Kinh tế Mỹ thế nào khi đảng của ông Trump không kiểm soát lưỡng viện quốc hội

Ông Trump vẫn quyết định những vấn đề như thuế nhập khẩu nhưng Quốc hội do đảng Dân chủ nắm quyền có thể dùng các đòn bẩy để buộc tổng thống nhượng bộ.

Ngày 3/11, đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả Thượng viện và Hạ viện Mỹ sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại đây. Diễn biến này sẽ mở ra một giai đoạn mới trong cuộc chiến chính sách kinh tế tại Mỹ, từ thuế nhập khẩu, giá dầu, y tế đến trí tuệ nhân tạo (AI). Những chính sách này đang khiến nhiều cử tri quay lưng với Tổng thống Donald Trump và đảng Cộng hòa.

Trên lý thuyết, Quốc hội Mỹ có thể không trực tiếp kiểm soát những vấn đề như thuế nhập khẩu, luật nhập cư hay các quy định về môi trường và y tế. Kể cả khi căng thẳng với Iran hạ nhiệt, eo biển Hormuz cũng chưa chắc mở cửa trở lại hoàn toàn và giá dầu thế giới cũng chưa chắc sẽ giảm.

Tuy nhiên, Quốc hội nắm quyền quyết định về ngân sách và khả năng vay nợ của đất nước. Đây là những đòn bẩy mạnh mà cơ quan này có thể dùng để buộc ông Trump đàm phán.

Việc các lãnh đạo mới của Quốc hội sẽ đạt được những thỏa thuận nào và tập trung vào những vấn đề nào vẫn còn chưa rõ ràng. Tuy nhiên, chi phí sinh hoạt vốn là trọng tâm của chiến dịch tranh cử. Vì vậy, các chính sách liên quan đến thuế nhập khẩu, năng lượng và những vấn đề cấp thiết khác có thể là trọng tâm trong nỗ lực kiềm chế ông Trump của đảng Dân chủ. Sự đối đầu này sẽ làm tăng rủi ro các bên xung đột về chi tiêu công, khiến chính phủ phải đóng cửa.

Cục diện mới cũng có thể tác động đến Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed). Dù Fed hoạt động độc lập, đảng Dân chủ, trong vai trò giám sát khi nắm đa số tại Quốc hội, nhiều khả năng sẽ thúc đẩy các biện pháp mạnh tay hơn để kiểm soát lạm phát.

Đảng này cũng có quan điểm ngờ vực việc AI được ứng dụng rộng rãi sẽ hạ nhiệt lạm phát. Vì thế, quỹ đạo phát triển của lĩnh vực này có thể đổi hướng. Tốc độ xây dựng trung tâm dữ liệu đang bùng nổ ở những bang quan trọng như Texas có thể chậm lại, sau khi cử tri bầu cho các thống đốc thuộc đảng Dân chủ, vốn cam kết giám sát chặt chẽ hơn việc mở rộng hạ tầng AI.

“Quyền quyết định những chính sách có tác động lớn, được triển khai nhanh, như thương mại và đối ngoại, vẫn tập trung ở nhánh hành pháp. Trong những lĩnh vực đó, quyền hạn của Tổng thống Trump nhìn chung vẫn ít bị ràng buộc”, Christopher Hodge – kinh tế trưởng phụ trách Mỹ tại Natixis nhận định.

Tuy nhiên, với thế đa số tại lưỡng viện, đảng Dân chủ có thể để cho chính phủ đóng cửa và không nâng trần nợ công nếu không được nhượng bộ trong các vấn đề họ mong muốn, Hodge cảnh báo.

Ngày 4/11, Ron Wyden – thượng nghị sĩ bang Oregon sắp giữ chức Chủ tịch Ủy ban Tài chính Thượng viện, hé lộ những vấn đề sẽ được đưa ra thảo luận. Wyden cho biết ủy ban sẽ theo đuổi một kế hoạch về thuế, trong đó “yêu cầu giới siêu giàu và các tập đoàn đóng thuế tương xứng”, xem xét cải cách y tế và “tái khẳng định thẩm quyền của Quốc hội với chính sách thương mại của đất nước”.

