Sông Nhuệ dài 76 km, trong đó 61,5 km chảy qua 19 xã, phường của Hà Nội, phần còn lại qua Ninh Bình. Điểm đầu là cống Liên Mạc, phường Đông Ngạc, điểm cuối trên địa phận Hà Nội là xã Ứng Hòa. Dòng sông có nhiệm vụ cấp nước cho sản xuất nông nghiệp và tiêu thoát nước cho khu vực nội đô.

Khoảng 30-40 năm trước, hai bên bờ sông còn thưa dân cư, chỉ có một số dãy nhà tập thể của các cơ quan, còn lại chủ yếu là cây xanh. Mùa lũ, nước đục ngầu phù sa; mùa cạn, nước trong xanh, tôm cá dồi dào, nuôi sống nhiều cư dân vạn chài.

Trước tình trạng ô nhiễm kéo dài, lòng sông bồi lấp và hạ tầng ven sông xuống cấp, HĐND TP Hà Nội đã thông qua chủ trương đầu tư dự án cải tạo sông Nhuệ.

Dự án có tổng mức đầu tư dự kiến 75.000 tỷ đồng, triển khai trên toàn tuyến từ cống Liên Mạc đến hết địa phận Hà Nội, đi qua 19 xã, phường: Thượng Cát, Đông Ngạc, Phú Diễn, Xuân Phương, Từ Liêm, Tây Mỗ, Đại Mỗ, Hà Đông, Kiến Hưng, Đại Thanh, Bình Minh, Ngọc Hồi, Tam Hưng, Thường Tín, Thượng Phúc, Dân Hòa, Phượng Dực, Chuyên Mỹ và Ứng Hòa.

Dọc hai bờ sông đoạn qua phường Xuân Phương có nhiều công trình, nhà ở xuống cấp, nhếch nhác; lòng sông cũng bị lấn chiếm ở một số vị trí. Nguồn nước có dấu hiệu ô nhiễm, ảnh hưởng đến cảnh quan và môi trường khu vực.

Theo thống kê của TP Hà Nội, lưu vực sông Nhuệ có khoảng 2.521 nguồn thải từ cơ sở sản xuất, kinh doanh; khu, cụm công nghiệp; cơ sở y tế và làng nghề. Lượng lớn nước thải sinh hoạt và sản xuất chưa được xử lý triệt để trước khi đổ ra sông đang tạo áp lực lớn lên môi trường nước.

Tại nhiều vị trí, nước thải từ khu dân cư, cơ sở sản xuất và nhà xưởng được xả trực tiếp ra sông qua các cống ven bờ. Hơn 10 năm nay, dòng sông hiếm khi trở lại màu đỏ phù sa, thay vào đó là màu xanh đen. Tôm cá không còn, các làng chài ven sông cũng biến mất.

Đoạn sông Nhuệ qua xã Đại Thanh có nhiều điểm tập kết rác ven bờ, hạ tầng xuống cấp. Cầu sắt bắc qua sông phục vụ tuyến đường sắt đi các tỉnh phía Bắc, còn lối dành cho xe máy chỉ rộng khoảng 1,5 m, thường xuyên ùn tắc vào giờ cao điểm.

Nền đất phía đầu cầu Mỹ Hưng thuộc xã Đại Thanh bị sạt lở, sụt lún.

Theo đề xuất, Tập đoàn Geleximco sẽ là nhà đầu tư dự án xây dựng, tu bổ các hạng mục xung yếu của hệ thống đê điều, nạo vét lòng sông và xử lý ô nhiễm sông Nhuệ. Dự án dự kiến triển khai giai đoạn 2026-2029.

Nhiều người dân tận dụng phần đất ven kè sông Nhuệ để trồng rau nhưng không dám dùng nước sông tưới vì ô nhiễm, mùi hôi. Hàng ngày, ông Nguyễn Như Hy, xã Thượng Phúc, bơm nước giếng khoan vào bể lắng một ngày rồi mới tưới vườn tía tô. “Bờ kè bỏ hoang, cỏ mọc um tùm nên mỗi năm tôi phải phát quang 3-4 lần mới có đất trồng rau”, ông Hy nói.

Dòng chảy kém, nước tù đọng gây ô nhiễm khiến tôm cá hầu như không thể sinh sống. Trên sông chủ yếu là cá dọn bể, các loài khác phần lớn trôi từ các hồ nuôi ra. Ảnh chụp tại trạm bơm Hòa Bình, xã Ngọc Hồi.

Sông Nhuệ trải dài trên 19 xã phường. Đồ họa: Tâm Thảo