Sắc vàng trong tranh Van Gogh

Theo Artnet, từ ngày 13/2 đến 17/5, bảo tàng Van Gogh ở Amsterdam (Hà Lan) mở triển lãm Yellow. Beyond Van Gogh’s với chủ đề khám phá ý nghĩa của màu vàng trong tranh của danh họa. Ngoài các kiệt tác của Van Gogh, ban tổ chức trưng bày một số tranh có cùng gam màu do các họa sĩ cuối thế kỷ 19 – đầu thế kỷ 20 sáng tác, tác phẩm nghệ thuật sắp đặt của nghệ sĩ Olafur Eliasson, 59 tuổi.

Hình trên là bức Wheatfield with a Reaper (Đồng lúa mì và người gặt, 1889) của Van Gogh. Theo bảo tàng, họa sĩ từng mô tả bầu không khí trong tranh không ảm đạm nhờ có “mặt trời chiếu rọi khắp không gian bằng thứ ánh sáng vàng rực rỡ”.

Chân dung tự họa của Van Gogh (1887).

Họa sĩ người Hà Lan, có tên đầy đủ là Vincent van Gogh (1853-1890), theo đuổi trường phái ấn tượng. Hiện nhiều tác phẩm của ông có giá từ hàng chục triệu USD đến hơn 100 triệu USD. Dù là tên tuổi lớn của làng mỹ thuật, lúc sinh thời ông không có danh tiếng, sống dựa vào trợ cấp của em trai – Theo van Gogh. Trước khi tìm đến cái chết ở tuổi 37, ông từng vào bệnh viện tâm thần, dành những tháng cuối đời tại một nhà trọ ở làng Auvers-sur-Oise, Pháp.

Van Gogh vẽ tranh từ năm 27 tuổi, để lại hàng nghìn bức tranh sau 10 năm sống với nghề. Trò chuyện với Artnet, Ann Blokland – người phụ trách mảng giáo dục của bảo tàng – cho biết nhiều tranh mang tính biểu tượng của danh họa có màu vàng làm chủ đạo, ra đời trong thời gian ông sống tại thành phố Arles thuộc vùng Provence ở miền nam nước Pháp từ năm 1888 đến 1889.

Bức The Yellow House (The Street) được ông vẽ năm 1888, lấy cảm hứng từ sự tương phản của nền trời xanh và những tòa nhà vàng ở Arles. Đây là nơi ông sống cùng đồng nghiệp Paul Gaugin trong chín tuần.

Theo chuyên trang, nắng vàng rực rỡ của Provence thổi hồn vào các tác phẩm của Van Gogh suốt 15 tháng ông sống tại đây. Trong một lá thư gửi em trai năm 1888, ông bày tỏ niềm say mê sắc màu này: “Ánh nắng – một thứ ánh sáng mà anh không thể tìm ra từ nào hay hơn để gọi ngoài màu vàng – vàng lưu huỳnh nhạt, vàng chanh nhạt, vàng kim. Màu vàng đẹp biết bao”.

Tác phẩm The Bedroom (Phòng ngủ) ra đời vào năm 1888, hầu hết nội thất trong phòng có màu vàng.

Theo Ann Blokland, sắc vàng của Van Gogh có thể truyền tải nhiều ý nghĩa. Bà nhận định một số màu có tính phổ quát bởi nó tồn tại từ rất lâu, gợi liên tưởng chẳng hạn như màu vàng thường gắn với mặt trời. Trong khi đó, chuyên gia Martin Bailey cho rằng Van Gogh dùng màu vàng để khơi gợi cảm xúc, thể hiện năng lượng ban sự sống của mặt trời. Với ông, gam màu này mang đến ánh sáng và sinh lực.

Bức Piles of French Novels (Những chồng tiểu thuyết Pháp, 1887)
– một trong những tác phẩm ít người biết của danh họa Hà Lan.

Xét về bối cảnh xã hội, Ann Blockland tiết lộ các chuyên gia bất ngờ khi phát hiện màu vàng ở thế kỷ 19 biểu hiện cho tính hiện đại và sự suy đồi. Do đó, bà tin rằng chi tiết chồng sách có bìa vàng trong bức tranh năm 1887 của Van Gogh mang một ý nghĩa rất cụ thể.

Vào thời của ông, những quyển tiểu thuyết với phần bìa như trên thường có nội dung tân tiến, mang tính thế tục hoặc có yếu tố gợi dục. “Các cuốn sách đó thường viết về một số chủ đề nhất định như mại dâm, cải cách xã hội, chứng nghiện rượu. Với những người cùng thời Van Gogh, ai cũng nhận ra và hiểu chúng có ý gì”, bà nói thêm.

Cùng năm 1887, Van Gogh vẽ bức tĩnh vật Quinces, Lemons, Pears and Grapes (Những quả mộc qua, chanh, lê và nho), sơn khung tranh để tác phẩm có sự đồng điệu.

Edwin Becker – người phụ trách chính của bảo tàng – nhận xét tranh đẹp, nhất là nhờ khung. Ông cho rằng việc dùng gam màu nổi bật như thế là một lựa chọn nghệ thuật táo bạo. “Tôi nghĩ có lẽ màu vàng nổi hơn đỏ và xanh. Bằng một cách nào đó, chúng trông dữ dội và gay gắt hơn”, ông nói thêm.

Năm 1888, ông vẽ bức Chân dung của Camille Roulin (Potrait of Camille Roulin). Cậu bé là con trai của người quản lý bưu điện địa phương, ngồi trong căn phòng được thắp sáng bằng đèn ga để làm mẫu cho Van Gogh. Theo thông tin từ bảo tàng, Van Gogh đã tô tường trắng phía sau thành màu vàng, đi những đường cọ phóng khoáng trên gương mặt Roulin để tạo hiệu ứng ánh đèn chập chờn. Ông lắp đặt hệ thống khí đốt trong Ngôi nhà vàng (Yellow House) ở Arles để có tiếp tục vẽ tranh vào buổi tối.

Không lâu sau khi Van Gogh qua đời, họa sĩ Émile Bernard – bạn của ông – viết những dòng tưởng niệm, gọi màu vàng là “biểu tượng của ánh sáng Van Gogh luôn tìm kiếm trong trái tim mọi người, cũng như trong nghệ thuật”.

Một trong những bức Hoa Hướng Dương (1889) nổi tiếng của Van Gogh đang được trưng bày ở bảo tàng tại Amsterdam.

Theo Artnet vào năm 2018, các nhà khoa học của Đại học Antwerp (Bỉ) và Đại học Công nghệ Delft (Hà Lan) công bố kết quả nghiên cứu cho thấy tranh hoa hướng dương của Van Gogh đang bị phai màu, chuyển dần sang nâu do họa sĩ dùng màu có chất nhạy sáng.

Tuy nhiên, họ cũng cho biết quá trình đổi màu diễn ra rất chậm nên có thể can thiệp. Hiện bảo tàng đang áp dụng các biện pháp phòng ngừa như treo tranh dưới điều kiện ánh sáng thấp, đảm bảo độ vàng của lớp màu được giữ sát nhất với trạng thái ban đầu.