‘Việt Nam cần trở thành quốc gia thử nghiệm công nghệ’

Các chuyên gia đề xuất, Việt Nam cần trở thành một “quốc gia thử nghiệm công nghệ” để nhanh chóng đưa ý tưởng vào thực tế, tạo ra động lực phát triển mới.

Ý kiến được các chuyên gia, nhà khoa học, startup nêu tại Diễn đàn Đổi mới sáng tạo Việt Nam toàn cầu – VGIC 2026, diễn ra ngày 29-30/7 ở TP HCM.

Trong phiên thảo luận “Bức tranh công nghệ tại Việt Nam”, PGS.TS Phạm Trần Vũ, Phó hiệu trưởng Đại học Bách khoa TP HCM, cho rằng nhiều năm qua Việt Nam thường đặt câu hỏi liệu có đủ nhân lực cho các ngành công nghệ mới hay không. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nguồn nhân lực chất lượng cao không phải là vấn đề.

Ông dẫn chứng các ngành mới như thiết kế vi mạch vừa mở tuyển sinh đã thu hút đông thí sinh với điểm chuẩn thuộc nhóm cao nhất. Điều đó phản ánh người trẻ Việt Nam rất quan tâm và có khả năng tiếp cận nhanh các công nghệ mới.

“Vấn đề không phải thiếu con người mà là chúng ta sử dụng nguồn lực đó như thế nào”, ông nói. Theo ông, năng lực quan trọng nhất của một quốc gia không chỉ là tạo ra công nghệ mà còn là khả năng hấp thụ, đưa công nghệ vào cuộc sống. Nếu công nghệ không được ứng dụng, toàn bộ nguồn lực đầu tư cho nghiên cứu và đào tạo sẽ trở nên lãng phí.

Ông đề xuất Việt Nam cần trở thành một “quốc gia thử nghiệm công nghệ”, nơi các doanh nghiệp, startup và nhóm nghiên cứu có thể nhanh chóng đưa ý tưởng vào thực tế, chấp nhận cả thành công lẫn thất bại. Chỉ cần một tỷ lệ nhỏ ý tưởng thành công cũng đủ tạo ra động lực phát triển mới.

Đồng quan điểm, ông Darren Pham, Giám đốc R&D Nvidia Việt Nam, cho rằng điểm mạnh của Việt Nam là nguồn nhân lực. Việc nhiều tập đoàn như Nvidia hay Qualcomm mở trung tâm nghiên cứu tại Việt Nam đã chứng minh chất lượng kỹ sư trong nước.

Tuy nhiên, theo ông, điểm nghẽn hiện nay là thiếu hạ tầng tính toán quy mô quốc gia. Hiện, phần lớn startup và nhóm nghiên cứu AI vẫn phải xây dựng sản phẩm trên các nền tảng điện toán đám mây ở nước ngoài. Trong khi đó, nhiều quốc gia như Singapore đã có trung tâm siêu máy tính quốc gia phục vụ nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và doanh nghiệp.

“Nếu muốn trở thành quốc gia thông minh thì phải có hạ tầng tính toán quốc gia để xây dựng các nền tảng AI”, ông nói.

Theo ông, Việt Nam hiện có nhiều cuộc thi AI, nhiều dự án thử nghiệm (pilot), nhưng rất ít sản phẩm được triển khai ở quy mô lớn do thiếu hạ tầng và nền tảng chung để phát triển.

Là người trực tiếp thương mại hóa công nghệ, TS Trần Văn Xuân, Chủ tịch startup công nghệ thần kinh Brain-Life, cho rằng khó khăn lớn nhất của doanh nghiệp công nghệ hiện nay không còn là nghiên cứu mà là đưa sản phẩm ra thị trường.

Theo TS Xuân, điều startup cần nhất không phải những khóa đào tạo hay các chính sách mang tính lý thuyết. Điều quan trọng hơn là cơ hội được thử nghiệm sản phẩm trong môi trường thực tế. Ông kỳ vọng các cơ quan nhà nước trong lĩnh vực y tế, giáo dục hay giao thông nên trở thành những khách hàng đầu tiên để startup kiểm chứng công nghệ.

“Doanh nghiệp luôn được yêu cầu phải chứng minh sản phẩm an toàn, nhưng nếu không được phép thử nghiệm thì không bao giờ có thể chứng minh được điều đó”, ông nói.

