Người tiêu dùng thận trọng chi tiêu

Tiêu dùng tăng hai con số nhưng một phần do vật giá leo thang, còn người dân vẫn thận trọng mua sắm, cần tăng kích cầu, kiểm soát lạm phát.

Chín tháng đầu năm, doanh số giao dịch (GMV) trên 4 sàn thương mại điện tử Shopee, TikTok Shop, Lazada và Tiki đạt khoảng 15,8 tỷ USD, tăng trưởng trung bình hơn 20% mỗi quý, theo dữ liệu của YouNet ECI.

Tuy nhiên, đằng sau con số tăng trưởng này là mối tương quan bất ngờ giữa lượt bán sản phẩm và giá thành sản phẩm. Cụ thể, sản lượng bán ra đã gần như đi ngang trong 4 quý liên tiếp.

Nói cách khác, thị trường tăng trưởng nhờ giá tăng chứ không phải khách hàng mua nhiều hơn. Diễn biến trên kênh online phần nào hé lộ tâm lý tiêu dùng của nền kinh tế, mà theo các chuyên gia là vẫn chưa bứt phá.

Cục Thống kê cho biết 9 tháng đầu, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng ước hơn 5,9 triệu tỷ đồng, tăng 13,4% so với cùng kỳ 2025. Nhưng nếu loại trừ lạm phát thì tăng thực 7,8%. Theo cơ quan này, duy trì tăng trưởng danh nghĩa 2 con số là “khá”, nhưng chỉ cao hơn mục tiêu tối thiểu.

Phân tích trong sự kiện tuần qua, TS Đỗ Thiên Anh Tuấn, Chuyên gia kinh tế Trường Chính sách Công và Quản lý Fulbright, chỉ ra tăng trưởng tiêu dùng thực thấp hơn GDP (7,8% so với 9,01%) cho thấy người dân tăng tiết kiệm, dự phòng cho tương lai việc làm và thu nhập.

“Sức mua thực tế của thị trường phản ánh tâm lý thận trọng”, ông nhận định. Thực tế, bán lẻ hàng hóa giai đoạn vừa qua tăng 12,8% so với cùng kỳ, thấp hơn mức tăng của dịch vụ lưu trú và ăn uống 16,7%, vốn được trợ lực bởi du lịch tích cực.

Theo TS. Lương Minh Huân, Viện trưởng Viện Phát triển Doanh nghiệp, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), người tiêu dùng đang có xu hướng thích nghi với bối cảnh kinh tế. “Họ không dừng chi tiêu mà mua sắm có kiểm soát hơn”, ông bình luận trong sự kiện gần đây.

Tâm lý và sức mua đang chịu ảnh hưởng lớn bởi giá cả, theo các chuyên gia. Cục Thống kê chỉ ra chi phí đầu vào tăng ảnh hưởng đến tăng trưởng thực của bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng.

Với CPI bình quân 9 tháng 4,52%, TS Đỗ Thiên Anh Tuấn cho biết mức lạm phát này cao hơn Thái Lan (2,8%), Malaysia (1,9%) hay Singapore (2,3%) cùng giai đoạn. “Nguyên nhân xuất phát từ chi phí nội tại của nền kinh tế, bao gồm chi phí thời gian, thủ tục hành chính, cước phí vận tải và logistics”, ông giải thích.

Tháng trước, chi phí giao thông tăng đến 11,67%, ảnh hưởng bởi giá năng lượng quốc tế. “Chi phí giao thông và năng lượng tăng cao tác động trực tiếp tới sản xuất và sức tiêu dùng nội địa”, báo cáo của S&I Ratings thuộc SSI, nhận định.

Chính phủ đặt mục tiêu tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ năm nay tăng 13-15%, đồng nghĩa cần nỗ lực lớn giai đoạn cuối năm, bao gồm kiểm soát lạm phát và kích cầu mua sắm dịp lễ, Tết sắp đến.

“Làn gió ngược” lạm phát khả năng vẫn hiện diện. Tuần qua, giá dầu thô Brent đã vượt mốc 115 USD mỗi thùng, cao nhất 5 tháng. UOB dự báo lạm phát toàn phần quý IV của Việt Nam quanh 5%, kéo lạm phát bình quân cả năm lên khoảng 4,7%.

Hôm 17/10, Thủ tướng Lê Minh Hưng cho biết Chính phủ đang quyết liệt giảm chi phí đầu vào cho nền kinh tế. Các khâu trung gian trong lĩnh vực y tế, điện, phân phối xăng dầu sẽ được cắt giảm, “không chấp nhận để người dân phải trả giá cao”.

Ở địa phương, UBND TP HCM vừa chỉ đạo Sở Tài chính chủ trì rà soát, đánh giá diễn biến CPI và đề xuất giải pháp kiểm soát phù hợp. Sở Công Thương triển khai các chương trình bình ổn, kết nối cung cầu, không để xảy ra tăng giá bất hợp lý.

Để kích cầu, chuyên gia lưu ý doanh nghiệp bám sát chuyển đổi trong tâm lý thị trường, với người mua đang dần chuyển từ tìm kiếm giá rẻ sang chú trọng giá trị nhận được. “Niềm tin và uy tín thương hiệu ngày càng đóng vai trò quan trọng trong quyết định mua sắm”, TS. Lương Minh Huân đánh giá.

Hàng thiết yếu, tiêu dùng nhanh (FMCG) còn nhiều cửa sáng. YouNet ECI chỉ ra FMCG tăng trưởng GMV đến 36% trong quý III và được dự báo còn dư địa lớn giai đoạn bùng nổ 3 tháng cuối. “Đây là cơ hội cho FMCG triển khai các chiến dịch tung sản phẩm mới và khuyến mãi lớn nhất năm”, nền tảng nhận định.

Ông Chinh Lê, Trưởng nhóm chuyên gia thị trường Trung tâm Nghiên cứu Kinh doanh và Hỗ trợ Doanh nghiệp (BSA), khuyến nghị các nhà bán và thương hiệu tận dụng xu hướng bán hàng đa kênh (OMNI) đang trở lại, nhờ các yếu tố cộng hưởng đã “chín muồi”.

Theo đó, hệ sinh thái giao hàng chặng cuối hiện đã được tối ưu, cho phép chi phí giao vận giảm xuống mức hấp dẫn (dưới 10%). Sự phát triển rộng khắp của mạng lưới điểm bán cũng đóng vai trò quan trọng, giúp rút ngắn thời gian giao hàng liên tục từ 4 tiếng xuống 2 tiếng và thậm chí chỉ còn 1 tiếng.

“Khi người mua hàng ngày càng ưa chuộng trải nghiệm OMNI, kết hợp với chi phí vận hành ngày càng rẻ hơn so với thương mại điện tử thuần túy, các doanh nghiệp nên tích cực điều chỉnh chiến lược để bắt kịp làn sóng này”, ông nói.

Viễn Thông