Khách Tây bất ngờ cách người Mông giữ nghề dệt vải
Xã Quản Bạ là điểm khởi đầu cho hành trình chinh phục những cung đường uốn lượn tại Hà Giang, nhưng du khách thường chỉ ghé Cổng trời, cây cô đơn rồi đi thẳng về hướng Đồng Văn.
Tại đây, hai hợp tác xã dệt lanh Lùng Tám và Cán Tỷ do phụ nữ Mông quản lý đang duy trì nghề dệt vải, vẽ sáp ong truyền thống. Những người cao tuổi nhất không rõ nghề có từ bao giờ. Mọi thứ bắt đầu từ khi người Mông đặt chân đến Hà Giang và trồng cây lanh để dệt trang phục truyền thống.
Xã Quản Bạ là điểm khởi đầu cho hành trình chinh phục những cung đường uốn lượn tại Hà Giang, nhưng du khách thường chỉ ghé Cổng trời, cây cô đơn rồi đi thẳng về hướng Đồng Văn.
Tại đây, hai hợp tác xã dệt lanh Lùng Tám và Cán Tỷ do phụ nữ Mông quản lý đang duy trì nghề dệt vải, vẽ sáp ong truyền thống. Những người cao tuổi nhất không rõ nghề có từ bao giờ. Mọi thứ bắt đầu từ khi người Mông đặt chân đến Hà Giang và trồng cây lanh để dệt trang phục truyền thống.
Nơi này hấp dẫn nhiều du khách, đặc biệt là khách nước ngoài.
Giữa khoảng sân nhỏ, nghệ nhân Sùng Thị Cở chăm chú quét sáp ong, vẽ từng họa tiết truyền thống lên tấm vải trắng dù đôi tay khuyết tật.
Quy trình dệt vải lanh gồm 9 bước cơ bản: trồng, thu hoạch; phơi, tước vỏ; giã mềm, nối sợi; se sợi, gỡ rối; nấu sợi tẩy trắng; lăn lanh; dệt vải; vẽ sáp ong và nhuộm màu; luộc sáp, giặt và hoàn thiện.
Nơi này hấp dẫn nhiều du khách, đặc biệt là khách nước ngoài.
Giữa khoảng sân nhỏ, nghệ nhân Sùng Thị Cở chăm chú quét sáp ong, vẽ từng họa tiết truyền thống lên tấm vải trắng dù đôi tay khuyết tật.
Quy trình dệt vải lanh gồm 9 bước cơ bản: trồng, thu hoạch; phơi, tước vỏ; giã mềm, nối sợi; se sợi, gỡ rối; nấu sợi tẩy trắng; lăn lanh; dệt vải; vẽ sáp ong và nhuộm màu; luộc sáp, giặt và hoàn thiện.
Claude, du khách Pháp, cùng vợ đến hợp tác xã Lùng Tám hồi cuối tháng 2. Sau khoảng 20 phút tham quan và tìm hiểu các công đoạn, ông nhận xét những người phụ nữ Mông này “thực sự phi thường” khi gìn giữ được nghề của tổ tiên qua nhiều thế hệ.
“Thật đáng ngưỡng mộ với những người phụ nữ còn làm việc ở độ tuổi này”, ông nói. Trong khi đó, bà Nicole, vợ ông, ấn tượng với các sản phẩm thủ công và mức giá tại đây nên quyết định mua một số chiếc túi, ví làm quà lưu niệm.
Claude, du khách Pháp, cùng vợ đến hợp tác xã Lùng Tám hồi cuối tháng 2. Sau khoảng 20 phút tham quan và tìm hiểu các công đoạn, ông nhận xét những người phụ nữ Mông này “thực sự phi thường” khi gìn giữ được nghề của tổ tiên qua nhiều thế hệ.
“Thật đáng ngưỡng mộ với những người phụ nữ còn làm việc ở độ tuổi này”, ông nói. Trong khi đó, bà Nicole, vợ ông, ấn tượng với các sản phẩm thủ công và mức giá tại đây nên quyết định mua một số chiếc túi, ví làm quà lưu niệm.
Hiện nay, sản phẩm của hợp tác xã này đã xuất sang nhiều nước châu Âu, thu nhập của thành viên cải thiện đáng kể so với ngày đầu thành lập năm 2001.