TS Xuân cho rằng TP HCM có thể nghiên cứu cơ chế chia sẻ rủi ro, chẳng hạn đứng ra mua bảo hiểm cho các chương trình thử nghiệm công nghệ mới, thay vì chỉ hỗ trợ bằng vốn. “Nếu chỉ đầu tư khi startup đã có khách hàng và sản phẩm hoàn chỉnh thì cũng giống như chăm sóc một cây cổ thụ. Điều startup cần là được đồng hành ngay từ khi còn là một mầm cây”, ông nói.

Muốn có công nghệ lớn phải có môi trường lớn

Tham gia trao đổi phần tọa đàm, ông Nguyễn Tử Quảng, CEO Bkav, cho rằng Việt Nam hoàn toàn có đủ năng lực để trở thành cường quốc công nghệ. Nhiều nhà khoa học và kỹ sư Việt Nam đang giữ vai trò quan trọng trong các tập đoàn công nghệ lớn, cũng như những đóng góp của người Việt trong nhiều công nghệ nền tảng trên thế giới.

Theo ông, vấn đề hiện nay không nằm ở năng lực con người hay khả năng làm chủ công nghệ mà là môi trường phát triển. CEO Bkav cho rằng Việt Nam cần xây dựng một môi trường cạnh tranh lành mạnh, trong đó Nhà nước đóng vai trò kiến tạo chiến lược, còn doanh nghiệp được tự do cạnh tranh trong khuôn khổ pháp luật.

Trong khi đó, chuyên gia bán dẫn Nguyễn Thị Bích Yến cho rằng Việt Nam không thể đi lại con đường của các quốc gia đi trước mà cần lựa chọn đúng vị trí trong chuỗi giá trị. Theo bà, thay vì dàn trải, Việt Nam nên tập trung vào những lĩnh vực có lợi thế như thiết kế chiplet và đóng gói bán dẫn tiên tiến để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Là bên cấp vốn, ông Lưu Trung Thái, Chủ tịch MB Bank, cam kết đồng hành và cho biết Việt Nam còn rất nhiều bài toán thực tiễn có giá trị nhưng chưa có lời giải, từ đó mở ra cơ hội cho các startup và doanh nghiệp công nghệ.

Theo ông, sau gần một thập kỷ chuyển đổi số, MB Bank hiện phục vụ khoảng 40 triệu khách hàng và xử lý khoảng 20 tỷ giao dịch mỗi năm. Đây là quy mô dữ liệu đủ lớn để các startup, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ thử nghiệm các thuật toán, mô hình AI cũng như nhiều sản phẩm mới.

“Nếu các bạn có một ý tưởng nhưng chưa biết thử ở đâu, MB sẵn sàng đồng hành”, ông nói. MB Bank cũng sẵn sàng đầu tư vốn hoặc kết nối với các đối tác khác nếu ý tưởng có tiềm năng nhưng vượt ngoài lĩnh vực tài chính.

Lãnh đạo MB Bank đề nghị startup nên coi Việt Nam là nơi thử nghiệm sản phẩm trước khi mở rộng ra quốc tế. “Nếu thành công ở Việt Nam, chúng ta hoàn toàn có thể mang mô hình đó ra thế giới”, ông nói.

Từ góc độ chính quyền, Phó chủ tịch UBND TP HCM Nguyễn Mạnh Cường cho biết thành phố đang định hướng trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, tài chính và công nghệ của khu vực, xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực tăng trưởng trong giai đoạn phát triển mới.

Thay vì phát triển riêng lẻ từng lĩnh vực, TP HCM tập trung xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thông qua sự liên kết giữa Nhà nước, doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu và các quỹ đầu tư, nhằm thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu, hình thành các doanh nghiệp công nghệ mới. Thành phố cũng ưu tiên hoàn thiện cơ chế kết nối chính sách, công nghệ, nguồn vốn và thị trường để tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo phát triển.

Đối với các dự án lựa chọn TP HCM làm nơi triển khai, chính quyền sẽ phối hợp với các sở, ngành để rút ngắn thời gian thực hiện và hỗ trợ tối đa nhà đầu tư. Theo ông Cường, mục tiêu của thành phố không chỉ là nơi ứng dụng công nghệ tiên tiến mà còn trở thành nơi kiến tạo công nghệ mới, nuôi dưỡng doanh nghiệp công nghệ và hình thành các kỳ lân công nghệ của Việt Nam.

Lê Tuyết