và hỗ trợ đầu tư hiệu quả.

Định hướng thứ tư là đầu tư mạnh cho thế hệ các nhà khoa học và chuyên gia trẻ của hai nước. “Tài sản lớn nhất trong quan hệ hai nước không chỉ là những công trình đã xây dựng mà là con người”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh.

Ông đề nghị mở rộng chương trình đào tạo về công nghệ chiến lược, tăng cường trao đổi nghiên cứu sinh, kỹ sư và nhà khoa học trẻ, tạo điều kiện để các nhóm nghiên cứu trẻ cùng thực hiện các nhiệm vụ khoa học công nghệ. Mục tiêu là hình thành thế hệ nhà khoa học Việt – Nga mới, kế thừa truyền thống hợp tác và đủ năng lực giải quyết những bài toán công nghệ toàn cầu trong thế kỷ 21.

Cuối cùng, Tổng Bí thư yêu cầu hai nước xây dựng cơ chế tổ chức thực hiện cụ thể và đo lường được kết quả. “Mỗi chương trình hợp tác cần xác định rõ mục tiêu, đối tác thực hiện, nguồn lực, sản phẩm và thời hạn”, ông nói.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam phối hợp với Bộ Khoa học và Đại học Nga cùng các cơ quan liên quan, ngay sau diễn đàn lựa chọn một số dự án để triển khai và xây dựng kế hoạch thực hiện cụ thể.

“Quan trọng hơn, chúng ta phải đánh giá có bao nhiêu công nghệ đã được hai bên cùng làm chủ, bao nhiêu sản phẩm đã được tạo ra, bao nhiêu doanh nghiệp đã cùng đầu tư, bao nhiêu nhà khoa học trẻ đã trưởng thành, và những kết quả đó đóng góp như thế nào cho sự phát triển của hai đất nước. Đó phải là những thước đo mới của hợp tác”, ông nhấn mạnh.

Diễn đàn Khoa học và Công nghệ Việt Nam – Liên bang Nga có chủ đề “Kết nối công nghệ chiến lược”. Trong phát biểu dẫn đề, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết Việt Nam đang có nhu cầu rất lớn trong việc tiếp thu, làm chủ và phát triển các công nghệ lõi, công nghệ mang tính chiến lược. Trong khi đó, Liên bang Nga luôn giữ vị thế là cường quốc về khoa học cơ bản, công nghệ hạt nhân, công nghệ lượng tử, vật liệu mới và an toàn thông tin.

“Sự kết hợp giữa tiềm năng nghiên cứu xuất sắc của Nga và sự năng động, khát vọng vươn lên của các nhà khoa học Việt Nam chắc chắn sẽ tạo ra những giá trị đột phá”, Bộ trưởng khẳng định.

Diễn đàn ghi nhận nhiều kết quả hợp tác cụ thể giữa hai nước. Các thỏa thuận hợp tác được công bố gồm hợp tác chiến lược giữa Kaspersky Việt Nam và Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông; hợp tác đào tạo về năng lượng giữa Đại học Bách khoa Hà Nội và Đại học Nghiên cứu Hạt nhân Quốc gia MEPhI; hợp tác nghiên cứu chung và thành lập phòng thí nghiệm chung về an toàn thông tin giữa Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông Việt Nam và Đại học Viễn thông Quốc gia Saint Petersburg.

Diễn đàn cũng công bố sáng kiến xây dựng Mạng lưới tri thức Việt – Nga, nhằm tăng cường kết nối chuyên gia, hình thành các nhóm nghiên cứu chung, thúc đẩy trao đổi học thuật và chuyển giao công nghệ tới doanh nghiệp.

Với một số lĩnh vực quan trọng như năng lượng nguyên tử, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết Bộ đã chủ động trao đổi, làm việc với Tập đoàn Năng lượng Nguyên tử Quốc gia Nga (Rosatom) để tháo gỡ các vướng mắc, hoàn thành khóa đào tạo cho 10 chuyên gia thẩm định địa điểm nhà máy điện hạt nhân, đồng thời, hai bên đã đạt được thỏa thuận để Viện Năng lượng Nguyên tử Việt Nam tham gia liên doanh Trung tâm Nghiên cứu Quốc tế trên nền tảng lò phản ứng MBIR của Rosatom.

Theo ông, diễn đàn sẽ mở ra một chương mới, hiện thực hóa các cam kết, đưa hợp tác khoa học và công nghệ giữa Việt Nam và Liên bang Nga lên một tầm cao mới, tương xứng với tiềm năng và quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện giữa hai quốc gia.

Trong khi đó, Phó thủ tướng Nga Chernyshenko nhấn mạnh Việt Nam từ lâu đã là đối tác đáng tin cậy của Nga. Quan hệ hai nước dựa trên truyền thống hữu nghị và tương trợ lẫn nhau và mối quan hệ này phát triển trong nhiều lĩnh vực, trong đó có lĩnh vực trọng điểm là khoa học và giáo dục.

Phó thủ tướng Nga cho biết hai bên còn nhiều tiềm năng hợp tác trong lĩnh vực công nghệ cao. Tại diễn đàn, hai bên sẽ khởi động tuyển chọn dự án nghiên cứu chung mới do Quỹ Khoa học Nga và Quỹ Phát triển Khoa học và Công nghệ Quốc gia Việt Nam đồng tổ chức, đồng thời khởi động một số dự án hợp tác khác.

Lưu Quý