Kỷ nguyên nước giá rẻ chấm dứt tại thành phố sa mạc Mỹ

Người dân Queen Creek từng dùng nguồn nước sạch giá rẻ từ sông Colorado, nhưng giờ đây đang đối mặt nguy cơ tiền nước tăng nhiều lần.

Ron Rios, 52 tuổi, sống tại thành phố Queen Creek, bang Arizona, thường bơm đầy nước vào hồ bơi trong sân nhà để giải nhiệt giữa những ngày hè nóng trên 38 độ C tại vùng sa mạc này. Bởi vậy, ông rất giận dữ khi biết hóa đơn nước có thể tăng từ 130 USD lên hơn 500 USD mỗi tháng.

“Không ai có thể kham nổi mức phí đó”, Rios nói. Nhưng đây là giá nước áp dụng theo kế hoạch điều chỉnh phí đã được chính quyền địa phương chấp thuận nhằm đảm bảo nguồn cung nước lâu dài cho thành phố.

Là một thành phố sa mạc, Queen Creek từ lâu dựa vào nguồn cung nước từ sông Colorado. Nhưng khi dòng sông quan trọng này ngày càng cạn nước, Queen Creek phải dựa vào nguồn thay thế ngày càng đắt đỏ hơn.

Marc Skocypec, giám đốc đơn vị cấp nước Queen Creek, cho hay nhiều đô thị khác tại Arizona cũng đang tìm mua nước từ lưu vực Harquahala, với mức giá cao gấp 4 lần thỏa thuận mà Queen Creek đạt được vài năm trước.

“Giờ ai cũng đang chạy đua tìm nguồn nước”, ông nói. “Thời kỳ nước giá rẻ đã chấm dứt”.

Để bảo đảm nguồn cung lâu dài, chính quyền Queen Creek đã vay tiền mua nguồn nước ngầm đủ dùng trong 100 năm từ lưu vực dãy Harquahala ở phía tây, sau đó vận chuyển về thành phố qua hệ thống kênh hiện có. Giới chức kỳ vọng khoản đầu tư sẽ giúp Queen Creek giảm phụ thuộc vào sông Colorado và ổn định chi phí cấp nước trong tương lai.

Nhưng để trả tiền cho dự án trị giá khoảng 730 triệu USD này, thành phố đề xuất thu thêm phí sử dụng nước từ khách hàng. Theo đó, người dân phải trả thêm 3,07 USD cho mỗi 1.000 gallon (3,8 m3) nước sử dụng. Mức phí dự kiến tăng dần lên 10,74 USD sau vài năm.

Khi chính sách được triển khai đầy đủ, một hộ gia đình thông thường có thể phải trả thêm 57-138 USD mỗi tháng. Hội đồng thành phố dự kiến bỏ phiếu về giai đoạn đầu của kế hoạch trong tháng 11.

Ông Rios thuộc nhóm chịu tác động lớn vì gia đình sử dụng hơn 113 m3 nước mỗi tháng, gấp ba lần mức trung bình. Ngoài hồ bơi, ông còn duy trì một phần bãi cỏ và vườn cây ăn quả trong sân.

Ông đang cân nhắc bỏ hàng chục nghìn USD để tự khoan giếng, đồng thời thắc mắc tại sao thành phố không khai thác nguồn nước ngầm ngay bên dưới, vốn đang chịu sự quản lý chặt chẽ của bang.

Không chỉ Rios, nhiều cư dân sở hữu vườn cây, trang trại hoặc nuôi ngựa cũng phản đối kế hoạch tăng giá nước. Họ sử dụng lượng nước lớn để tưới tiêu, khiến hóa đơn có nguy cơ tăng thêm hàng chục nghìn, thậm chí hơn 100.000 USD mỗi năm.

Gary Ehlers, 63 tuổi, chủ một khu vườn trồng cây ăn quả tại Queen Creek, tính toán tổng chi phí nước phát sinh trong 6 năm có thể vượt 83.000 USD. “Đến lúc đó, có lẽ tôi phải bán cả hai quả thận để trả tiền nước”, ông nói.

Được thành lập năm 1989 từ một cộng đồng nông nghiệp chỉ vài nghìn dân, Queen Creek hiện có khoảng 90.000 cư dân. Giới chức dự báo dân số địa phương có thể tăng gần gấp đôi vào khoảng năm 2050.

Eric Kerr, 65 tuổi, người sinh ra và lớn lên tại đây, đặt câu hỏi đến lúc nào những đô thị nằm giữa sa mạc phải thừa nhận không thể tiếp tục mở rộng vì nguồn nước có hạn. Lo ngại này đã ảnh hưởng đến các dự án nhà ở.

Khi một nhà phát triển đề xuất xây khu dân cư khép kín gồm 150 căn trên khu đất bỏ trống, dự án vấp phải phản đối từ cư dân Queen Creek vì lo ngại an ninh nguồn nước. Dù ủy ban quy hoạch từng nhất trí đề nghị phê duyệt, hội đồng thành phố cuối cùng bác bỏ dự án.

Thị trưởng Julia Wheatley khẳng định khoản đầu tư mới sẽ giúp Queen Creek có đủ nước tiếp tục phát triển. Các dự án nhà ở mới cũng phải đóng khoản phí cấp nước riêng, nhằm tránh chuyển chi phí phát triển sang cư dân hiện hữu. Theo bà, lượng nước tiêu thụ tại Arizona đã giảm dù dân số tăng, bởi các khu dân cư sử dụng ít nước hơn hoạt động nông nghiệp trước đây.

Arizona hiện bị chính quyền liên bang cắt giảm 27% lượng nước phân bổ từ sông Colorado trong năm nay. Mức cắt giảm có thể tăng gần gấp đôi sau năm 2028 nếu hạn hán nghiêm trọng hơn.

Sarah Porter, giám đốc Trung tâm Chính sách Nước Kyl thuộc Đại học Bang Arizona, nhận định người dân nên chuẩn bị đối mặt với giá nước tăng và các biện pháp hạn chế sử dụng, khi nhiều địa phương phải đầu tư tìm nguồn cung mới.

Hà Linh (Theo Washington Post, Reuters)