Xăng dầu được định giá thế nào nếu doanh nghiệp tự quyết?

Doanh nghiệp dự kiến được tự định giá xăng dầu thay vì chờ Nhà nước công bố và khi đó người tiêu dùng có thể phải làm quen việc “mỗi cây xăng một giá”.

Bộ Công Thương đang lấy ý kiến để hoàn thiện dự thảo Nghị định mới về kinh doanh xăng dầu, sau hơn hai năm xây dựng và nhiều lần tham vấn các góp ý.

Ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), cho biết định hướng của cơ chế mới là để giá bán lẻ xăng dầu vận hành theo thị trường và doanh nghiệp tự quyết, còn Nhà nước kiểm tra, giám sát.

Thay vì liên Bộ Công Thương – Tài chính đưa ra giá cơ sở điều hành, doanh nghiệp chủ động tính toán, quyết định giá bán lẻ dựa trên công thức chung.

Theo công thức tính giá chung được nêu tại dự thảo Nghị định, giá bán lẻ = giá mua + chi phí tạo nguồn + chi phí kinh doanh định mức + lợi nhuận + thuế.

Trong đó, chi phí tạo nguồn là khoản để đưa xăng dầu về kho doanh nghiệp, như vận chuyển, bảo hiểm, bốc dỡ… Chi phí kinh doanh là khoản phát sinh trong quá trình phân phối, bán tới người tiêu dùng như lưu kho, vận chuyển nội địa, nhân công, vận hành hệ thống bán lẻ.

Giá mua và chi phí tạo nguồn được doanh nghiệp xác định theo thực tế kinh doanh, còn lợi nhuận do họ tự quyết. Vì thế, hai doanh nghiệp đầu mối mua hàng từ một nguồn, nhưng thời điểm, chi phí vận chuyển và bảo hiểm khác nhau thì giá bán lẻ của từng đơn vị không giống nhau.

Tuy nhiên, doanh nghiệp không tự quyết toàn bộ cấu phần trong giá bán lẻ. Nhà nước dự kiến kiểm soát 2 khoản cố định: chi phí kinh doanh định mức và các loại thuế, phí.

Với chi phí kinh doanh định mức, Bộ Công Thương đưa ra ngưỡng khởi điểm, điều chỉnh hàng năm theo CPI. Ba năm một lần, cơ quan này sẽ rà soát, công bố lại chi phí định mức dựa trên báo cáo kiểm toán độc lập của doanh nghiệp. Chi phí này sẽ được liên Bộ điều chỉnh trước hạn khi có diễn biến bất thường, ảnh hưởng nguồn cung, an ninh năng lượng.

Các khoản về thuế, phí gồm thuế bảo vệ môi trường, tiêu thụ đặc biệt, xuất nhập khẩu, giá trị gia tăng (VAT)… cũng thực hiện theo quy định của Nhà nước.

Cây xăng ở địa bàn vùng sâu, xa kho cảng… giá bán lẻ tới người dùng có thể được cao hơn tối đa 2%, để bù đắp chi phí phát sinh hợp lý (như vận chuyển, nhân sự, vận hành…). Chẳng hạn, nếu doanh nghiệp công bố giá 20.000 đồng một lít xăng, mức bán tối đa tại địa bàn xa là 20.400 đồng.

“Mỗi thương nhân đầu mối, phân phối sẽ quy định giá trong hệ thống của mình”, ông Linh nói.

Điều này đồng nghĩa các cây xăng gần nhau, giá bán lẻ có thể khác nhau do không cùng hệ thống. Giá cũng không nhất thiết cùng tăng, giảm một mức, thời điểm, thậm chí cây xăng “sáng tăng, chiều giảm”.

Cơ chế giá xăng dầu tại dự thảo Nghị định thay đổi đáng kể so với hiện nay, khi liên Bộ Công Thương – Tài chính định kỳ tính toán, công bố giá cơ sở vào thứ Năm hàng tuần. Đây là mức trần để các doanh nghiệp điều chỉnh giá bán lẻ trong hệ thống. Tức là, giá bán tới tay người tiêu dùng không được vượt khung do liên Bộ đưa ra.

Giá cơ sở hiện được liên Bộ tính toán dựa trên biến động bình quân của thị trường thành phẩm thế giới (chủ yếu theo giá Platts Singapore) giữa hai kỳ điều hành. Ngoài ra, giá cơ sở còn gồm các khoản thuế, phí, thuế nhập khẩu bình quân gia quyền, chi phí đưa xăng dầu về Việt Nam, chi phí kinh doanh định mức (540-1.250 đồng một lít, kg tùy loại), lợi nhuận định mức (300 đồng một lít)…

Doanh nghiệp có thể được tự quyết giá, song Nhà nước vẫn can thiệp, theo đại diện Bộ Công Thương. Cụ thể, cơ quan quản lý đưa ra quy định nguyên tắc hình thành giá, tiếp nhận dữ liệu kê khai và hậu kiểm. Nhà nước có thể kích hoạt cơ chế bình ổn qua công cụ thuế, quỹ dự trữ, quỹ bình ổn… khi giá biến động bất thường. Chẳng hạn giá xăng dầu tăng, giảm liên tục 1-4 tuần hoặc biến động cộng dồn 15-20% trở lên, các biện pháp bình ổn giá sẽ được áp dụng.

Để giám sát quyền tự định giá, theo dự thảo Nghị định, dữ liệu xuất nhập tồn kho và hóa đơn bán lẻ từng lần… của cây xăng, doanh nghiệp đầu mối, thương nhân phân phối sẽ được kết nối trực tiếp với cơ quan thuế.

Phương Dung