Các mặt hàng của hai hợp tác xã đều được làm thủ công. Tuy nhiên, các công đoạn tại đây chủ yếu mang tính trình diễn, giới thiệu. Các thành viên sẽ hoàn thiện từng khâu sản phẩm tại nhà.
Hợp tác xã Cán Tỷ có lượng khách tham quan vắng hơn so với hợp tác xã Lùng Tám. Tuy nhiên, giá sản phẩm tại đây được đánh giá tốt hơn hầu hết điểm bán hàng thủ công ở Hà Giang. So với một số khu vực xa trung tâm cũ, giá tại đây có thể rẻ hơn một nửa.
Bà Sùng Thị Máy, Phó giám đốc Hợp tác xã dệt lanh Cán Tỷ, cho biết lượng khách tham quan trực tiếp không nhiều, đơn hàng chủ yếu đến từ khách mua trực tuyến hoặc xuất khẩu. Thời gian đầu thành lập, đơn vị gặp khó trong tiêu thụ khiến hầu hết thành viên nản lòng. Sau nhiều lần tham gia các hội chợ lớn, sản phẩm của hợp tác xã dần nhận được sự quan tâm từ thị trường.
Hiện nay, mỗi tháng nghề dệt mang lại 3-5 triệu đồng cho mỗi người. Đây là khoản thu nhập ổn định, có giá trị với đồng bào vùng cao. Khi có khách yêu cầu tìm hiểu, bà Máy lại biểu diễn các công đoạn trên chiếc guồng quay bằng gỗ.
“Phải quen tay mới làm được, nhiều người thử lần đầu thường bị đau chân”, bà nói, tay khéo léo đưa sợi theo nhịp đạp của đòn bẩy.
Bà Sùng Thị Máy, Phó giám đốc Hợp tác xã dệt lanh Cán Tỷ, cho biết lượng khách tham quan trực tiếp không nhiều, đơn hàng chủ yếu đến từ khách mua trực tuyến hoặc xuất khẩu. Thời gian đầu thành lập, đơn vị gặp khó trong tiêu thụ khiến hầu hết thành viên nản lòng. Sau nhiều lần tham gia các hội chợ lớn, sản phẩm của hợp tác xã dần nhận được sự quan tâm từ thị trường.
Hiện nay, mỗi tháng nghề dệt mang lại 3-5 triệu đồng cho mỗi người. Đây là khoản thu nhập ổn định, có giá trị với đồng bào vùng cao. Khi có khách yêu cầu tìm hiểu, bà Máy lại biểu diễn các công đoạn trên chiếc guồng quay bằng gỗ.
“Phải quen tay mới làm được, nhiều người thử lần đầu thường bị đau chân”, bà nói, tay khéo léo đưa sợi theo nhịp đạp của đòn bẩy.
Bà Máy chuẩn bị cục sáp ong nguyên chất cỡ lớn để một thành viên lớn tuổi làm nguyên liệu vẽ. Cục sáp này sau đó được đun chảy trên bếp than củi để làm mực. Theo bà Mai, sáp ong tốt nhất phải khai thác từ tự nhiên vì ong nuôi thường ăn đường, cho ra màu mực không đẹp.
Bà Máy chuẩn bị cục sáp ong nguyên chất cỡ lớn để một thành viên lớn tuổi làm nguyên liệu vẽ. Cục sáp này sau đó được đun chảy trên bếp than củi để làm mực. Theo bà Mai, sáp ong tốt nhất phải khai thác từ tự nhiên vì ong nuôi thường ăn đường, cho ra màu mực không đẹp.
Hoa văn được người Mông để vẽ khá đa dạng, gồm các hình ảnh tượng hình như chân voi (ảnh), mặt trời, hoa lá. Các họa tiết này cũng là ngôn ngữ biểu đạt văn hóa, tín ngưỡng và tình trạng hôn nhân của người Mông xưa.
Trong đó, hoa văn có vòng bao ngoài thường tượng trưng cho người đã lập gia đình, hai bông hoa úp vào nhau biểu thị tình cảm vợ chồng. Một số họa tiết khác lại thể hiện tình duyên của những cặp đôi không đến được với nhau.
Trước đây, người Mông sử dụng đồ vật thêu, vẽ họa tiết theo đúng ý nghĩa truyền thống, nhưng nay các quy tắc đã cởi mở hơn.
Tú Nguyễn
Ảnh: Hoàng Giang
19 THÁNG 05, 2026