Sự thay đổi cán cân quyền lực diễn ra khi nền kinh tế Mỹ dường như vẫn vững chắc. Tỷ lệ thất nghiệp vẫn quanh 4% và GDP quý III tăng 3,4%.

Tuy nhiên, lạm phát hiện vẫn cao hơn nhiều mục tiêu 2% của Fed, thậm chí còn tăng tốc do cú sốc thuế nhập khẩu và chiến sự Trung Đông. Gần đây, lạm phát còn chịu tác động từ làn sóng mở rộng hạ tầng AI được ông Trump khuyến khích. Hàng nghìn tỷ USD đổ vào lĩnh vực này, khiến giá vật liệu công nghiệp, lao động có tay nghề và giá điện cùng tăng cao.

Để kiểm soát lạm phát, đà tăng trưởng đó có thể phải chậm lại. Điều này cũng có thể giúp giảm chi phí đi vay cho các doanh nghiệp đang lép vế trước những công ty AI hàng đầu. Ông Trump ca ngợi nới lỏng quy định đã giúp duy trì tăng trưởng cao mà không đẩy giá lên. Tuy nhiên, đảng Dân chủ có thể phản đối một số biện pháp trong nhóm đó, như nới lỏng tiêu chuẩn khí thải ôtô.

Trên thực tế, tác động tổng thể từ các chính sách ông Trump đưa ra vẫn chưa rõ ràng. Việc nới lỏng quy định có thể giúp doanh nghiệp giảm chi phí. Nhưng đa số nhà kinh tế học cũng cho rằng thuế nhập khẩu, cuộc chiến ở Iran và việc siết nhập cư lại kéo lạm phát lên cao. Với quyền lực mới, Đảng Dân chủ có thể dùng các phiên điều trần và các cuộc điều tra để xem xét kỹ những vấn đề đó.

Đảng này cũng sẽ nắm quyền quyết định về thuế và chi tiêu, từ đó tác động trực tiếp đến khả năng điều hành của ông Trump. Dự luật ngân sách cho các cơ quan có thể được soạn theo hướng thay đổi hoặc giới hạn phạm vi hoạt động của họ. Với những vấn đề gây tranh cãi như nhập cư, hoạt động của Trung tâm Kiểm soát Dịch bệnh (CDC) hay gỡ bỏ các quy định về môi trường, dự luật ngân sách có thể là cách gián tiếp để thay đổi chính sách.

Ông Trump vẫn có quyền phủ quyết. Phe đa số của đảng Dân chủ sẽ không có đủ ghế để bác bỏ quyết định phủ quyết của tổng thống. Tuy nhiên, nếu không đồng thuận về dự luật ngân sách, chi tiêu và hoạt động của chính phủ sẽ phải dừng lại để các bên đàm phán.

“Trong lịch sử, các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ thường tạo ra bước ngoặt trong chính sách tài khóa”, Ed Al-Hussainy – chiến lược gia lãi suất tại Columbia Threadneedle Investments cho biết.

Ông lấy ví dụ về thỏa thuận ngân sách khi đảng Cộng hòa giành quyền kiểm soát Quốc hội trong nhiệm kỳ đầu của cựu Tổng thống Bill Clinton. Tương tự là các đợt cắt giảm ngân sách dưới thời cựu Tổng thống Barack Obama sau khi đảng Cộng hòa giành đa số tại Hạ viện trong cuộc bầu cử năm 2010.

“Các cuộc đàm phán trần nợ cuối năm sau là thời điểm dễ gây sức ép nhất”, Al-Hussainy nói.

Mỹ cần nâng trần nợ để tiếp tục đi vay. Đây là một đòn bẩy khác của Quốc hội. Các bên có thể thỏa hiệp về những vấn đề như giảm chi cho bảo hiểm y tế Medicaid, cũng như các khoản trợ cấp và chính sách thuế đang thúc đẩy đầu tư vào trung tâm dữ liệu.

Hà Thu (theo Reuters)