Tay không đến trường

Bùi Khánh Nguyên

Chuyên gia giáo dục

Những câu thơ vui trong bài “Mèo con đi học” của Phan Thị Vàng Anh neo lại rất lâu trong tâm trí thế hệ học sinh 7x, 8x chúng tôi.

Hôm nay trời nắng chang chang
Mèo con đi học chẳng mang thứ gì
Chỉ mang một chiếc bút chì
Và mang một mẩu bánh mì con con.

Sau này khi làm việc trong lĩnh vực giáo dục, tôi luôn có một tâm nguyện: tất cả trẻ em đều được “tay không đến trường”.

Nhưng khi lướt qua nhiều diễn đàn giáo dục vào mùa tựu trường, tôi bắt gặp một câu nói vừa hài hước vừa chua chát: “mùa thu” là “mùa thu tiền”. Học phí hiện đã được chính phủ miễn hoàn toàn, nhưng học sinh vẫn phải đóng góp nhiều khoản khác nằm trong quỹ lớp, quỹ trường…

Rất nhiều người lớn trong chúng ta quên rằng, một trong những nguyên tắc quan trọng nhất của phổ cập giáo dục là: trẻ em có quyền “tay không đến trường”, bất kể gia đình các em giàu hay nghèo, có cha mẹ hay mồ côi, cha mẹ có việc làm hay thất nghiệp… Các em chỉ cần mang theo cặp sách, một bình nước, đôi khi là hộp cơm, là có thể vui vẻ cùng bạn bè bước vào cổng trường. Ở trường, các em không phải sợ mình nghèo hơn bạn, không phải lo bị phân biệt đối xử hay chế nhạo.

Nhưng để có được điều này, trường học nhất định phải thực hiện một số nguyên tắc quan trọng nhằm đảm bảo công bằng trong giáo dục. Một trong số đó liên quan tới động thái của Bộ Giáo dục và Đào tạo gần đây, với việc ban hành Thông tư 81. Theo đó, Ban đại diện cha mẹ học sinh (Hội phụ huynh) không được phép đứng ra thu, tiếp nhận hoặc quản lý các khoản tiền quỹ đóng góp, tài trợ. Đây là một “đường ranh giới” rất rõ ràng nhằm ngăn chặn những hiện tượng tiêu cực như lạm thu trong trường học, đặc biệt khi các khoản thu được khoác lên mình những cái tên rất đẹp như “tự nguyện”, “100% đồng thuận”.

Bởi vì, Hội phụ huynh là cầu nối, không phải một thiết chế tài chính trong nhà trường. Hội phụ huynh không có bất cứ lý do chính đáng nào để tham dự vào việc thu, chi tài chính trong trường học.

Mỗi phụ huynh đều có quyền tài trợ cho trường, có quyền tham gia các hoạt động tình nguyện, đóng góp thời gian và công sức. Nhưng đó phải là sự đóng góp của cá nhân, không phải nghĩa vụ được áp đặt nhân danh tập thể, chia đều, theo cách chúng ta thường thấy: dùng ý chí của đa số để áp đặt nghĩa vụ lên thiểu số.

Sự thiếu minh bạch của quỹ phụ huynh không chỉ gây điều tiếng cho nhà trường, mà còn tạo ra bất công đối với những gia đình không có khả năng đóng góp.

Thay vào đó, cần có một cơ chế minh bạch và chuyên nghiệp để phụ huynh có thể trở thành người hiến tặng tài sản, hoặc tham gia tình nguyện phục vụ trong trường. Quỹ tiếp nhận các khoản đóng góp từ phụ huynh cần được công khai, minh bạch, có kiểm toán và có quy chế thu, chi rõ ràng, tuân thủ các quy định về tài chính trường học.

Trên thế giới, việc phụ huynh, những người thành đạt hay cựu học sinh đóng góp những khoản tiền rất lớn để phát triển trường học là điều phổ biến và được khuyến khích, thậm chí có thể được hưởng chính sách miễn, giảm thuế. Việc phụ huynh mong muốn đóng góp cho trường như ở trường học của chúng ta hiện nay không sai, chỉ là quản lý và thực hiện sai cách.

Để có thể tin tưởng rằng chính sách miễn học phí của Chính phủ, cũng như chính sách miễn phí sách giáo khoa của chính quyền một số tỉnh, thành, không bị vô hiệu hóa bởi những khoản thu bất hợp lý do Ban đại diện phụ huynh chủ trương, tôi rất muốn gửi một thông điệp tới phụ huynh: Nếu quý vị có lòng hảo tâm, muốn hiến tặng tài sản, tiền bạc hoặc công sức lao động tình nguyện, hãy đóng góp thẳng cho nhà trường. Xin đừng chia đều cho những phụ huynh khác, bởi điều đó có thể tạo ra bất công, là áp lực khiến nhiều trẻ bỏ học, hay sợ đến trường. Trường công là nơi lấy lại công bằng giáo dục cho tất cả mọi trẻ. Nếu một phụ huynh muốn dùng tiền bạc để mong có được chất lượng giáo dục theo đúng những gì mình mong muốn, thì một là hãy tích cực đóng góp hảo tâm với tư cách cá nhân cho toàn trường; hai là hãy sử dụng dịch vụ trường tư.

Trẻ em không có quyền lựa chọn gia đình mà mình sinh ra. Những khác biệt về địa vị, tài sản và hoàn cảnh gia đình cần được bỏ lại phía sau cánh cổng trường.

Một đứa trẻ nghèo nhất không phải là gánh nặng của xã hội. Trái lại, em hoàn toàn có thể trở thành người mang lại những giá trị to lớn cho xã hội trong tương lai. Và vì thế, trường học tốt phải là nơi mỗi học sinh có thể nhẹ nhõm như “mèo con” – chỉ mang một chiếc bút chì/ và mang một mẩu bánh mì con con – đến trường để được học tập, được trưởng thành và hạnh phúc.

Bùi Khánh Nguyên