Cổ phiếu giảm giá có thực sự là món hời?

Khoảng 75% cổ phiếu đã giảm giá tính từ đầu năm, nhưng chưa đủ gợi mở cơ hội đầu tư nếu triển vọng lợi nhuận vẫn còn nhiều bất định, theo chuyên gia.

Hơn một tháng qua, chị Lan, nhân viên văn phòng tại TP HCM, bắt đầu chú ý đến một cổ phiếu công nghệ có giá giảm khoảng 20%. Điều khiến chị băn khoăn là doanh nghiệp vẫn công bố lợi nhuận tăng trong kỳ gần nhất, còn thị giá lại đi xuống.

“Nếu mua lúc này có thể được giá tốt hơn trước, nhưng tôi cũng lo thị trường đang phản ánh những khó khăn mà mình chưa nhìn ra. Tôi không biết nên xem đây là cơ hội để mua vào hay chờ thêm”, chị băn khoăn.

Tình huống của chị Lan phản ánh “nghịch lý quen thuộc” với nhiều nhà đầu tư chứng khoán: doanh nghiệp vẫn tăng trưởng lợi nhuận nhưng cổ phiếu không tăng theo, thậm chí giảm sâu. Các mức giảm lên đến hai con số có thể khiến cổ phiếu trông hấp dẫn hơn so với trước, nhưng chưa khẳng định đây có thực sự là một món hời hay không.

Trong buổi đối thoại với nhà đầu tư mới đây, Công ty Quản lý Quỹ Vietcombank (VCBF) cho biết nhiều cổ phiếu trong danh mục của họ ghi nhận doanh thu, lợi nhuận tăng trưởng trong 9 tháng đầu năm nhưng thị giá đi ngang hoặc giảm. Nhìn rộng trên toàn thị trường, 301 trong tổng số 401 cổ phiếu thành phần của VN-Index đã giảm giá từ đầu năm, tương đương khoảng 75%. Mức giảm trung vị là 13,2%, trong khi tăng trưởng lợi nhuận trung vị của các doanh nghiệp đạt 18,2% trong quý I và 20,9% trong quý II.

Thực tế, khoảng cách giữa lợi nhuận và thị giá không đồng nghĩa mọi cổ phiếu giảm sâu đều là món hời. Giá trên bảng điện phản ánh không chỉ kết quả kinh doanh đã công bố, mà còn cả kỳ vọng về những năm tiếp theo. Nếu nhà đầu tư dự báo lợi nhuận sẽ chậm lại, biên lợi nhuận thu hẹp hoặc chi phí tài chính tăng, cổ phiếu vẫn có thể giảm dù doanh nghiệp vừa trải qua một kỳ kinh doanh tốt.

Một cách phổ biến để xem xét cổ phiếu đắt hay rẻ là dựa trên định giá P/E, tức nhà đầu tư đang trả bao nhiêu đồng cho mỗi đồng lợi nhuận doanh nghiệp tạo ra. P/E càng thấp thường càng hấp dẫn nếu lợi nhuận ổn định. Song, ngay cả khi định giá chung đã xuống thấp, mức độ hấp dẫn vẫn khác nhau giữa các cổ phiếu.

Điều này được chỉ ra trong báo cáo gần đây của Dragon Capital. Tính đến cuối tháng 9, VN-Index giao dịch ở mức P/E 13,5 lần dựa trên lợi nhuận 12 tháng gần nhất. Tuy nhiên, năm cổ phiếu VIC, VHM, VPL, STB và LPB đã tác động đáng kể đến mức định giá và diễn biến của chỉ số. Nếu loại trừ nhóm này, VN-Index giảm 9,4% từ đầu năm và P/E còn 11,4 lần.

Dragon Capital đánh giá tương quan giữa lợi nhuận kỳ vọng và rủi ro ở mặt bằng này tương đối hấp dẫn. Tuy nhiên, quá trình cải thiện định giá có thể cần thêm thời gian, cho đến khi lãi suất huy động hạ nhiệt.

Báo cáo tháng 9 của Chứng khoán Thiên Việt (TVS) cũng ghi nhận P/E VN-Index ở mức 12,1 lần, thấp hơn mức trung bình 5 năm khoảng 13,8 lần. Dù định giá thị trường tương đối hấp dẫn, đơn vị này lưu ý khả năng cải thiện còn hạn chế khi dòng vốn ngoại tiếp tục bán ròng và thanh khoản yếu. Giá trị giao dịch bình quân trên HoSE trong tháng 9 giảm xuống còn gần 16.500 tỷ đồng mỗi phiên, mức thấp nhất kể từ tháng 2/2025. TVS không loại trừ khả năng P/E tiếp tục thu hẹp về vùng 11,5-12 lần trong tháng 10.

Do đó, định giá thấp có thể mở ra cơ hội, nhưng không đảm bảo rằng giá cổ phiếu sẽ sớm phục hồi. Với từng doanh nghiệp, nhà đầu tư vẫn phải tìm hiểu nguyên nhân thị giá giảm và xem mức giá hiện tại đã phản ánh đầy đủ những rủi ro đó hay chưa.

Ông Nguyễn Triệu Vinh, Phó giám đốc Khối Đầu tư VCBF, cho biết hai tiêu chí cốt lõi khi chọn cổ phiếu là nền tảng cơ bản vững mạnh và định giá hấp dẫn. Trong đó, quỹ chú trọng năng lực ban lãnh đạo, lợi thế cạnh tranh, khả năng gia tăng thị phần và sức khỏe tài chính, ưu tiên doanh nghiệp ít vay nợ trong môi trường chi phí vốn cao.

Với nhà đầu tư cá nhân, có thể bắt đầu bằng 3 phép kiểm tra trước khi quyết định mua một cổ phiếu đang giảm giá.

Trước hết là chất lượng lợi nhuận. Một doanh nghiệp báo lãi tăng chưa chắc đã cải thiện tương ứng hoạt động kinh doanh cốt lõi. Nhà đầu tư nên xem doanh thu có tăng cùng lợi nhuận hay không, biên lợi nhuận biến động thế nào và dòng tiền từ hoạt động kinh doanh có theo kịp lợi nhuận kế toán không. Nếu lợi nhuận chủ yếu đến từ khoản thu bất thường, trong khi dòng tiền yếu đi hoặc hàng tồn kho, khoản phải thu tăng nhanh, mức tăng trưởng đó cần được xem xét thận trọng hơn.

Tiếp theo là sức khỏe tài chính. Khi lãi suất ở mức cao, doanh nghiệp vay nợ nhiều có thể chịu áp lực từ chi phí lãi vay và nghĩa vụ trả nợ, ngay cả khi doanh thu vẫn tăng. Nhà đầu tư cần xem xét dòng tiền, lịch đáo hạn và nhu cầu vốn của từng doanh nghiệp, thay vì chỉ dựa vào một chỉ tiêu nhất định.

Cuối cùng là định giá so với triển vọng. Chỉ số P/E thấp không tự động đồng nghĩa với cơ hội. Một cổ phiếu có thể được giao dịch ở mức P/E thấp vì thị trường dự báo lợi nhuận sắp suy giảm, hoặc vì doanh nghiệp đang đối mặt với những rủi ro chưa được giải quyết. Ngược lại, cổ phiếu có P/E cao hơn vẫn có thể hợp lý nếu doanh nghiệp duy trì được tăng trưởng và chất lượng lợi nhuận tốt trong nhiều năm.

Một điểm khác nhà đầu tư cần lưu ý là thời gian nắm giữ. Cổ phiếu có thể mất nhiều tháng, thậm chí lâu hơn, để giá phản ánh những cải thiện trong hoạt động kinh doanh. Nếu sử dụng tiền cần cho chi tiêu trong ngắn hạn, nhà đầu tư có thể buộc phải bán ra khi thị trường chưa phục hồi. “Nhà đầu tư nên tập trung vào bản chất doanh nghiệp tốt với tầm nhìn 2-3 năm thay vì nhìn ngắn hạn”, chuyên gia khuyến nghị.

Nhìn tổng quan, VCBF cho rằng tiền nhàn rỗi với thời gian đầu tư khoảng 3-5 năm có thể cân nhắc cổ phiếu ở vùng định giá hợp lý. Ngược lại, người cần sử dụng vốn trong vòng một năm hoặc ưu tiên an toàn nên xem xét những kênh phù hợp với nhu cầu đó, chẳng hạn như trái phiếu.

Tất Đạt